Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 16 stycznia 2026 r. sygn. akt I GSK 814/23 działając na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej P.p.s.a.) przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: Czy w sprawach dotyczących zwrotu dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, prowadzonych w oparciu o art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r., poz. 1483 ze zm., dalej u.f.p.), do których w myśl art. 67 ust. 1 i art. 60 pkt 1 u.f.p. w kwestiach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 dalej K.p.a.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej O.p.), odpowiednie zastosowanie art. 70 § 6 pkt 2 o.p., oznacza również przyjęcie, że wniesienie od decyzji kasacyjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. sprzeciwu do sądu administracyjnego uregulowanego w art. 64a P.p.s.a. skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego?
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W [...], prowadzonym przez [...] (dalej: skarżące) przeprowadzano kontrolę. W protokole kontrolnym wskazano kwotę [...] zł jako dotację wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem oraz kwotę [...] zł jako dotację pobraną w nadmiernej wysokości.
Prezydent Miasta Leszna decyzją z 28 sierpnia 2020 r. orzekł o zwrocie kwoty [...] zł jako dotacji udzielonej za rok 2015, 2016 i 2017 wraz z odsetkami, wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem albo zawierającej kwoty nieudokumentowane.
Orzekając na skutek odwołania skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie decyzją z 14 grudnia 2020 r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 10 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Po 98/21 oddalił sprzeciw skarżących od ww. decyzji.
W uzasadnieniu Sąd uznał, że decyzja organu I instancji narusza art 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., które uzasadniały uchylenie przez organ odwoławczy decyzji Prezydent Miasta Leszna i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 września 2021 r. sygn. akt I GSK 1086/21 oddalił skargę kasacyjną skarżących od ww. wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę, Prezydenta Miasta Leszna decyzją z 11 marca 2022 r. orzekł o zwrocie dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za 2016 i 2017 r. Organ przyjął, że obowiązek zwrotu dotacji za 2015 r. uległ przedawnieniu.
Orzekając na skutek odwołania skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie decyzją z 12 sierpnia 2022 r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło o zwrocie dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za 2016 i 2017 r. w wysokościach mniejszych niż wskazał to organ I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji organ odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 listopada 2021 r. o sygn. akt I GSK 783/21 oraz treści art. 70 § 6 pkt 2 O.p. i art. 64a P.p.s.a. Istnieje prawna możliwość zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania na czas wniesienia sprzeciwu od decyzji SKO wydane na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Za takim stanowiskiem przemawia wykładnia celowościowa art 70 § 6 pkt 2 O.p. Nie można, bowiem zaakceptować sytuacji, że ustawodawca wprowadzając dwa różne środki zaskarżenia decyzji, tj. skargę i sprzeciw, miał na celu ograniczenie stronom uprawnień materialnoprawnych np. związanych z przedawnieniem. Przepis art. 70 § 6 pkt 2 O.p. odnosi się do każdej decyzji wydawanej w zakresie danego zobowiązania podatkowego, także decyzji kasacyjnej. Ww. przepis odnosi się zatem również do decyzji kasacyjnej SKO zaskarżonej sprzeciwem do sądu.
W sprawie sprzeciw od decyzji kasacyjnej SKO z 14 grudnia 2020 r. wpłynął do Kolegium 15 stycznia 2021 r. i został przesłany wraz z odpowiedzią oraz aktami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego 21 stycznia 2021 r. W dniu 10 marca 2021 r. WSA w Poznaniu wydał wyrok (sygn. akt III SA/Po 98/21), oddalający sprzeciw. Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2021 r. sygn. akt I GSK 1086/21. Prawomocny wyrok WSA w Poznaniu doręczono SKO i organowi I instancji 10 listopada 2021 r., zatem zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji zawarty w odwołaniu jest niezasadny.
W wyniku rozpoznania skargi skarżących wyrokiem z 9 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Po 988/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.
