Uzasadnienie
Postanowieniem z 21 października 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 555/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. R. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 lutego 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do czerwca 2007 r.
Wnioskiem, uzupełnionym formularzem PPF w dniu 10 czerwca 2013 r., skarżący D. R. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2013 r., doręczonym pełnomocnikowi strony 10 lipca 2013 r., referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpisów dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania.
W piśmie z 18 lipca 2013 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przedłużenie terminu do złożenia stosownej dokumentacji. Zarządzeniem Przewodniczącego z 23 lipca 2013 r. przedłużono skarżącemu termin do nadesłana dokumentów źródłowych do dnia 9 sierpnia 2013 r. Pomimo upływu terminu skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów.
Postanowieniem z dnia 5 września 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna, nie nadesłał on bowiem wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia, wniesionym 1 października 2013 r., skarżący wskazał, że nie miał możliwości zebrania stosownej dokumentacji do dnia 9 sierpnia 2013 r., bowiem o tym obowiązku dowiedział się po powrocie z urlopu w dniu 8 sierpnia 2013 r. Wobec tego skarżący wniósł o przywrócenie możliwości złożenia stosownych dokumentów w nowym terminie wyznaczonym przez sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazał, że pomimo przedłużenia terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych skarżący nie dopełnił tego obowiązku, tym samym uniemożliwiając dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie przedłożył ich także wraz ze sprzeciwem. Zdaniem sądu, postępowanie strony, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowiło przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku strony o wyznaczenie dodatkowego terminu do przedłożenia żądanych dokumentów uznając, że nie było do tego wystarczających podstaw. Uznał za niewiarygodne twierdzenia skarżącego, dotyczące możliwości złożenia wymaganych dokumentów w terminie do 9 sierpnia 2013 r. Żądanych dokumentów strona nie przedłożyła także przy sprzeciwie.
W zażaleniu na ww. postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Argumentował, że okres urlopowy oraz duża ilość żądanych dokumentów nie dawała możliwości wykonania zarządzenia referendarza. Odnosząc się do, wskazanego przez sąd pierwszej instancji, niedostarczenia dokumentów na etapie sprzeciwu wskazał, że nie był świadomy konsekwencji ich braku, jak również, że uważał, iż dokumentację taką należy złożyć po przywróceniu terminu do jej złożenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa. Pomimo wyznaczenia skarżącemu dodatkowego terminu do przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów, skarżący uchylił się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jego sytuację majątkową. Samo złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach jest niewystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej strony, gdyż sąd nie może oprzeć się na gołosłownych oświadczeniach skarżącego.
Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny był uprawniony do uznania, że istniejące wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały wyjaśnione, a w konsekwencji, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący na obecnym etapie postępowania nadal nie dostarczył wymaganych dokumentów, nie podjął nawet próby częściowego wypełnienia wezwania. Przykładowo nie przedstawił chociażby dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych, w okresie ostatnich trzech miesięcy, kosztów utrzymania, tj. opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, itp. Przedłożenie ww. dokumentów nie wymagało od skarżącego poczynienia czasochłonnych zabiegów w celu ich uzyskania, ani zaangażowania środków finansowych, należy zatem stwierdzić, że skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.
Skoro bowiem uchylił się od podania danych dotyczących dochodów i wydatków, to uznać należy, że nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, gdyż dane umożliwiające ocenę tego stanu wciąż nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Odnośnie wniosku strony o wyznaczenie dodatkowego terminu do przedłożenia żądanych dokumentów należy wskazać, że termin określony w art. 255 jest terminem sądowym (art. 82 p.p.s.a.). Strona, przed jego upływem, może z ważnej przyczyny wnioskować o jego przedłużenie (art. 84 p.p.s.a.). W piśmiennictwie wskazuje się, że termin oznaczony w wezwaniu z art. 255, powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów. Art. 255 p.p.s.a. nie przewiduje sankcji w przypadku nienadesłania dodatkowych oświadczeń lub nie przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Nie mniej jednak konsekwencją niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia będzie oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt. II FZ 126/05, postanowienie z 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 261/08, a także M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. IV, komentarz do art. 255)
W niniejszej sprawie zarządzeniem z 20 czerwca 2013 r. wezwano stronę, reprezentowaną przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, szeregu dokumentów źródłowych. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy 10 lipca 2013 r. Termin do nadesłania żądanych dokumentów mijał 18 lipca 2013 r. Na skutek wniesionego przez pełnomocnika skarżącego wniosku o przedłużenie terminu, termin ten został przedłużony do 9 sierpnia 2013 r. Oznacza to, że skarżący miał około miesiąca na zgromadzenie i nadesłanie dokumentacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, że tak długi termin do nadesłania żądanych dokumentów był adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwiał stronie ich zebranie.
Ponadto, nadmienić należy, że do dnia dzisiejszego ani pełnomocnik wnioskodawcy, ani sam skarżący nie wykonał wezwania sądu.
Odnośnie braku świadomości strony, co do konsekwencji braku dokumentów wskazać należy, że strona, tym bardziej strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie może zasłaniać się nieznajomością konsekwencji o których została pouczona w wezwaniu o dokumenty źródłowe.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.