Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29.09.2005 r., sygn. akt I SA/Kr 703/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek spółki z o.o. H. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2001 r.
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 27.06.2005 r. skarżąca spółka złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek strona skarżąca podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej a kapitały własne posiadają wartość ujemną. Na koniec 2004 r. spółka osiągnęła stratę w wysokości 2.002.539,69 zł. W chwili obecnej skarżąca nie ma możliwości dokonania spłaty wymaganych zobowiązań zarówno wobec osób prawnych, fizycznych jak i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej. Skarżąca nie posiada także majątku o wartości ekonomicznej, który po spieniężeniu mógłby spowodować dopływ środków finansowych. W miesiącu kwietniu 2005 r. spółka wystąpiła z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.
Postanowieniem z dnia 21.07.2005 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydał postanowienie oddalające wniosek strony skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła sprzeciw, w uzasadnieniu którego podniosła, że nie dysponuje żądanymi środkami pieniężnymi, ani innymi prawami majątkowymi.
Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w dniu 29.09.2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że nie znajduje żadnych podstaw do jego uwzględnienia, w związku z czym powołano się na treść art. 246 § 2 pkt. 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm., zwana dalej: popsa). Zauważono, że skarżąca posiada zarówno majątek – środki trwałe, jak również i środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w ogólnej wysokości 18.865,04 zł. Strona skarżąca może nimi swobodnie suponować a tym samym może uiścić stosowną opłatę sądową.
Na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzucono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo procesowe, a w szczególności art. 246 § 2 pkt. 2 popsa poprzez błędne przyjęcie, ze nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, art. 233 § 1 kp. W związku z art. 106 § 5 popsa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zarzutów podniesiono, że Sąd nie odniósł się, w żadnym z punktów uzasadnienia, do całości obrazu sytuacji majątkowej skarżącego, skupiając się tylko i wyłącznie na dowolnie wybranych przez siebie fragmentach wniosku skarżącego. W wydanym postanowieniu Sąd pominął fakt, że spółka poniosła w roku 2004 poważną stratę w wysokości 2.002.539,69 złotych, co stanowi ponad trzykrotną wartość kapitału zakładowego. Stan taki spowodował brak możliwości regulowania zobowiązań, co było bezpośrednią przesłanką do złożenia wniosku do Sądu Gospodarczego o ogłoszenie upadłości spółki. Wskazano także, że Sąd nie rozpatrzył pozostałej części dowodów znajdujących się w aktach sprawy, a w szczególności oświadczeń o poniesionej stracie oraz o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 popsa, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymania siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Ocena przez Sąd, wniosku złożonego przez podatnika w postępowaniu wpadkowym, jakim jest prawo pomocy, powinna uwzględniać aktualną sytuację finansową wnioskodawcy, jak też i osiągane przez niego wcześniej dochody. Należy także zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając o przyznaniu prawa pomocy ma obowiązek wziąć pod uwagę okoliczności, zarówno wskazane w rozpatrywanym wniosku, jak i te znajdujące się w aktach sprawy.
Mając zatem powyższe na uwadze wskazać należy, że skarżąca słusznie podnosi, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie uwzględnił okoliczności zgłoszenia wniosku o upadłość. Co prawda Sąd wskazał, że skarżąca podniosła ją, jednakże nie odniósł się do niej pod kątem przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 popsa. Zauważyć także należy, że w piśmie podatniczki z dnia 07.06.2005 r., wskazano, że jedną z przyczyn złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości było wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W załączeniu do pisma dołączono zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, wystawiane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K., na kwotę 1.059.063,47 zł. Kwota ta łączną wysokość kapitału zakładowego, posiadanych środków trwałych i środków znajdujących się na rachunkach bankowych spółki. Uznać zatem należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując przedmiotowy wniosek nie wziął pod uwagę całokształtu istotnych w tej kwestii okoliczności. Tym samym więc postanowienie takie jest wadliwe.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 popsa orzekł jak w sentencji.