Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 579/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów.
Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Poza nieruchomościami rolnymi do wnioskodawcy i jego żony należą także: stacja benzynowa w B.(nieczynna od 2010 roku, obciążona hipoteką), stacja benzynowa w K.(oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) oraz stacja kontroli pojazdów w K. (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką). Ponadto wnioskodawca posiada majątek ruchomy, na który składają się: samochód Volkswagen Transporter z 1997 roku (wartość około 15.000zł, obciążony zastawem bankowym), ciągnik Białoruś, samochód Volkswagen Caddy z 2008 roku (zakupiony na kredyt, do spłaty pozostało osiem rat, wartość rynkową pojazdu wnioskodawca określił na około 35.000zł), samochód Mercedes Klasy S 600 z 1994 roku (wartość rynkowa została określona na około 15.000 zł) oraz samochód Volkswagen Tiguan z 2009 roku (zakupiony na kredyt do spłaty pozostały 22 raty).
Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2010 r. uzyskał przychód w wysokości 1.215.298,82 zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 1.319.905,62 zł i poniósł stratę w wysokości 104.606,80 zł, w 2011 r. przychód skarżącego wyniósł 410.579,46 zł, koszty uzyskania przychodów 673.409,82 zł i strata 262.830,36 zł. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu kwietniu 2012 r. podstawa opodatkowania wyniosła 42.722 zł, w maju 2012r. 19.330 zł, w czerwcu 2012 r. 21.764 zł, w lipcu 2012 r. 20.560 zł, w sierpniu 2012 r. 59.991 zł, we wrześniu 2012 r. 15.710 zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że we wrześniu 2012 r. przychód skarżącego wyniósł 15.709,48 zł, wydatki 31.573,96 zł, strata 15.864,48 zł, natomiast od początku roku do końca września 2012 r. przychód skarżącego wyniósł 331.356,58 zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły 393.573,31 zł i wobec tego odnotował stratę w wysokości 62.216,73 zł. Ponadto spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów.
Kredyty te zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Obciążenia miesięczne z tytułu kredytów wynoszą ok. 9.764 zł, niektóre z nich są już wymagalne. Wobec skarżącego prowadzone są również liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek wnioskodawcy. Skarżący określił kwoty utrzymania rodziny na kwotę 2.380 zł miesięcznie, natomiast dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje w kwocie 1.500 zł brutto. Odnosząc się do kwestii dotyczącej B. Sp. z o.o. skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do synów wnioskodawcy oraz, że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia stacji diagnostycznej oraz pomieszczenia biurowe za kwotę 5.162 zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego B. Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych wnioskodawców osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2.080.926,82 zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11). WSA analizując powyższe okoliczności wskazał, że w granicach możliwości finansowych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie.
W złożonym zażaleniu P.B. nie zgodził się z wydanym przez Sąd I instancji rozstrzygnięciem, wskazując, że de facto pozbawia go możliwości dochodzenia należnych praw na drodze sądowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warto w tym miejscu przypomnieć, że "prawo pomocy", przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów.
Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i winna być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują. Należy również podkreślić, mając zwłaszcza na uwadze liczne wymagalne zobowiązania wnioskodawcy, że koszty, o których mowa w powyższym przepisie powinny być traktowane na równi z innymi kosztami ponoszonymi przez stronę. W tym stanie rzeczy strona skarżąca powinna wkalkulować wpis od w bieżące i niezbędne wydatki i podjąć odpowiednie działania zmierzające do jego uiszczenia.
Treść art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy zaakceptować stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż skarżący nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak bowiem wskazał Sąd pierwszej instancji średniomiesięczne przychody z działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w ciągu ośmiu miesięcy 2012 r. wynosiły ok. 39.500 zł. Jest to kwota, która wielokrotnie przekracza wysokość wpisu sądowego, a także wysokość kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Celnie również WSA uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji.
Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.