Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sąd pierwszej instancji) w wyroku z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1331/13, po rozpoznaniu skargi "T." sp. z o.o. z siedzibą w S. (skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. (organ odwoławczy) z dnia 29 maja 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2009 r., w punkcie I. uchylił zaskarżoną decyzję; w punkcie II. orzekł, że akt wymieniony w pkt I nie podlega wykonaniu; w punkcie III. zasądził na rzecz strony skarżącej od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 717 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; w punkcie IV. oddalił dalej idący wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.
2. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach sąd pierwszej instancji wskazał, że o kosztach postępowania sądowego (717 zł), na które składają się: uiszczony wpis od skargi, koszty zastępstwa prawnego (adwokackiego) i opłata od pełnomocnictwa, postanowił na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Nie dopatrzył się natomiast podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w wysokości podwójnej stawki kosztów minimalnych, o co wnioskował pełnomocnik skarżącej na rozprawie. Zdaniem sądu pierwszej instancji, okoliczności sprawy związane z czynnościami celowymi z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącą jej praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nakazywały oddalenie przedmiotowego wniosku.
3.1. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, złożyła zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów zawarte w wyroku sądu pierwszej instancji tj. w części w jakiej odmówiono zwrotu kosztów procesu ponad kwotę 717 zł, tj. pkt IV. wymienionego wyroku, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zawartego w punkcie IV. wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia zawartego w punkcie IV. przywołanego wyroku i zasądzenie na rzecz skarżącej od organu odwoławczego dalszej kwoty 600 zł – tytułem zwrotu kosztów postępowania; ponadto o zasądzenie od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego – według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania:
- - art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. oraz § 6 pkt 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461; dalej: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości) poprzez odmowę przyznania skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości stawki minimalnej, pomimo uwzględnienia przez sąd pierwszej instancji skargi w całości, braku wątpliwości, iż takie koszty poniosła skarżąca a ich wysokość odpowiada nakładowi pracy oraz uwzględnia stopień zawiłości sprawy;
- - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz przyczyn, dla których nie zasądzono kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z wnioskiem skarżącej, ograniczając się jedynie do przywołania przepisów.
- 3.2. W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia podniesiono, że skarżąca ma pełne prawo do zwrotu wszelkich kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a). W niniejszej sprawie, mimo niewielkiej wartości przedmiotu sporu, wymagała od pełnomocnika pewnego nakładu pracy, dla którego stawka w wysokości 600 zł jest nieadekwatna. Podwyższone wynagrodzenie, w wysokości 1200 zł, jest bardziej właściwe, a z pewnością niewygórowane.
Skarżąca dodała, że stawki minimalne z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zostały określone w 2002 r. Od tego czasu zmieniły się nie tylko stawki rynkowe, ale i znacznemu obniżeniu uległa wartość pieniądza. Stąd umowa pomiędzy skarżącą a jej pełnomocnikiem obejmuje wynagrodzenie w wysokości 600 zł, co w warunkach niniejszej sprawy i nakładu pracy pełnomocnika, choćby już w samym sporządzeniu skargi, jest stawką bardzo niewygórowaną. Istnieje także przewidziana prawem możliwość orzekania kosztów zastępstwa adwokackiego w wielokrotności stawki minimalnej, aż do jej sześciokrotności. Ponadto, w zbliżonej sprawie sygn. akt I SA/Wr 1333/13, w której pełnomocnik wykonywał zbliżoną pracę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zasądził 1200 zł kosztów zastępstwa procesowego, co można przyjąć za stawkę adekwatną do nakładu pracy zarówno w tamtej, jak i w niniejszej sprawie.
Skarżąca podniosła również, że na rozprawie z dnia 27 września 2013 r. jej pełnomocnik złożył oświadczenie o wysokości umówionego wynagrodzenia i oświadczenie to nie zostało w żaden sposób zakwestionowane przez sąd pierwszej instancji. Wobec tego, zgodnie z zasadą zwrotu kosztów stronie wygrywającej postępowanie, powinien zasądzić na rzecz skarżącej pełne koszty poniesione w związku z celowym dochodzeniem swoich praw, w tym koszty zastępstwa adwokackiego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 4. Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
- 5. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast na podstawie art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. prawidłowość rozstrzygnięcia w kwestii zasądzonych kosztów można poddać ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez wniesienie zażalenia na postanowienie orzekające o zwrocie kosztów, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Niezbędnymi kosztami postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a., są: wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, jego wydatki, koszty sądowe (tj. wpis, opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Ponadto zwrot wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego następuje w wysokości nie wyższej niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i obejmuje wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w § 2 ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotność stawki minimalnej ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).
Z powyższego wynika, że wysokość przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia uzależniona jest od przyjętej przez sąd oceny, która powinna uwzględniać kryteria wskazane w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia, w sytuacji, gdy pełnomocnik wnosi o zasądzenie kosztów postępowania, wówczas sąd przyznaje je według stawki minimalnej wskazanej w rozporządzeniu. Możliwość miarkowania wynagrodzenia odnosić zaś należy do wypadków, gdy strona wnosi o przyznanie tego wynagrodzenia w kwocie stanowiącej wielokrotność stawki minimalnej.
W tej sprawie pełnomocnik skarżącej wniósł na rozprawie dnia 27 września 2013 r. o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w wysokości podwójnej stawki kosztów minimalnych. Sąd pierwszej instancji w części uzasadnienia wyroku odnoszącej się do tego wniosku stwierdził, że nie dopatrzył się podstaw do jego uwzględnienia. Uzasadnił swoje stanowisko tym, że w jego ocenie okoliczności sprawy związane z czynnościami celowymi z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącą jej praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nakazywały oddalenie przedmiotowego wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tej kwestii stanowisko sądu pierwszej instancji. Należy wskazać, że zasadniczo zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, opłaty za czynności adwokackie ustala umowa z klientem. Treść zawartej przez adwokata umowy, określającej wysokość wynagrodzenia adwokackiego, nie będzie jednak miała wpływu na wysokość zasądzonych przez sąd kosztów zastępstwa adwokackiego, albowiem ustawodawca uznał, że to Minister Sprawiedliwości ustali, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej, w drodze rozporządzenia, opłaty za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości. Oświadczenie o wysokości umówionego wynagrodzenia nie ma więc dla sądu mocy wiążącej i nie decyduje o wysokości zasądzonego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd zasądzając na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia opłaty wyższe od minimalnych bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy.
Należy podkreślić, że zgodnie z § 6 rozporządzenia wysokość stawek minimalnych jest uzależniona od wartości przedmiotu sprawy. Dlatego też należy zaznaczyć, iż także w powołanej przez skarżącą sprawie I SA/Wr 1333/13 sąd pierwszej instancji nie zasądził na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w wysokości podwójnej stawki kosztów minimalnych, o co wnioskował pełnomocnik skarżącej na rozprawie. W tym przypadku skarżąca jednocześnie nie kwestionuje wysokości przyznanych kosztów, które trzeba zaznaczyć są wyższe jak w tej sprawie, lecz jest to tylko i wyłącznie uzależnione od wartości przedmiotu zaskarżenia. Poza tym trzeba podkreślić, iż sprawy skarżącej dotyczące poszczególnych miesięcy 2009 r. (sygn. akt I SA/Wr 1331/13, I SA/Wr 1332/13, I SA/Wr 1333/13) były tożsame i nie można przyjąć, aby wymagały większego nakładu pracy adwokata.
- 6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a
- 7. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie w zakresie kosztów postępowania. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego.