Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 grudnia 2024 r., sygn. akt I FZ 257/24

Uzasadnienie

1. 1. M. T. (dalej: Skarżąca) pismem z dnia 30 września 2024 r. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 274/24.
2. 2. Zaskarżonym postanowieniem Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 24 maja 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2017 r. do czerwca 2019 r.

Sąd wyjaśnił, że: - zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 7 sierpnia 2024 r. Skarżąca (do rąk jej pełnomocnika - przyp. NSA) została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 5.703 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi; - odpis zarządzenia został doręczony w dniu 21 sierpnia 2024 r. (upoważnionemu pracownikowi pod adresem kancelarii jej pełnomocnika); - w piśmie z dnia 30 sierpnia 2024 r. Skarżąca wprawdzie podała, że w odpowiedzi na wspomniane wezwanie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy (wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym), ale taka korespondencja do Sądu nie wpłynęła, zaś w zakreślonym terminie wpis od skargi nie został uiszczony; - wobec nieopłacenia skargi, mimo prawidłowego wezwania w tym zakresie, skarga podlegała odrzuceniu.

3. Skarżąca w kolejnym piśmie z dnia 12 września 2024 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 19 września 2024 r., czyli już po wydaniu zaskarżonego postanowienia, wyjaśniła, że: - w dniu 28 sierpnia 2024 r. wysłane zostało do Sądu pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie do uiszczenia wpisu i wezwanie do uiszczenia opłaty skarbowej, które zawierało wniosek o przyznanie prawa pomocy (wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym); - pismo to zostało przesłane do Sądu w jednej kopercie wraz z pismem do sprawy o sygn. akt I SPP/Bk 63/24, przy czym doręczenie tej przesyłki miało miejsce w dniu 30 sierpnia 2024 r.

Jednocześnie Skarżąca przedłożyła odpis przywołanego pisma z dnia 28 sierpnia 2024 r., uzupełniony formularz PPF z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych, książkę nadawczą i wydruk internetowy śledzenia przesyłki.

1. 4. W zażaleniu na postanowienie z dnia 18 września 2024 r. Skarżąca domagała się uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i ponownego rozpoznania sprawy.

Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie art. 220 § 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia [w terminie] braków formalnych [powinno być: braku fiskalnego] skargi, w sytuacji, gdy nie uchybiła ona terminowi [do dokonania tej czynności]. Brak uchybienia wynikał z tego, że w dniu 28 sierpnia 2024 r., czyli w terminie otwartym na uzupełnienie braku skargi, do Sądu zostało wysłane pismo, które stanowiło odpowiedź na wezwanie do uiszczenia wpisu, zawierające wniosek o przyznanie prawa pomocy (wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym). W tej sytuacji wadliwe było przyjęcie przez Sąd, że ziściła się podstawa do odrzucenia skargi.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tych samych dokumentów, które wskazywała przy piśmie z dnia 12 września 2024 r., wszystkie na okoliczność ich treści, w szczególności na okoliczność wykonania w terminie wezwania do uzupełnienia braku skargi przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek powodował, że wezwanie do uiszczenia wpisu straciło aktualność.

1. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
2. 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu.

Skoro bowiem, mimo prawidłowego wezwania, Skarżąca nie uiściła wpisu, a jednocześnie nie przyznano jej zwolnienia w tym zakresie, gdyż nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy, to nie zachodziły podstawy, aby zakwestionować prawidłowość odrzucenia skargi.

1. 5.2. Z art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika, że skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.

1. 5.3. Skarżąca w zażaleniu nie kwestionowała, że wezwanie o uiszczenie wpisu zostało doręczone upoważnionemu pracownikowi pod adresem kancelarii pełnomocnika Skarżącej w dniu 21 sierpnia 2024 r. (k. 34 akt sądowych). Nie podważała też, że w takim przypadku siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał z dniem 28 sierpnia 2024 r. (była to środa). W tym terminie brak fiskalny skargi nie został uzupełniony, co również było okolicznością niesporną.

1. 5.4. Podniesione w zażaleniu (oraz wcześniej także w pismach procesowych z dnia: 30 sierpnia 2024 r. i 12 września 2024 r.) twierdzenie, jakoby w terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zyskało odzwierciedlenia w realiach niniejszej sprawy.

Po pierwsze, ze znajdującej się w aktach tej sprawy (vide k. 73 akt sądowych) notatki urzędowej Kierownika Sekretariatu Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 października 2024 r. wynika, że - po sprawdzeniu zawartości koperty dołączonej do akt I SPP/Bk 63/24 (w której rzekomo miał zostać przesłany wypełniony druk PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w innej sprawie, tj. niniejszej o sygn. akt I SA/Bk 274/24) - stwierdzono, że "nie było w niej wskazanych w zażaleniu pism z dnia 28.08.2024 r. i wniosku PPF dot. sprawy I SA/Bk 274/24 i nie ma takiej informacji na prezentacie przystawionej na piśmie z dnia 28.08.2024 r. (data wpływu do sądu: k. 10 akt I SPP/Bk 63/24). Przesyłka o nr [...] nadana 28.08.2024 r., na którą powołuje się strona skarżąca, zawierała jedynie dokumenty dotyczące sprawy I SPP/Bk 63/24.".

Po drugie, przedstawione przez pełnomocnika dokumenty nie dowodziły wystąpienia takiej wersji zdarzeń, jaką kreśliła Skarżąca. Okoliczność dwukrotnego przedłożenia uwierzytelnionego odpisu formularza PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (przy piśmie z dnia 12 września 2024 r. oraz przy zażaleniu z dnia 30 września 2024 r.) nie mogła świadczyć o tym, że dokument ten w oryginale został nadany do Sądu pierwszej instancji wraz z korespondencją w innej sprawie prowadzonej w tym Sądzie. Jednocześnie, chociaż z kopii książki nadawczej wynikało, że w dniu 28 sierpnia 2024 r. została nadana jakaś korespondencja do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, to jednak nie umieszczono tam jakichkolwiek danych identyfikujących sprawę, której miała ona dotyczyć.

Ponadto żaden numer przesyłki uwidoczniony na kopii księgi nadawczej nie pokrywał się z podanym w zażaleniu numerem przesyłki [...], która miała zawierać również pismo w sprawie I SA/Bk 274/24 (akta w zakresie prawa pomocy o sygn. I SPP/Bk 63/24).

5.5. W rezultacie przyjąć należało, że wobec nieuiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi w wyznaczonym terminie, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji.

5.6. Odnosząc się do argumentacji zażalenia związanej z zasadami konstytucyjnymi, wyjaśnić wypadało, że wyrażona w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasada prawa do sądu nie ma charakteru absolutnego. Jej realizacja uzależniona jest bowiem od spełnienia szeregu wymogów prawem przewidzianych (formalnych/fiskalnych i materialnych), w tym między innymi terminowego składania pism procesowych, uiszczania opłat sądowych, czy sporządzenia niektórych pism przez zawodowych pełnomocników. Wszystkie te wymogi służą pełnej realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej.

Nadto, zgodnie z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Przepis ten, zakazujący zamykania drogi sądowej, stanowi zatem ogólną dyrektywę prawodawczą, która wskazuje, że w przypadku naruszenia praw podmiotu musi on mieć zagwarantowaną ustawowo możliwość sądowego dochodzenia tych praw. Adresatem tej normy jest zatem prawodawca, a nie sąd.

Wreszcie wskazać należało i to, że w świetle art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. W niniejszej sprawie (szeroko rozumianej - nie tylko jako sprawa sądowoadministracyjna) Skarżąca skorzystała z prawa zaskarżenia decyzji pierwszej instancji w toku postępowania podatkowego, jak również z prawa do zaskarżenia postanowienia sądu administracyjnego orzekającego w pierwszej instancji.

1. 5.7. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.