Sąd I instancji stwierdził, że istnieje prawna możliwość zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania na czas wniesienia sprzeciwu na decyzję SKO wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Za takim stanowiskiem przemawia wykładnia celowościowa przepisu ww. art. 70 § 6 pkt 2 O.p., na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 783/21.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodły skarżące, zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono m.in. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy wydanie rozstrzygnięcia przez organy obu instancji w zakresie określenia kwoty dotacji do zwrotu za 2016 rok wraz z odsetkami, rzekomo wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, nastąpiło w warunkach przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji za ten okres, co nastąpiło z upływem dnia 31 grudnia 2021 r. - w myśl art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych - w związku z czym organ odwoławczy był zobligowany do umorzenia postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego, czego jednak nie uczynił z naruszeniem art. 70 § 6 pkt 2 i § 7 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i w zw. z art. 64a-64e Pp.p.s.a. na skutek przyjęcia, że wniesienie w realiach niniejszej sprawy przez Strony sprzeciwu od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 14 grudnia 2020 r., znak [...], skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji za 2016 rok, w sytuacji, gdy norma z art. 70 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych nie wiąże zaistnienia określonej w niej przesłanki zawieszającej z wniesieniem "sprzeciwu od decyzji".
Podniesiono również zarzut naruszenia prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 70 § 1, art. 70 § 6 pkt 2 i § 7 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i w zw. z art. 64a-64e P.p.s.a. na skutek stwierdzenia, że w zakresie roszczenia o zwrot dotacji za 2016 rok nie upłynął termin przedawnienia tego roszczenia, co nastąpiło w wyniku nieprawidłowego przyjęcia, że wniesienie od decyzji kasacyjnej sprzeciwu, o którym mowa w art. 64a-64e P.p.s.a., jest w zakresie zaistnienia przesłanki zawieszającej bieg terminu przedawnienia tożsame w skutkach prawnych z wniesieniem skargi, przy odpowiednim - w myśl art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych – stosowaniu normy z art. 70 § 6 pkt 2 i § 7 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 8 stycznia 2026 r. sygn. akt I GSK 814/23 przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości
Sąd II instancji wskazał, że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy w sprawie w zakresie zobowiązania do zwrotu dotacji oświatowej za 2016 r. wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, nastąpiło przedawnienie możliwości dochodzenia jej zwrotu z uwagi na upływ 5 – letniego terminu przewidzianego w art. 70 § 1 O.p.
Zdaniem organów administracji powyższy obowiązek nie uległ przedawnieniu z uwagi na treść art. 70 § 6 pkt 2 O.p., który to przepis stosowany odpowiednio do postępowań dotyczących zwrotu dotacji do budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości (art. 67 ust. 1 i art. 60 pkt 1 u.f.p.).
Z kolei w ocenie skarżących, z uwagi na odmienny charakter środków zaskarżenia w postaci skargi do sądu administracyjnego oraz sprzeciwu od decyzji, nie można dokonywać rozszerzającej wykładni art. 70 § 6 pkt 2 O.p. i przyjmować, że także wniesienie sprzeciwu na decyzję kasacyjną organu odwoławczego, wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji.
NSA podkreślił, że do zwrotu dotacji przepisy działu III Ordynacji podatkowej stosuje się "odpowiednio", a nie wprost, jak ma to miejsce w przypadku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie zarówno przepisy u.f.p., ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 881 ze zm., mające zastosowanie w sprawie), ale także ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r., poz. 439 ze zm., która to ustawa obecnie reguluje zasady przyznawania dotacji oświatowych) nie regulowały i nie regulują kwestii przedawnienia zobowiązań z tytułu pobrania dotacji oświatowych. W tym zakresie zasady ich przedawniania opierają się na odpowiednim stosowaniu przepisów działu III o.p. Decyzja orzekająca o zwrocie dotacji ma charakter deklaratoryjny, a w związku z tym do obliczenia terminu przedawnienia, podobnie jak w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa, powinny mieć zastosowanie art. 70 § 1 i nast. O.p. W myśl art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
Jak wynika z art. 70 § 6 pkt 2 O.p., bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania. Według art. 70 § 7 pkt 2 O.p., bieg terminu przedawnienia po zawieszeniu biegnie dalej, od dnia następującego po dniu doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności.
