Postanowienie NSA z 2 lutego 2004 r., GSK 9/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 2 lutego 2004r. na posiedzeniu niejawnym

Sprawa

sprawy ze skargi kasacyjnej W. D. odrzucić skargę kasacyjną.

Skład

Sędzia NSA Edward Kierejczyk przewodniczący, sprawozdawca

Od orzeczenia

od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2003r. sygn. akt SA/Bk 1514/03 w przedmiocie odrzucenia wniosku o wznowienie postępowania postanawia:

Teza

Od postanowienia /orzeczenia/ Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego przed 1 stycznia 2004 r. i doręczonego stronom po tej dacie może być wniesiona skarga kasacyjna w trybie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./.

Uzasadnienie

Postanowieniem SA/Bk 1368/02 z 25 marca 2003r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę W. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] września 2002r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji celnej – z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi. Następnie postanowieniem SA/Bk 1514/03 z 30 grudnia 2003r. Sąd odrzucił wniosek W. D. o wznowienie postępowania zakończonego wymienionym postanowieniem, z braku istnienia ustawowych podstaw wznowienia tego postępowania.

Pełnomocnik skarżącego J. D. (jego ojciec) wniósł 7 stycznia 2004r. — za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku – do Sądu Okręgowego w Białymstoku zażalenie na postanowienie z 30 grudnia 2003r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku pismem z 13 stycznia 2004r. poinformował W. D., że stosownie do art. 101 ustawy z 30 sierpnia 2002r. — Przepisy wprowadzające ustawę — Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) przysługuje mu prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie do 31 marca 2004r. sporządzonej przez adwokata lub radcę prawnego i możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w całkowitym lub częściowym zakresie, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pełnomocnik skarżącego 19 stycznia 2004r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W dniu następnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przesłał do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższe zażalenie jako skargę kasacyjną wniesioną w trybie art. 101 tej ustawy, a pełnomocnik skarżącego 22 stycznia 2004r. zwrócił się do NSA "o nieodrzucanie skargi kasacyjnej z powodu nie podpisania jej przez prawnika do czasu rozpatrzenia wniosku" o przyznanie prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Według art. 101 powyższej ustawy, w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., w których nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, strona może, w terminie do dnia 31 marca 2004r. wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, póz. 1270). Jednocześnie należy przypomnieć, że w świetle art. 10 ustawy z l marca 1996r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej — Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 43, póz. 189 ze zm.) termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej wynosi 6 miesięcy od dnia doręczenia prawomocnego orzeczenia. Każdy termin określony w przepisach prawa materialnego lub procesowego jest elementem instytucji prawnej i mimo powiązania go z upływem czasu liczonego od zdarzenia lub czynności rozpoczynających jego bieg, nie może być pojmowany w sposób wypaczający cel takiej instytucji. Uwagę tę należy odnieść do czynności doręczenia 2 stycznia 2004r. pełnomocnikowi skarżącego postanowienia objętego skargą kasacyjną, kiedy już po skreśleniu z dniem l stycznia 2004r. artykułu 10 wymienionej ustawy, przestała funkcjonować rewizja nadzwyczajna jako szczególny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i przez to – co do zasady – nie mógł rozpocząć biegu sześciomiesięczny termin do jej wniesienia. Eksponowanie daty czynności doręczenia prowadzi do wyeliminowania możliwości zaskarżenia prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczonych stronie po 31 grudnia 2003r., z oczywistym naruszeniem zapewnionej w art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ochrony jej interesów w taki sposób, że do czasu wejścia w życie ustaw dotyczących postępowania przed sądami administracyjnymi obowiązują przepisy dotyczące rewizji nadzwyczajnej od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tej sytuacji Sąd przyjął, że skarga kasacyjna od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 grudnia 2003r. mogła być wniesiona w trybie art. 101 powołanej ustawy.

Art. 175 § l ustawy z 30 sierpnia 2002r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i § 3 (dotyczą one kwalifikacji innych podmiotów i rodzajów spraw, które nie mają tu zastosowania). Takie rozwiązanie przyjęto w art. 3932 § l k.p.c., obowiązującym od l czerwca 1996r. w ramach szeregu innych przepisów tego kodeksu wprowadzających do niego m. in. kasację jako środek odwoławczy od wydanego przez Sąd drugiej instancji wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania, kończących postępowanie. Istniejący już, bogaty dorobek orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny, odnoszący się do art. 3932 § l k.p.c. nie może być pominięty przy stosowaniu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 175 § l tej ustawy.

Przykładowo w postanowieniu z 19 maja 2000r. IV CKN 1008/00 (OSP 2001/12/180) Sąd Najwyższy podkreślił, że niewykazanie uprawnienia do sporządzenia skargi kasacyjnej powoduje jej niedopuszczalność i konieczność odrzucenia na podstawie art. 3935 k.p.c. W takiej sytuacji – jak to przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 czerwca 1998r. II UZ 57/98 (OSNC 1999/16/533) - skarga podlega odrzuceniu nawet, gdy strona złożyła wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, albo gdy - co wyeksponowano w postanowieniu z 14 grudnia 1999r. II CZ 139/99 (OSP 2001/2/25)—skargę sporządzoną przez stronę podpisze adwokat ustanowiony jej pełnomocnikiem. W tym orzecznictwie jednolicie również przyjmowano, że odrzucenie skargi sporządzonej przez stronę z naruszeniem art. 3932 k.p.c. nie wymaga uruchomienia przewidzianego w art. 130 § l k.p.c. trybu usuwania braków formalnych pisma procesowego oraz eliminuje możliwość wniesienia drugiej skargi kasacyjnej sporządzonej przez uprawniony podmiot przed odrzuceniem pierwszej wadliwej skargi (np. postanowienie z 14 stycznia 1997r. I CZ 23/97 OSN 1997/6-7/77 — i z 22 października 1999r. III CZ 111/97 niepublikowane). Przypomniane tezy spotkały się z pozytywną oceną doktryny, co na przykład wynika z glosy M. Jędrzejowskiej do pierwszego z wymienionych postanowień i przeglądu orzecznictwa Sądu Najwyższego na temat wymagań formalnych kasacji dokonanego przez A. Zielińskiego w "Monitorze Prawniczym" nr 10/2001, s. 559 i następne.

Z powyższych względów skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna z powodu jej sporządzenia przez pełnomocnika skarżącego, który nie ma kwalifikacji wymaganych w art. 175 § l omawianej ustawy, a zgłoszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (w tym ustanowienie radcy prawnego) nie eliminuje tego rodzaju nieusuwalnej wadliwości skargi kasacyjnej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpatrzony odrębnie po jego uzupełnieniu w trybie art. 255 tej ustawy, do czego pełnomocnik skarżącego został wezwany pismem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2004r. Podane w tym wniosku oświadczenie o utrzymywaniu się skarżącego zamieszkałego od wielu lat za granicą, z wynagrodzenia za pracę dorywczą w wysokości około 700 dolarów miesięcznie, jest niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w związku z art. 178 i art. 175 § l ustawy z 30 sierpnia 2002r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.