Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Po 963/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania J.R. prawa pomocy w zakresie częściowym przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Podkreślono, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, stąd wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku, by umożliwić mu należyte jego udokumentowanie. Odnosząc się do twierdzenia pełnomocnika, że skarżący nie przedłożył odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2010 r. i 2011 r., a także innych dokumentów, bowiem na skutek awarii kanalizacji dokumentacja ta uległa zniszczeniu, Sąd zauważył, że w takiej sytuacji istniała możliwość wystąpienia do Urzędu Skarbowego o uzyskanie odpisów tych zeznań. Zaznaczono, że choć zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, skarżący - pomimo wezwania Sądu - nie złożył zeznań rocznych podatkowych za 2010 r. i 2011 r. Sąd podkreślił, że skarżący mógł też przedłożyć dokumentację podatkową prowadzoną po dniu, w którym miała miejsce awaria.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że z oświadczenia skarżącego wynika, że opiekuje się on matką, żoną i dzieckiem, a dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje jego żona. Wnioskodawca nie podał w jakiej wysokości uzyskuje ona miesięczne dochody, wskazał jedynie, że są one przeznaczane na codzienne utrzymanie. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył dokumentów związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą, wyjaśniając, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i obecnie przebywa z żoną w nieformalnej separacji. Nieujawnienie przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwalało zdaniem Sądu na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
- 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie orzeczenia oddalającego wniosek w sytuacji, gdy zawierał on uzasadnione żądanie w tym zakresie, ponieważ możliwości finansowe i sytuacja materialna i rodzinna skarżącego wskazują wprost na brak możliwości poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania w sprawie, a w szczególności w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi, co uniemożliwia skarżącemu realizację jego prawa podmiotowego do obrony;
- - art. 258 § 1 pkt 7 w zw. z art. 252 § 1 u.p.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w uznaniu, że dane zawarte w oświadczeniu złożonym we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z 7 stycznia 2013 r. okazały się niewystarczające do zweryfikowania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji w oddaleniu tego wniosku, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika wprost, że wniosek był uzasadniony z uwagi na trudną sytuację majątkową skarżącego, który nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w sprawie, a w szczególności w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi, co uniemożliwia mu realizację jego prawa podmiotowego do obrony.
W uzasadnieniu zażalenia jego autor stwierdził m.in., że skarżący żądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie jest w stanie ani tych kosztów ponieść sam, ani też prosić o pomoc żonę, gdyż z uwagi na ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nieformalną separację nie utrzymuje z nią żadnych trwałych relacji, poza kontaktem z dzieckiem, nie posiada też wiedzy o stanie majątku i dochodach żony. Sąd, dokonując jedynie wybiórczej oceny oświadczeń skarżącego uznał, że wnioskodawca winien ponieść koszty sądowe w zakresie wpisu od skargi, gdyż nie wykazał, by mógł ze zwolnienia korzystać.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- 4.2. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny postąpił odmawiając stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego w trybie art. 255 u.p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów. Skarżący pomimo ciążącego na mocy tego przepisu zobowiązania nie wykonał w pełni, co spowodowało, że dane co do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy pozostały w dalszym ciągu niewystarczające do oceny zasadności wniosku. Sąd wskazał dokładnie, dlaczego uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi. W tym zakresie zwrócono uwagę na nieprzedłożenie – mimo wezwania – rocznych zeznań podatkowych za 2010 r. i 2011 r., a także dokumentacji podatkowej prowadzonej działalności gospodarczej. Do argumentacji Sądu w tym względzie skarżący w zażaleniu się w żaden sposób nie odniósł, tym samym jej nie podważając. Sąd pierwszej instancji wskazał też dlaczego istotne dla rozstrzygnięcia są dane dotyczące dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego i dlaczego niezasadne są argumenty wnioskodawcy mające wyjaśnić powody nieprzedłożenia jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. Wywody zażalenia natomiast sprowadzają się do stwierdzenia, że Sąd dopuścił się wybiórczej oceny oświadczeń skarżącego (nie wiadomo przy tym, w czym ta wybiórczość miałaby się przejawić) oraz gołosłownego powtórzenia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi i nie ma żadnej wiedzy na temat majątku i dochodów żony. Tymczasem nie można uznać za wystarczające twierdzenia, że przesłanki przyznania prawa pomocy w przypadku skarżącego zachodzą, gdy skarżący, mimo obciążającego go obowiązku wykazania tych przesłanek, ogranicza się do ogólnikowych sformułowań i pomija milczeniem kwestie wyraźnie przez Sąd pierwszej instancji wskazane jako niewyjaśnione. W tym zakresie podkreślenia wymaga to, że zignorowane przez stronę zostało twierdzenie WSA co do możliwości uzyskania zeznań rocznych z Urzędu Skarbowego, jak i możności przedstawienia dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres po awarii kanalizacji, która to awaria (mająca miejsce w czerwcu 2010 r.) została przez skarżącego wskazana jako przyczyna nieprzedłożenia tej dokumentacji (jak i podatkowych zeznań rocznych). Nieodniesienie się już do tych kwestii świadczy o tym, że w istocie skarżący uchylił się od współdziałania z Sądem w celu dokładnego zobrazowania jego sytuacji finansowej, a jego twierdzenie o spełnianiu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. pozostaje gołosłowne.
Zwrócić również należy uwagę na niejasność oświadczeń skarżącego co do relacji z żoną – wskazując w formularzu PPF zarówno żonę, jak i córkę, jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący uchylił się od przedstawienia jakichkolwiek informacji dotyczących dochodów i stanu majątku żony, powołując się na rozdzielność majątkową. W kolejnym piśmie procesowym (z 7 stycznia 2013r.) skarżący twierdzi już, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, wskazując nieformalną separację i niesprecyzowane plany rozwodowe jako przyczynę niewypełnienia wezwania Sądu w zakresie dotyczącym majątku żony. Na niewiedzę w tym zakresie powołuje się też skarżący w zażaleniu. Tymczasem tak ogólnikowe wyjaśnienia nie podważają w żadnym stopniu stanowiska zajętego w zaskarżonym postanowieniu. Podzielić więc należało twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
- 4.3. Dodać należy, że podobne uwagi co podniesiono wyżej zaprezentowano już w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 72/13, którym to oddalono zażalenie skarżącego. Z uwagi na tożsamość stanu faktycznego powołanej sprawy z niniejszą Naczelny Sąd Administracyjny uwagi te w pełni podzielił.
- 4.4. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.