Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 30 września 2022 r., sygn. akt I FZ 106/22

Uzasadnienie

Postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę kasacyjną F. Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") od wyroku tego Sądu z 24 stycznia 2022 r. w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z 4 października 2019 r. w przedmiocie określenia zobowiązania oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do marca 2017 r.

Postanowienie, podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu, jest dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: "CBOSA").

Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wynika, że przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej było jej wniesienie po terminie.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, odpis powyższego wyroku wraz ze sporządzonym na wniosek Spółki uzasadnieniem, został przesłany pełnomocnikowi Skarżącej na wskazany przez niego adres. Z powodu niemożności doręczenia przesyłki, pozostawiono ją na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej Wrocław 14. Adnotację tę opatrzono datą 25 lutego 2022 r. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni, pismo awizowano powtórnie 7 marca 2022 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Powyższa korespondencja, jako niepodjęta w terminie, wróciła do Sądu i została uznana za doręczoną z dniem 11 marca 2022 r.

Następnie, tj. 23 marca 2022 r. w sekretariacie Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu stawiła się prezes zarządu Spółki – M. C., której wydano niepodjętą korespondencję kierowaną do pełnomocnika Skarżącej.

Skarga kasacyjna od wskazanego wyżej wyroku została nadana przez pełnomocnika Skarżącej 13 kwietnia 2022 r., co potwierdza data stempla pocztowego na kopercie.

Powołując się na art. 173 § 1, art. 177 § 1 oraz art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji wskazał na zasady doręczania pism w sposób zastępczy i podniósł, że mając na uwadze dwukrotne awizowanie przesyłki (25 lutego 2022 r. i 7 marca 2022 r.), datą skutecznego doręczenia zastępczego był dzień 11 marca 2022 r., wobec powyższego trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 11 kwietnia 2022 r.

Ponieważ skarga kasacyjna wniesiona została listem poleconym nadanym 13 kwietnia 2022 r., Sąd pierwszej instancji odrzucił ją, jako wniesioną po terminie, na podstawie art. 178 p.p.s.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła:

1. 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, został prawidłowo doręczony w sposób tradycyjny - w formie papierowej za pośrednictwem operatora publicznego;
2. 2) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, podczas gdy pełnomocnikowi Skarżącej nie doręczono awiza informującego o otrzymaniu przesyłki i pozostawieniu w Urzędzie Pocztowym do odbioru;
3. - naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:
4. 3) art. 65 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 73 § 1 - § 4 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy wystąpiły wszystkie przesłanki określone w przepisie art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem brak było podstaw do doręczenia w formie papierowej odpisu wyroku w sprawie, jak też zaskarżanego niniejszym zażaleniem postanowienia pełnomocnikowi Skarżącej za pośrednictwem operatora pocztowego;
5. 4) art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. art. 65 § 1 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy przepis art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. nakazuje doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu, za pośrednictwem którego składane jest pismo, a pełnomocnik Skarżącej wniósł 24 stycznia 2022 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt. I SA/Op 519/19, w formie dokumentu elektronicznego przesłanego przez elektroniczną skrzynkę podawczą Sądu pierwszej instancji. Tym samym brak było podstaw do zastosowania doręczenia odpisu uzasadnienia wyroku na podstawie art. 65 § 1 p.p.s.a. przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 ze zm.);
6. 5) art. 73 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że doręczenie przesyłki poleconej nastąpiło z dniem 11 marca 2022 r. za pośrednictwem operatora pocztowego z upływem 14 dni od zawiadomienia adresata o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej, podczas gdy pełnomocnik Skarżącej nie otrzymał zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej;
7. 6) art. 178 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarga kasacyjna została złożona po upływie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy uzasadnienie wyroku, od którego doręczenia termin ten należy stosować, nie zostało pełnomocnikowi Skarżącej doręczone w sposób przewidziany w art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a.;
8. 7) art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykania drogi sądowej;
9. 8) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę ochrony interesu prawnego Skarżącej w drodze rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej w związku z niezasadnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie uchybiono terminowi do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19;
10. 9) art. 2 Konstytucji RP, który określa zasady demokratycznego państwa urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej, którego naruszenie przejawiało się niedostrzeżeniu błędu Sądu w sposobie doręczenia uzasadnienia wyroku i zaakceptowanie niezgodnej z obowiązującymi przepisami formy doręczenia;
11. - poprzez niezastosowanie poniższych przepisów:
12. 10) art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, które to przepisy gwarantują prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd.

Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 177 § 1p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178 p.p.s.a.).

Istota przedmiotowej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy i kiedy Spółce został doręczony odpis wyroku z 24 stycznia 2022 r. i czy w związku z tym Spółka zachowała przewidziany w art. 177 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie przypomnieć należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwe jest wnoszenie pisma w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą, a sąd w konsekwencji doręcza dokumenty stronom korzystającym z tego trybu za pomocą środków komunikacji elektronicznej, na warunkach określonych w art. 74a p.p.s.a. Przez adres elektroniczny strony należy rozmieć adres konta na platformie ePUAP.

Stosownie do art. 74a § 1 p.p.s.a. doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z następujących warunków:

1. 1) wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo;
2. 2) wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny;
3. 3) wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny.

Z przepisów art. 74a p.p.s.a. wynika zatem, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest możliwe w toku całego postępowania.

Zgodnie z art. 74a § 2 p.p.s.a. jeżeli strona zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, sąd doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się w formie dokumentu elektronicznego. Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, złożenie oświadczenia w formie papierowej należy uznać za nieskuteczne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OZ 250/22, CBOSA; a także B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 74a).

W niniejszej sprawie 24 stycznia 2022 r. profesjonalny pełnomocnik Skarżącej wniósł do Sądu pismo za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej (platformy ePUAP) o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19. Do wniosku Skarżącej nie zostały doręczone inne pisma, np. oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism drogą elektroniczną. W aktach sprawy nie ma żadnego innego pisma wniesionego drogą elektroniczną, w którym zawarto by takie oświadczenie.

Tymczasem Sąd pierwszej instancji przesłał pełnomocnikowi Skarżącej odpis wyroku z uzasadnieniem za pośrednictwem operatora pocztowego na adres wskazany przez pełnomocnika. Z powodu niemożności doręczenia przesyłki, pozostawiono ją na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej Wrocław 14. Adnotację tę opatrzono datą 25 lutego 2022 r. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni, pismo awizowano powtórnie 7 marca 2022 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Powyższa korespondencja, jako niepodjęta w terminie, wróciła do Sądu i została uznana za doręczoną z dniem 11 marca 2022 r.

Niepodjętą korespondencję kierowaną do pełnomocnika Skarżącej, Sąd pierwszej instancji wydał 23 marca 2022 r. prezesowi zarządu Spółki, który w tym dniu stawił się w siedzibie Sądu.

Skarga kasacyjna od wskazanego wyżej wyroku została nadana przez pełnomocnika Skarżącej 13 kwietnia 2022 r., co potwierdza data stempla pocztowego na kopercie. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarga kasacyjna wniesiona została z uchybieniem trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, liczonego od 11 marca 2022 r.

W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi, Sąd pierwszej instancji wskazuje jedynie na regulację prawną dotyczącą doręczeń zawartą w art. 65-73 p.p.s.a. (doręczenie przez operatora pocztowego). Ponadto, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie wynika jednak, dlaczego Sąd pierwszej instancji doręczając odpis wyroku z uzasadnieniem pominął regulację zawartą w art. 74a § 1 p.p.s.a. Jak wskazała Skarżąca w zażaleniu na postanowienie, w dniu przesłania przez Spółkę drogą elektroniczną do Sądu wniosku o uzasadnienie i doręczenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, został również przesłany drogą elektroniczną wniosek Spółki o uzasadnienie i doręczenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 446/21 (CBOSA) w sprawie ze skargi Skarżącej. Odpis wyroku z uzasadnieniem w sprawie sygn. akt I SA/Op 446/21 został przesłany drogą elektroniczną na adres pełnomocnika Skarżącej 21 lutego 2022 r. i został doręczony 7 marca 2022 r., co potwierdza data podpisania przez adresata pisma urzędowego poświadczenia odbioru w sposób o którym mowa w art. 74a § 3 pkt 2 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych regulacji oraz w związku z treścią zażalenia, ocena dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odnośnie tego, że odpis wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem doręczono Skarżącej 11 marca 2022 r., była przedwczesna. W konsekwencji przedwcześnie również Sąd odrzucił skargę kasacyjną, jako wniesioną z uchybieniem terminu. Aktualna bowiem pozostaje do ustalenia kwestia, czy i kiedy Spółce został doręczony odpis wyroku z 24 stycznia 2022 r. i czy w związku z tym Spółka zachowała przewidziany w art. 177 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.