W orzecznictwie nie wpracowano jednolitego poglądu dotyczącego możliwości zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranej dotacji z uwagi na wniesienie sprzeciwu od decyzji kasacyjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Analiza orzecznictwa wskazuje na dwa możliwe sposoby interpretacji tych przepisów.
Zgodnie z pierwszym z poglądów, wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 listopada 2021 r. o sygn. akt I GSK 783/21, istnieje prawna możliwość zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania na czas wniesienia sprzeciwu na decyzje SKO wydane na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Za takim stanowiskiem przemawia wykładnia celowościowa art. 70 § 6 pkt 2 O.p. Nie można, bowiem zaakceptować sytuacji, że ustawodawca wprowadzając dwa różne środki zaskarżenia decyzji, tj. skargę i sprzeciw, miał na celu ograniczenie stronom uprawnień materialnoprawnych np. związanych z przedawnieniem. Mimo że pomiędzy tymi środkami zaskarżenia istnieją różnice, bo sprzeciw przysługuje jedynie od decyzji kasacyjnych, to niemniej służą one weryfikacji przed sądem administracyjnym zaskarżonych w tym trybie decyzji.
Ponadto art. 70 § 6 pkt 2 O.p. odnosi się do każdej decyzji wydawanej w zakresie danego zobowiązania podatkowego, także decyzji kasacyjnej. Gdyby wolą ustawodawcy było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w wyniku wniesienia skargi do sądu na decyzję dotyczącą skonkretyzowanego zobowiązania podatkowego, to postanowiłby o tym wprost poprzez odpowiedni przepis ustawowy. W sytuacji, gdy wolą prawodawcy jest wskazanie decyzji konkretyzującej zobowiązanie podatkowe, to zawiera w przepisach zwroty wprost odnoszące się do decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego lub decyzji określającej wysokość tego zobowiązania.
Zatem przepis art. 70 § 6 pkt 2 O.p., odnosi się również do decyzji kasacyjnej SKO, zaskarżonej sprzeciwem do sądu. Art. 70 § 6 pkt 2 O.p. zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, wiąże tylko czynnością, jaką jest wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania. Innymi słowy niezależnie od efektu (rozstrzygnięcia) tego postępowania, bieg terminu przedawnienia zostaje w takiej sytuacji zawieszony na czas postępowania sądowoadministracyjnego.
Odmienny pogląd został zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 498/23, następnie powtórzony w wyrokach z 23 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1212/23 i z 12 marca 2025 r. sygn. akt I GSK 1355/24. Wskazano w nim, że z brzmienia art. 70 § 6 pkt 2 o.p. jednoznacznie wynika, że bieg terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję, w tym przypadku zobowiązującą do zwrotu dotacji. Natomiast z art. 64a p.p.s.a. wynika, że od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Z przepisu art. 64b § 1 p.p.s.a. wynika, że do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, z tym jednak zastrzeżeniem, że ustawa może stanowić inaczej.
Na gruncie wykładni językowej nie można przyjąć, że sprzeciw od decyzji powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia w rozumieniu art. 70 § 6 pkt 2 O.p. Nie można, bowiem tego środka zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego interpretować przy zastosowaniu wykładni funkcjonalnej, tj. że zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje jakiekolwiek zainicjowanie postępowania sądowoadministracyjnego. Taka wykładnia prowadzi do rezultatów, które kolidują z językowym znaczeniem, że bieg terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Celem wprowadzenia sprzeciwu od decyzji (argument z ratio legis) było ograniczenie liczby decyzji kasatoryjnych wydawanych przez organ odwoławczy zbyt pochopnie, mimo obiektywnej możliwości załatwienia sprawy merytorycznie i wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.a. Sprzeciw od decyzji kasatoryjnej powinien, zatem mobilizować organ odwoławczy do wykonania jego ustawowej funkcji wynikającej z obowiązku dwukrotnego merytorycznego, a nie wyłącznie kontrolnego rozpatrzenia sprawy.
Skoro przepis art. 70 § 6 pkt 2 O.p. nie wskazuje na żaden inny środek zaskarżenia do sądu administracyjnego, poza skargą na decyzję, to przy jego interpretacji należy odwołać się do wykładni językowej, a zatem przyjąć dosłowną jego treść, czyli to, co powiedział ustawodawca, bowiem pokrywa się to z tym, czego chciał (idem dixit quam voluit). Konsekwencją wykładni językowej jest zakaz wykładni rozszerzającej wyjątków (exceptiones non sunt extendendae). Wynik tej wykładni doznaje wzmocnienia ze strony wykładni celowościowej i sprawdza się do konkluzji, że wprowadzony nowelą z kwietnia 2017 r. sprzeciw od decyzji nie uzasadnia zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Sąd podkreślił, że ustawodawca z dniem 1 czerwca 2017 r. wprowadził rozgraniczenie w sposobie zaskarżania decyzji kasacyjnych wydawanych przez organy odwoławcze – w ramach postępowań prowadzonych na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej i decyzji wydawanych na podstawie art. 233 § 2 O.p. Stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, zaś w ramach postępowań prowadzonych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i decyzji wydawanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. skarga nie przysługuje zaś strona niezadowolona z takiej decyzji może wnieść do sądu sprzeciw. Wątpliwości odnoszą się do tego, czy powyższa zmiana stanu prawnego (odnosząca się w istocie do kwestii proceduralnej – środka zaskarżenia od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego do sądu administracyjnego) powinna mieć jakikolwiek wpływ na sposób liczenia i ewentualnego zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania publicznoprawnego, która to kwestia ma charakter typowo materialnoprawny.
W ocenie NSA art. 70 § 6 pkt 2 O.p. nie uzależnia zawieszenia biegu terminu przedawnienia od zakresu merytorycznego rozpoznania skargi przez sąd administracyjny. Na podstawie art. 70 § 6 pkt 2 O.p. zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje z chwilą złożenia skargi i jest niezależne od wagi i rodzaju zarzutów podniesionych przeciwko skarżonemu rozstrzygnięciu. Skutek ten jest niezależny od wyników postępowania sądowego dotyczącego tej skargi (merytoryczne rozpoznanie, umorzenie, odrzucenie). Ponadto, ani w Ordynacji podatkowej ani w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidziano żadnego wyjątku od zasady, zgodnie, z którą wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą zobowiązania podatkowego wywołuje wszystkie skutki prawne wynikające z Ordynacji podatkowej, a więc także zawieszenie biegu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 2 O.p. Nawet w sytuacji odrzucenia skargi przez sąd administracyjny z przyczyn formalnych (np. braku podpisu skarżącego pod skargą, braku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wniesienia skargi z uchybieniem ustawowego terminu) czy też umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego (np. z powodu cofnięcia skargi przez skarżącego) wystąpi skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązana podatkowego.
Z treści art. 70 § 7 pkt 2 O.p. wynika, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje do dnia doręczenia organowi odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności, a zatem nie tylko prawomocnego wyroku, ale również prawomocnego postanowienia o odrzuceniu skargi lub też umorzeniu postępowania sądowego. Co za tym idzie zakres rozpoznania środka zaskarżenia przez sąd administracyjny nie ma wpływu na skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
W ocenie NSA w wyroku z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt SK 110/20 (opubl. w Dz. U. z 2023 r. poz. 2741) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 70 § 6 pkt 2 i art. 70 § 7 pkt 2 O.p. są zgodne z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo, iż istota powyższego orzeczenia odnosiła się do innej kwestii niż analizowana w sprawie (skutku wyroku sądu administracyjnego stwierdzającego nieważność decyzji podatkowej w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia), to jednak Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku wypowiedział się odnośnie istoty zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W polskim porządku konstytucyjnym nie istnieje podmiotowe prawo jednostki do przedawnienia zobowiązania podatkowego (zob. np. wyrok o sygn. P 30/11). Konstytucyjną zasadą - wynikającą z art. 84 Konstytucji - jest płacenie podatków na rzecz Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego, a nie unikanie zapłaty zobowiązań podatkowych przy wykorzystaniu instytucji przedawnienia (zob. np. wyrok TK o sygn. P 26/10).
