Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 25 maja 2022 r., sygn. akt I FZ 103/22

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z 29 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1486/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę P. G. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 23 czerwca 2020 r. w przedmiocie określenia wysokości podatku do zapłaty w podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2014 r., określenia wysokości zobowiązania podatkowego za IV kwartał 2014 r. oraz określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za IV kwartał 2014 r.
2. 2. Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł skargę na przedmiotową decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy.
3. 3. Postanowieniem z 27 października 2020 r., sygn. akt I SPP/Kr 217/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 września 2020 r. oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
4. 4. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 listopada 2020 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 16.000 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.
5. 5. Postanowieniem z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SPP/Kr 309/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 stycznia 2021 r. oddalające wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało doręczone 7 maja 2021 r.
6. 6. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 17 marca 2021 r. skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia z 18 listopada 2020 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona skarżącemu 23 marca 2021 r.
7. 7. Postanowieniem z 27 kwietnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę skarżącego z powodu nieuiszczenia wymaganego wpisu w przewidzianym do tego terminie.
8. 8. Kolejno postanowieniem z 23 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając zażalenie skarżącego uchylił postanowienie tego Sądu z 27 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu wskazał, że odpis prawomocnego postanowienia Sądu pierwszej instancji z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SPP/Kr 309/20 w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy został doręczony skarżącemu 7 maja 2021 r. (k. 90 akt sądowych o sygn. akt I SA/Kr 728/20, I SPP/Kr 309/20). Natomiast wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi doręczono skarżącemu 23 marca 2021 r., tj. przed wyekspediowaniem postanowienia z 11 marca 2021 r. (k. 111 akt sądowych o sygn. akt I SA/Kr 728/20). W konsekwencji, w dacie upływu terminu do uiszczenia wpisu skarżący, nie miał wiedzy jak została prawomocnie rozstrzygnięta kwestia zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

1. 9. Zarządzeniem z 23 września 2021 r. ponownie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
2. 10. Pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania skarżącemu 1 października 2021 r. wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Powyższe skutkowało odrzuceniem przez Sąd pierwszej instancji w świetle art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) skargi.
3. 11. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
4. 11.1. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 220 § 1 i 3 w związku z art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi skarżącego, mimo że nie było podstaw do tego w stanie faktycznym sprawy, tym bardziej, że zaskarżone postanowienie narusza przede wszystkim normy konstytucyjne, prawo skarżącego do sądu, w szczególności art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.

1. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
2. 6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
3. 6.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.

W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

6.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego, skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

6.4. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy zakończyło się 11 marca 2021 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z 7 stycznia 2021 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118).

6.5. Skarżący, jak wynikało z treści uzasadnienia zażalenia nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jego trudną sytuacją finansową i życiową (s. 4-5 uzasadnienia zażalenia). Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają badaniu przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego.

6.6. Nieuzasadnione były podnoszone przez skarżącego w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP i powołane na ich poparcie uzasadnienie, że "efektem naruszenia powyższych przepisów jest również naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości".

Zauważyć należy, że aby skutecznie podnosić tego typu zarzut, należałoby wykazać, że niezgodny z tym przepisem jest będący podstawą wydania zaskarżonego postanowienia art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania – nie został uiszczony należny wpis.

W zażaleniu takich zarzutów nie przedstawiono, a brak jest podstaw do stwierdzenia, że art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest niezgodny z powołanym wyżej przepisem Konstytucji.

Odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).

Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]".

Prawo dostępu do sądu nie ma, jak próbował to wykazać skarżący, charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżący pozbawił się prawa do sądu, gdyż nie uiścił wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 16.000 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest bowiem nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

1. 6.7. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.
2. - ---------------------- 1