Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę L. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie przeniesienia solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki cywilnej w podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że skargę złożono w dniu 29 kwietnia 2006 r. przez oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym. Tymczasem skarżona decyzja została doręczona podatnikowi skutecznie i prawidłowo w dniu 29 marca 2006 r., a więc trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego upływał z dniem 28 kwietnia 2006 r.
Na postanowienie o odrzuceniu skargi wniesiona została skarga kasacyjna. Pełnomocnik skarżącego zarzucił w niej naruszenie art. 16 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) oraz art. 27 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez ich niewłaściwe zastosowanie, albowiem w sprawie orzekał skład sądu sprzeczny z przepisami prawa, gdyż znajdował się w nim referendarz sądowy. Orzekanie w sprawie przez referendarza narusza także przepisy konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, mówiące o niezawisłości sądów w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
Z art. 16 § 1 p.p.s.a wynika, że co do zasady w składzie wojewódzkiego sądu administracyjnego mogą zasiadać wyłącznie sędziowie tego sądu. Dopuszczenie do orzekania w sprawie referendarza sądowego stanowi wyjątek od tej zasady i musi wynikać jasno z przepisów p.p.s.a. W skardze kasacyjnej wyrażono pogląd, iż w pojęciu "innych czynności sędziowskich", które w myśl art. 27 Prawa o ustroju sądów administracyjnych mogą wykonywać referendarze sądowi, nie mieści się orzekanie w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej i zasiadania w składzie sędziowskim sądu administracyjnego. Ponadto instytucja referendarzy sądowych nie jest przewidziana w Konstytucji RP, a oni sami nie mają zapewnionej niezawisłości, jaką przepisy prawa gwarantują sędziom.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2006 r. zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, a więc nie mogło naruszać art. 16 § 1 p.p.s.a., gdyż do orzeczeń tak wydawanych ma zastosowanie art. 16 § 2 p.p.s.a. Na posiedzeniu tym skład sądu stanowił Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a zatem nie uczestniczył w wydaniu tego orzeczenia referendarz sądowy. Również ten sam Sędzia WSA w dniu 18 września 2006 r. orzekł o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast referendarz sądowy orzekał w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy (postanowienia z dnia 2 sierpnia 2006 r. i z dnia 3 października 2006 r.) czyli – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej – w zakresie, jaki przewidziany jest w art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.
Chybiony jest również zarzut – wywodzony z faktu, że postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy wydawane były w sprawie przez referendarza sądowego – naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 oraz art. 178 ust.
1) przez sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez osobę niebędąca niezawisłym sędzią. Należy bowiem wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wydawanie zarządzeń i postanowień w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy nie mieści się w tak ujętym wymiarze sprawiedliwości. Ponadto – zgodnie z art. 259 p.p.s.a. – od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw, którego wniesienie w określonym w ustawie terminie powoduje, że zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Tak więc samo rozpoznanie wniosku przez referendarza sądowego nie wyłącza możliwości zbadania sprawy w tym zakresie przez niezawisłego sędziego sądu administracyjnego a także wniesienia środka odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podkreślenia wymaga, iż w wyniku postanowienia referendarza sądowego zrealizowane zostało prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) w postępowaniu odwoławczym w niniejszej sprawie przez przyznanie pełnomocnika dla ewentualnego wniesienia środka odwoławczego, a także przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Podkreślenia wymaga, iż Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany granicami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej ograniczono się jedynie do zarzutów dotyczących udziału w sprawie referendarza sądowego.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł badać merytorycznej treści orzeczenia sądu I instancji dotyczącego odrzucenia skargi. Dlatego też na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.