Uzasadnienie
Postanowieniem z 27 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1907/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. z siedzibą w Belgii (dalej: "spółka", "strona") przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 14 kwietnia 2011 r. w przedmiocie odmowy dokonania zwrotu podatku od towarów i usług za okres od marca do maja 2009 r.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że pismem z 16 grudnia 2011 r. wezwano spółkę do usunięcia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego wezwania – braków formalnych skargi poprzez złożenie oryginału lub uwierzytelnionej kopii dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osoby, która podpisała skargę do reprezentacji spółki w dacie wniesienia skargi (w postaci np. wypisu z KRS). Wezwanie to zostało doręczone skarżącej 27 grudnia 2011 r. (karta 31 akt sądowych). Następnie pismem z 2 stycznia 2012 r. spółka, odpowiadając na wezwanie Sądu, poinformowała, iż nie jest możliwe doręczenie Sądowi wyciągu w terminie wskazanym przez ten Sąd, bowiem w Królestwie Belgii stosowny urząd nie pracuje z powodu przerwy świątecznej od Świąt Bożego Narodzenia do 2 stycznia 2012 r. Ponadto spółka zwróciła się z wnioskiem o wydłużenie terminu do doręczenia wyciągu o 14 dni. Dalej Sąd podał, że w dniu 9 stycznia 2012 r. wpłynęło pismo skarżącej z 4 stycznia 2012 r., do którego został dołączony wyciąg z Rejestru Handlowego z 4 stycznia 2012 r.
Przy tak nakreślonym stanie faktycznym Sąd – powołując się na treść przepisów art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1, 2 i 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "P.p.s.a.") – przyjął, że strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu i postanowieniem z 6 marca 2012 r., sygn. akt: III SA/Wa 1907/11 odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi.
Na skutek wniesionego przez spółkę zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 14 czerwca 2012 r., sygn. akt: I FZ 143/12 uchylił zaskarżone orzeczenie.
W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż w aktach niniejszej sprawy brak jest wniosku strony o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi, w związku z czym, Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do wszczęcia postępowania w zakresie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Z całą pewnością podstawy takiej w ocenie Sądu nie mógł stanowić wniosek strony z 2 stycznia 2012 r. (w tym dniu nadanego w placówce pocztowej – karta 30 akt WSA) o przedłużenie terminu do doręczenia wyciągu ze stosownego rejestru, z tego względu, że został on złożony przed upływem terminu zakreślonego w wezwaniu Sądu z 16 grudnia 2011 r., który to termin upływał 3 stycznia 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mogąc rozpoznać wniosku spółki jako wniosku o przywrócenie terminu, postanowieniem z 16 sierpnia 2012 r., oddalił przedmiotowy wniosek zgodnie z jego treścią jako wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Skarżąca 4 września 2012 r. (data stempla pocztowego; karta 73 akt sądowych) wniosła do Sądu o przywrócenie terminu do złożenia odpisu z rejestru handlowego. Spółka stwierdziła, że z ostrożności składa ww. wniosek oraz wskazała, iż pismo z dnia 4 stycznia 2012 r. "należy potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wypisu".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 grudnia 2012 r. oddalił wniosek spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wskazując, iż w niniejszej sprawie termin ten upłynął 3 stycznia 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, iż Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do wszczęcia postępowania w zakresie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi. W dalszej części uzasadnienia WSA ustalił, iż skarżąca od dnia doręczenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2012 r., tj. od dnia 26 czerwca 2012 r. (karta nr 71 akt sądowych) nie mogła mieć wątpliwości, że wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi nie został w niniejszej sprawie złożony.
Zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi rozpoczął bieg 26 czerwca 2012 r. i upłynął z dniem 3 lipca 2012 r. (wtorek). Tymczasem wniosek w tym przedmiocie został nadany w Urzędzie Pocztowym w dniu 4 września 2012 r., a więc z uchybieniem terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a.
Skarżąca na powyższe postanowienie wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu w sprawie art. 88 P.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. i w rezultacie doprowadziło do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sytuacji, gdy wniosek taki został faktycznie przez pełnomocnika skarżącego w rozpatrywanej sprawie złożony w dniu 4 stycznia 2012 r. i ostatecznie sprecyzowany 4 września 2012 r.
W zażaleniu skarżąca spółka wniosła o uchylenie ww. postanowienia Sądu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia strona starała się wykazać, że – wbrew stanowisku Sądu – uchybienie terminowi do usunięcia braków formalnych skargi nie nastąpiło z jej winy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie nie zasługuje na uwzględnienie, a orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zamianie (por. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 543). W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało odrzucić wniosek spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, lecz z innych powodów faktycznych niż wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Nie ma ona jednak charakteru bezwzględnego, zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, bez swojej winy sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl natomiast art. 87 § 2 P.p.s.a., to na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.
Jednocześnie w judykaturze już od dawna przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (vide: postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 577/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdyż z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia, niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu, których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu.
Zauważyć należy, iż wniosek o przywrócenie terminu złożony w niniejszej sprawie podlegał odrzuceniu jako spóźniony, co wynika z art. 87 § 1 P.p.s.a, który stanowi, iż wniosek taki winien być złożony w terminie siedmiu dni od chwili ustania przyczyny uchybienia. W przedmiotowej sprawie za datę, w której ustała przyczyna uchybienia należy uznać dzień 4 stycznia 2012 r., tj. dzień, od kiedy to pełnomocnik skarżącej był w posiadaniu wypisu z rejestru handlowego Królestwa Belgijskiego. Od tej daty bowiem rozpoczął swój bieg siedmiodniowy termin do złożenia stosownego wniosku.
Za wniosek o przywrócenie terminu nie sposób uznać pisma skarżącej z 4 stycznia 2012 r. informującego o złożeniu uwierzytelnionej kopi wyciągu z rejestru handlowego. Okoliczność tę potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, iż "w aktach niniejszej sprawy brak jest wniosku strony o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi". W związku z powyższym zarówno pismo z 2 stycznia 2012 r. jak i z 4 stycznia 2012 r. nie stanowi takiego wniosku.
Odnosząc się natomiast do wniosku z 4 września 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż został on złożony ze znacznym uchybieniem ustawowego terminu i nie wywołuje w niniejszej sprawie skutków prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny mając na względzie ujawniony stan faktyczny uznał, iż Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, iż wniosek o przywrócenie terminu został wobec brzmienia art. 87 § 1 P.p.s.a. złożony z uchybieniem terminu jednakże błędnie ustalił jego bieg, poprzez wskazanie, iż rozpoczął się on 26 czerwca 2012 r., tj. w dacie doręczenia postanowienia NSA i upłynął z dniem 3 lipca 2012 r. Tymczasem należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie termin ten rozpoczął swój bieg w dacie 4 stycznia 2012 r., tj. od dnia, w którym pełnomocnik skarżącej dysponował wypisem ze stosownego rejestru, gdyż wówczas ustała przyczyna będąca przeszkodą do uzupełnienia braków formalnych skargi, a co za tym idzie, w konsekwencji, od daty tej należało liczyć siedmiodniowy termin na złożenie wniosku.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 197 § 2 P.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy rozdziału 1 działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (dział V, rozdział 1), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia.