Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 1621/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 września 2007 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Opisując stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że dnia 23 listopada 2007 r. P. M. wniósł skargę na ww. decyzję. WSA w Gliwicach pismem z dnia 8 sierpnia 2007 r. wezwał stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie wysłane zostało na adres podany w skardze i, po dwukrotnym awizowaniu (w dniu 10 i 18 grudnia 2007 r.) przesyłka o numerze [...] została zwrócona nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". W konsekwencji wpis nie został uiszczony, a skarga została odrzucona.
Uzasadniając postanowienie WSA uznał, że P. M. pomimo prawidłowego wezwania z jednoczesnym pouczeniem o konsekwencjach prawnych niewykonania tego wezwania, nie uzupełnił braków formalnych skargi w postaci uiszczenia stosownego wpisu. Pomimo dwukrotnego awizowania pismo nie zostało podjęte, w związku z czym na podstawie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") Sąd przyjął tzw. fikcję prawną skutecznego doręczenia pisma sądowego z dniem 27 grudnia 2007 r. Następnie Sąd stwierdził nieuiszczenie wpisu w terminie siedmiu dni od tej daty i skargę podatnika odrzucił.
Na powyższe postanowienie została przez P. M., reprezentowanego przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniesiona skarga kasacyjna, którą orzeczenie WSA zaskarżono w całości, zarzucając mu:
- 1) Naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 115 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 110 Kodeksu cywilnego, polegające na niezastosowaniu tych przepisów przy obliczaniu wynikających z § 9 ust. 3, ust. 7 i ust. 8 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm. - dalej "rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości") terminów do odbioru przez skarżącego wezwania WSA do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu,
- 2) Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:
- a) naruszeniu art. 65 § 2 p.p.s.a. oraz § 9 ust. 3, 7 i 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w zw. z art. 65 § 2 p.p.s.a. polegające na pominięciu tych przepisów przy rozstrzyganiu sprawy i nieuwzględnieniu, że skarżącemu przysługiwało prawo do odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia powtórnego zawiadomienia i w tym okresie przesyłka powinna być przechowywana w placówce pocztowej, zaś zwrot przesyłki adresatowi mógł być dokonany w przypadku niepodjęcia przez skarżącego przesyłki w tym terminie,
- b) naruszeniu art. 73 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu fikcji prawnej, iż wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało skarżącemu doręczone,
- c) naruszeniu art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż skarżącemu bezskutecznie upłynął termin do uzupełnienia braków formalnych skargi i że skarżący w wyznaczonym terminie braków w postaci uiszczenia wpisu nie uzupełnił.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według obowiązujących przepisów oraz o rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym.
Dyrektor Izby Skarbowej w K., również reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, wnioskując o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu natomiast bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono, aby zachodziły przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny może rozważyć jedynie ewentualne naruszenia przepisów prawa materialnego bądź procesowego wskazane w skardze kasacyjnej.
Przystępując do oceny zarzutów skargi kasacyjnej tutejszy Sąd stwierdza, iż częściowo zasługują one na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną jest data skutecznego doręczenia stronie wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego. Na podstawie znajdującej się w aktach sprawy koperty oraz zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 33 akt WSA o sygn. III SA/Gl 1621/07) stwierdzić można, że pracownik poczty w dniu 10 grudnia 2007 r. zostawił w skrzynce adresata pierwsze awizo. Przesyłka została powtórnie awizowana dnia 18 grudnia 2007 r. Następnie 27 grudnia 2007 r. przesyłkę zwrócono nadawcy z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie".
Na tej podstawie WSA przyjął tzw. fikcję skutecznego doręczenia przesyłki. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznał, że w przedmiotowej sprawie zaszły przesłanki do zastosowania trybu określonego w art. 73 p.p.s.a.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 65 § 2 p.p.s.a. do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Bez wątpienia zatem w powyższym przypadku znajduje zastosowanie powołane już we wcześniejszej części postanowienia rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.
Autor skargi kasacyjnej słusznie zauważył, że biorąc pod uwagę treść § 9 ust. 3, ust. 7 i ust. 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, a także przepisy ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28 ze zm.) przesyłka powinna być zwrócona nadawcy dopiero z dniem 28 grudnia 2007 r., a więc o jeden dzień później, niż to faktycznie miało miejsce.
Pełnomocnik P. M. podniósł, że ten stawił się w Urzędzie Pocztowym K. w dniu 27 grudnia 2007 r. celem odbioru dwóch awizowanych przesyłek. Jedna z nich (o numerze [...]) została mu wydana, natomiast co do drugiej (o numerze [...]) skarżącego poinformowano, że przesyłka ta została już zwrócona nadawcy z powodu niepodjęcia jej w terminie. Podatnik złożył skargę reklamacyjną w urzędzie na zbyt wczesny zwrot przesyłki do nadawcy. W odpowiedzi na skargę Poczta Polska Centrum Sieci Pocztowej Oddział Rejonowy K., pismem z dnia 13 marca 2008 r. (k. 57 akt WSA, załącznik do skargi kasacyjnej) potwierdziła, że "przedmiotowa przesyłka została z winy pracownika UP K. zwrócona do nadawcy w dniu 27.12.2007r., zamiast zgodnie z obowiązującymi przepisami w dniu 28.12.2007 r., pozbawiając tym samym adresata możliwości jej odbioru. Ponadto stwierdza się, że w dniu 27.12.2007 r. w UP K. około godziny 20:00 wydano Panu inną przesyłkę nr [...] nadaną w UP Bielsko Biała".
Biorąc powyższe pod uwagę, należy uznać, że zasadnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że WSA w Gliwicach niesłusznie zastosował fikcję doręczenia. Nie budzi wątpliwości doktryny ani orzecznictwa teza, że "powyższy sposób doręczenia opiera się na domniemaniu, że adresat miał możliwość zapoznania się z treścią przesyłki. Domniemane powyższe ma charakter domniemania usuwalnego i może zostać obalone przeciwdowodem" (por. T. Woś. H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, str. 367).
Na gruncie przedmiotowej sprawy należy uznać, że wnoszący skargę kasacyjną w wyniku błędu pracownika poczty nie miał możliwości zapoznania się z treścią przesyłki, z związku z czym WSA nie miał podstaw do zastosowania tzw. fikcji skutecznego doręczenia.
Podkreślenia ponadto wymaga, że data skutecznego doręczenia, będąca jednocześnie datą początkową, od której liczył się stronie termin do uzupełnienia braków formalnych, powinna być określona jednoznacznie i na podstawie okoliczności faktycznych niebudzących wątpliwości. Sąd rozpoznający sprawę powinien zatem podejmować wszelkie działania zmierzające do doprecyzowania okoliczności faktycznych i usunięcia jakichkolwiek niejasności związanych z kwestią doręczenia stronie wezwania.
W związku z powyższym należy uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 73 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie fikcji prawnej skutecznego doręczenia (na marginesie jedynie należy zauważyć, że przepis art. 73 p.p.s.a. jest sprzeczny z § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i w zakresie, w jakim ustanawia jedynie siedmiodniowy termin do przechowywania pisma procesowego i w jakim nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma został przez Trybunał Konstytucyjny uznany za niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji należy więc przyjąć, że prawidłowo doręczona przesyłka powinna być dwukrotnie awizowana, zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości (por. T. Woś. H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, str. 367-369).
W opinii tutejszego Sądu na aprobatę zasługuje też zarzut naruszenia przepisów § 9 ust. 3, 7 i 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w zw. z art. 65 § 2 p.p.s.a. poprzez pominięcie tych przepisów przy rozstrzyganiu sprawy i nieuwzględnienie, że skarżącemu przysługiwało prawo do odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia powtórnego zawiadomienia i w tym okresie przesyłka powinna być przechowywana w placówce pocztowej, zaś zwrot przesyłki adresatowi mógł być dokonany w przypadku niepodjęcia przez skarżącego przesyłki w tym terminie.
W konsekwencji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a., uznając, że braki nie zostały w terminie uzupełnione i na tej podstawie odrzucając skargę.
Nie może być natomiast uwzględniony zarzut polegający na niezastosowaniu przez WSA art. 115 k.c. w zw. z art. 110 k.c., jako że, jak słusznie wskazał w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej, art. 115 k.c. (dotyczący sposobu obliczania terminów) nie ma zastosowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na treść art. 83 § 1 i 2 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest częściowo zasadna i w oparciu o treść art. 185 § 1 p.p.s.a. postanawia uchylić zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd nie orzekł, ponieważ przepis art. 203 p.p.s.a. dotyczy skargi kasacyjnej od wyroku. Poniesione przez skarżącego koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej od postanowienia mogą być zwrócone przez organ jedynie na podstawie art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi jako część kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw.