Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Gl 268/06, mocą którego odrzucono skargę J. S. – Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "J." w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] grudnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów usług.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 lutego 2006 r. pełnomocnik strony skarżącej, adwokat M. S., wezwany został do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł oraz do złożenia pełnomocnictwa procesowego w ciągu 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnictwo uzupełnione zostało w zakreślonym terminie, natomiast w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo informujące, iż składa on sześć wniosków o przyznanie prawa pomocy na drukach PPF w sprawach o sygnaturach od I SA/Gl 266/06 do I SA/Gl 271/06.
Jednakże w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji ustalono, że nadesłana przez pełnomocnika skarżącego przesyłka nie zawierała wniosku o przyznanie prawa pomocy (urzędowego formularza PPF) w rozpoznawanej przez Sąd sprawie, tj. I SA/Gl 268/06, co odnotowane zostało w znajdującej się w aktach sprawy notatce służbowej pracownika Biura Podawczego Sądu z dnia 9 marca 2006 r.
Mając na względzie powyższe okoliczności, działając w oparciu o art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: u.p.p.s.a., Sąd uznał, że skarga, od której nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu. W opinii Sądu, za wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można było uznać pisma przewodniego, informującego o złożeniu wniosków na urzędowych formularzach, nadesłanego w siedmiodniowym terminie do uiszczenia wpisu.
W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia pełnomocnik J. S. zaskarżył rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 oraz art. 289 § 1 i art. 296 § 1 i 2 u.p.p.s.a.
W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach z zasądzeniem na rzecz strony kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadniając swe zarzuty strona skarżąca podkreśliła, że pismem z dnia 7 marca 2006 r., nazwanym "pismo przygotowawcze", wykonano wezwania Sądu z dnia 24 lutego 2006 r. w przedmiocie złożenia brakujących pełnomocnictw do reprezentacji skarżącego oraz uiszczenia wpisów sądowych poprzez nadesłanie pełnomocnictw oraz złożenie sześciu wniosków o przyznanie prawa pomocy na drukach PPF w sprawach o sygnaturach od I SA/Gl 266/06 do I SA/Gl 271/06.
W odpowiedzi na otrzymane w dniu 17 marca 2006 r. wezwanie z Sądu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku (wezwanie dotyczyło jednego wniosku, mimo iż strona wysłała ich sześć w sześciu sprawach o wskazanych powyżej sygnaturach), wysłano kolejne pismo przygotowawcze, uzupełniające we wszystkich sześciu zawisłych przed Sądem sprawach.
W dniu 27 marca 2006 r. strona skarżąca otrzymała odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 marca 2006 r. w przedmiocie odrzucenia skargi z powodu nie uzupełnienia braków formalnych w jednej z sześciu wskazanych spraw.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, "pismo przygotowawcze" z dnia 7 marca 2006 r. nie miało charakteru tylko informacyjnego, ale wywołało określony skutek procesowy dla strony i dla Sądu. Zgodnie z wolą i wiedzą strony, nadana listem poleconym przesyłka zawierała sformalizowany na druku PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, na co wskazywała treść pisma oraz pozostałe złożone (wysłane) dokumenty. Wedle strony skarżącej, w przypadku stwierdzenia braku omawianego dokumentu, powyższe okoliczności powinny zobligować Sąd do przeprowadzenia działań przewidzianych przepisami ustawy, a sporządzenie notatki urzędowej przez pracownika Biura Podawczego Sądu nie było w tej sytuacji wystarczające. Treść pisma przygotowawczego winna stać się dla Sądu impulsem do wszczęcia i przeprowadzenia procedury odtworzenia zaginionej części akt.
Ponadto, autor skargi kasacyjnej wskazał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z obrazą art. 49 § 1 u.p.p.s.a., poprzez niezastosowanie normy tego przepisu w sytuacji, w której Sąd posiadał jednoznaczną wiedzę co do tego, że strona również w rozpatrywanej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 268/06 wnosi o udzielenie jej pomocy prawnej, nawet jeżeli wniosek na druku PPF do orzekającego Sądu nie dotarł. Skoro w piśmie z 7 marca 2006 r., złożonym w jednym egzemplarzu, ale do sześciu wskazanych spraw, w tym do sprawy niniejszej strona podała, że w załączeniu składa między innymi formularz PPF, a w przesyłce pocztowej brak było wniosku, obowiązkiem Sądu było wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego pisma przez dołączenie brakującego, ale powołanego przez stronę w piśmie dokumentu.
W ocenie autora skargi kasacyjnej, konsekwencją działania Sądu pierwszej instancji jest pozbawienie strony skarżącej drogi sądowej pomimo, iż dopełniła wszelkich formalności związanych z zainicjowaniem merytorycznego rozpoznania jej skargi. Natomiast Sąd, stwierdziwszy na podstawie informacji dostarczonych przez swoją administrację, brak pisma (formularza), nie wyjaśnił przyczyn tego braku i wydał zaskarżone postanowienie z naruszeniem powołanych na wstępie przepisów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należałoby rozważyć jaki charakter miało pismo pełnomocnika strony skarżącej nadesłane w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W ocenie tutejszego Sądu nie ulega wątpliwości, że obok nadesłania niezbędnych pełnomocnictw oczywistą intencją strony było zainicjowanie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy we wszystkich sześciu zawisłych przed Sądem pierwszej instancji sprawach. Z treści powołanego pisma jednoznacznie wynika, że w przekonaniu strony przesyłka zawierała wypełnione druki PPF we wszystkich sprawach, w tym o sygn. akt I SA 268/06.
Stosownie do art. 243 § 1 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, a wniosek jest wolny od opłat sądowych. Natomiast art. 252 § 2 ustawy ustanawia wymóg, zgodnie z którym wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 265 u.p.p.s.a. wzór oraz sposób udostępniania urzędowego formularza określone zostały w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanym dalej: rozporządzenie RM.
W świetle art. 257 u.p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W tym miejscu podkreślić jednak należy, że zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem pozostawienie wniosku bez rozpoznania może nastąpić dopiero po uprzednim wezwaniu strony do uzupełnienia braków pisma poprzez złożenie go na odpowiednim formularzu we wskazanym przez sąd terminie. Co więcej, w przypadku osób fizycznych wraz z wezwaniem należy przesłać stosowny formularz w celu jego uzupełnienia (mówi o tym wprost § 2 pkt 3 rozporządzenia RM). Odmienna interpretacja omawianego przepisu oznaczałaby pozbawienie strony możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu.
Z ustaleń Sądu pierwszej instancji bezsprzecznie wynika, że wraz z pismem strony z dnia 7 marca 2006 r. nie nadesłano formularza PPF do sprawy o sygn. akt I SA/Gl 268/06. Jednakże nie można zgodzić się z twierdzeniem, jakoby za wniosek o przyznanie prawa pomocy nie sposób było uznać pisma przewodniego, informującego o złożeniu wniosków na urzędowych formularzach. Intencja strony była oczywista, a przyczyna braku jednego z sześciu druków, stwierdzona po otwarciu korespondencji, nie musiała leżeć po stronie skarżącego.
W świetle powyższych okoliczności za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach art. 49 § 1 u.p.p.s.a. Ponieważ z pisma strony wyraźnie wynikała wola wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, brak formularza PPF winien być potraktowany jako brak uniemożliwiający nadanie pismu prawidłowego biegu. W tej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 przewodniczący zobowiązany był do wezwania strony o jego uzupełnienie poprzez odesłanie wypełnionego formularza PPF w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania.
Tymczasem Sąd, działając w oparciu o art. 220 § 3 u.p.p.s.a. odrzucił skargę ze względu na nieuiszczenie należnego wpisu w przewidzianym w wezwaniu terminie, uznając tym samym, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy strona w ogóle nie wystąpiła.
Niesłuszny okazał się zarzut naruszenia art. 289 § 1 oraz art. 296 § 1 i 2 u.p.p.s.a., podnoszony przez autora skargi kasacyjnej. Co do zasady, wskazane w powyższych przepisach procedury mają na celu odtworzenie całych akt, ewentualnie znaczącej ich części, przy udziale wszystkich stron tego postępowania, którego akta zaginęły lub uległy zniszczeniu. Zauważyć jednak należy, że w niniejszym postępowaniu nie sposób mówić o "aktach" w odniesieniu do dokumentacji, która nawet nie wpłynęła do sądu, a jedynie intencją strony było jej nadesłanie. W rozpatrywanej przez Sąd pierwszej instancji sprawie wystarczające było wezwanie pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia braków pisma poprzez nadesłanie uzupełnionego formularza PPF.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wobec naruszenia art. 49 § 1 u.p.p.s.a. skarga kasacyjna znajduje usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 150, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.
O zwrocie kosztów niniejszego postępowania nie orzeczono, gdyż stosownie do art. 203 i 204 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga w tym zakresie jedynie wtedy, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi. Koszty niniejszego postępowania podlegają zaliczeniu do poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw i mogą być zasądzone na rzecz skarżącego od organu w razie uwzględnienia skargi, na podstawie art. 200 u.p.p.s.a.