Uzasadnienie
Postanowieniem z 16 czerwca 2015 r., I SA/Kr 1605/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie J. M. na postanowienie referendarza sądowego z 15 kwietnia 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy, stosownie do art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa). Sąd stwierdził, że zażalenie jest niedopuszczalne, ponieważ zgodnie z art. 259 § 1 od postanowień i zarządzeń wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw, który jest rozpoznawany przez wojewódzki sąd administracyjny. Z uwagi na to, że przedmiotowe zażalenie zostało wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika, nie ulega wątpliwości, że jego zamiarem było wniesienie zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, co potwierdza dodatkowo powołanie w jego treści art. 227 § 1 Ppsa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 46 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 166, art. 178 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, a także art. 2 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, domagając się uchylenia ww. orzeczenia w całości, a ewentualnie przedstawienia przedmiotowego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA. W ocenie pełnomocnika skarżącego, Sąd dostrzegając rozbieżność pomiędzy oznaczeniem rodzaju pisma a jego osnową oraz uzasadnieniem powinien rozpoznać je jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wniesiony w trybie art. 259 § 1 Ppsa. Nadmierny formalizm Sądu pierwszej instancji pozbawił skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie prezentuje pogląd, że jakkolwiek co do zasady mylne oznaczenie rodzaju pisma nie powinno pociągać za sobą ujemnych skutków dla strony (falsa demonstratio non nocet), to trudno tę zasadę odnosić bez zastrzeżeń do pism składanych przez profesjonalistów. Jeżeli więc z treści pisma wynika jednoznacznie, że intencją pełnomocnika było zainicjowanie określonego trybu prawnego (także niewłaściwego w danym przypadku), to sąd nie powinien dopatrywać się odmiennego zamiaru zawodowego zastępcy procesowego, zważywszy właśnie na wymagany od takich osób profesjonalizm.
Trafnie w tym kontekście zauważył Sąd pierwszej instancji, że zamiar wszczęcia postępowania zażaleniowego w odniesieniu do postanowienia referendarza sądowego z 15 kwietnia 2015 r. został przez pełnomocnika skarżącego jednoznacznie zamanifestowany nie tylko poprzez stosowne oznaczenie rodzaju środka odwoławczego, ale także poprzez precyzyjne wskazanie adresata pisma (Naczelny Sąd Administracyjny za pośrednictwem WSA w Krakowie) i określonych (notabene błędnych) podstaw prawnych wszczętego trybu (art. 227 § 1 Ppsa) (k. 399, t. III akt sądowych). Nie było zatem powodów do rozpoznania wniesionego środka odwoławczego jako sprzeciwu od ww. postanowienia, wniesionego w trybie art. 259 Ppsa. Zarzut zaś, jakoby Sąd pierwszej instancji przejawiał w powyższej ocenie "nadmierny formalizm" (s. 4 zażalenia) skład orzekający postrzega jako swego rodzaju nadużycie.
Warto odnotować, że podobne do niniejszego przypadki były już przedmiotem oceny sądów administracyjnych, co przypomniał też Sąd pierwszej instancji (s. 2 uzasadnienia postanowienia). Z drugiej strony orzecznictwo przytaczane przez pełnomocnika skarżącego w zażaleniu stanowi dość eklektyczny zbiór wypowiedzi wyrażonych w różnych sytuacjach procesowych (nie tylko wniesienia zażalenia, zamiast sprzeciwu od postanowienia referendarza), których wspólnym mianownikiem jest ocena zamiaru (intencji) wnoszącego środek odwoławczy w kontekście rozbieżności pomiędzy oznaczeniem rodzaju pisma a przewidzianym w danym przypadku trybem postępowania.
Z tych też powodów Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie nie widzi zarazem podstaw do skierowania pytania prawnego w trybie art. 187 § 1 Ppsa, gdyż zagadnienie będące przedmiotem rozważań nie dotyczy wykładni w szczególności art. 46 § 1 tej ustawy, a oceny charakteru pisma (intencji) strony, która dokonywana jest ad casum. Ta zaś, jak wskazano, nie budzi w analizowanym przypadku wątpliwości, ani Sądu pierwszej instancji, ani Sądu kasacyjnego.
Odnosząc się końcowo do zarzutów dotyczących pozbawienia strony jej gwarancji konstytucyjnych wskazać należy, że mogą być one realizowane w postępowaniu sądowym m.in. poprzez profesjonalnego pełnomocnika. W takim przypadku mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego działania swojego pełnomocnika. Skutki te nie wynikają w takiej sytuacji z orzeczenia (czynności) sądu, a z czynności (zaniechania) samej strony (działającej przez pełnomocnika) w postępowaniu i w takim przypadku nieporozumieniem jest odwoływanie się do konstytucyjnych standardów procesu.
Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.