Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I FZ 72/22

Uzasadnienie

1. Postanowieniem z 3 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 418/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę P. M. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w L. z 14 lipca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2015 r.

2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji ustalił, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 14 października 2021 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.942 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, przez zwolnienie od kosztów sądowych.

3. Postanowieniem z 13 grudnia 2021 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, postanowieniem z 13 stycznia 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 13 grudnia 2021 r.

4. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 13 stycznia 2022 r. skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona skarżącemu 31 stycznia 2022 r.

Skarżący, mimo upływu terminu (7 lutego 2022 r.) nie uiścił wymaganego wpisu sądowego od skargi.

Z tych względów, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę.

1. 5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie zażalenia na rozprawie.
2. 5.1. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na pozbawieniu możliwości ochrony sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym i rozpoznania wniesionej przez niego skargi, przez całkowite pominięcie możliwości płatniczych w zakresie opłaty od skargi, przy jednoczesnym ustaleniu wysokości opłaty od skargi w wysokości uniemożliwiającej jej uiszczenie.
3. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4. 6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
5. 6.2. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 197 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Uwzględniając zatem treść tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uczynić zadość wnioskowi skarżącemu i rozpoznać sprawy objętej zażaleniem na rozprawie.
6. 6.3. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.

W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

1. 6.4. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego, skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

1. 6.5. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy zakończyło się 13 stycznia 2022 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z 13 grudnia 2021 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118).

1. 6.6. Skarżący, jak wynikało z treści uzasadnienia zażalenia nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jego trudną sytuacją finansową. Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają badaniu przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. 6.7. Nieuzasadnione były podnoszone przez skarżącego w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Zauważyć należy, że aby skutecznie podnosić tego typu zarzut, należałoby wykazać, że niezgodny z tym przepisem jest będący podstawą wydania zaskarżonego postanowienia art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania – nie został uiszczony należny wpis.

W zażaleniu takich zarzutów nie przedstawiono, a brak jest podstaw do stwierdzenia, że art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest niezgodny z powołanym wyżej przepisem Konstytucji.

Odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).

Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]".

Prawo dostępu do sądu nie ma, jak wynika z powyższego, charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżący pozbawił się prawa do sądu, gdyż nie uiścił wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.942 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest bowiem nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

1. 6.8. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.

Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.

1. - ---------------------- 1