Przedawnienie nie powinno być postrzegane przez podatników instrumentalnie, jako narzędzie pozwalające uniknąć zapłaty podatku. Instytucja przedawnienia zobowiązania podatkowego służy realizacji dwóch wartości konstytucyjnych. Pierwszą z nich jest potrzeba zagwarantowania równowagi budżetowej. Przedawnienie zobowiązania podatkowego wpływa dyscyplinująco na organy podatkowe, zmuszając je do egzekwowania istniejących zobowiązań podatkowych w ściśle określonych ramach czasowych. Drugą wartością konstytucyjną jest stabilizacja stosunków społecznych przez wygaszanie zadawnionych zobowiązań podatkowych (zob. wyrok TK o sygn. P 30/11). Art. 70 § 6 pkt 2 O.p. został wprowadzony do systemu prawnego, "aby czas rozpoznawania spraw przed sądami administracyjnymi nie wpływał negatywnie na możliwość dokonania przez organ podatkowy ewentualnego ponownego, poprawnego wymiaru zobowiązania podatkowego, z uwagi na upływ terminu przedawnienia tego zobowiązania.
Traciłaby sens kontrola legalności decyzji przez sąd administracyjny, skoro kontrola ta pozbawiałaby organy podatkowe możliwości wydania nowej, prawidłowej decyzji i zakończenia postępowania". Art. 70 § 6 pkt 2 oraz art. 70 § 7 pkt 2 O.p. uniemożliwiają upłynięcie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w czasie postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd administracyjny może, zatem przeprowadzić kontrolę legalności decyzji podatkowej, o którą wystąpił sam podatnik, a w razie zakwestionowania zaskarżonej decyzji możliwe jest wydanie przez organ podatkowy nowej, zgodnej z prawem decyzji.
NSA podkreślił, że analiza powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że zasadniczym celem wprowadzenia w art. 70 § 6 pkt 2 O.p. instytucji zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania z uwagi na wniesienie skargi do sądu administracyjnego jest to, aby czas niezbędny na rozpoznanie sprawy przed sądami administracyjnymi nie wpływał negatywnie na możliwość ponownego rozpoznania sprawy przez organ podatkowy (administracji publicznej). Skorzystanie przez stronę postępowania, czy to podatkowego czy administracyjnego, z prawa do poddania oceny legalności decyzji (również kasacyjnej) przez sąd administracyjny, nie powinno, zatem pozbawiać ani ograniczać organów w możliwości późniejszego, merytorycznego załatwienia sprawy. Skorzystanie przez stronę postępowania z prawa do Sądu, polegającego czy to na wniesieniu przez stronę skargi czy też sprzeciwu od decyzji, obliguje organ do podjęcia określonych, w przypisanych ustawowo terminach czynności, z jednoczesnym przekazaniem akt sprawy sądowi administracyjnemu.
W tym czasie organ podatkowy (organ administracji publicznej) pozbawiony jest możliwości efektywnego prowadzenia postępowania, a w konsekwencji merytorycznego zakończenia postępowania wydaniem stosownej decyzji. Także powyższy aspekt ma istotne znaczenie dla oceny, czy wniesienie sprzeciwu od decyzji kasacyjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., dotyczącej obowiązku zwrotu dotacji oświatowej do budżetu jednostki samorządu terytorialnego, skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia dochodzonej należności.
Stanowisko w sprawie, zawarte przy piśmie z 29 kwietnia 2026 r., wyraziły skarżące, które wskazały, że wniesienie sprzeciwu od decyzji w toku postepowania prowadzonego w przedmiocie o zwrot dotacji do budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, prowadzonego w oparciu o art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p., do którego w myśl art. 67 ust. 1 i art. 60 pkt 1 u.f.p. w kwestiach nieuregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej – odpowiednie stosowanie art. 70 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Rozpatrując przedstawione zagadnienie prawne Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje
W pierwszej kolejności zbadania wymaga kwestia dopuszczalności rozstrzygania przez powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego zagadnienia prawnego. W konsekwencji należy ustalić, czy zachodzą przesłanki uprawniające Naczelny Sąd Administracyjny do podjęcia uchwały. Zgodnie z art. 187 § 1 p.p.s.a., "Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu". Przepis ten, w powiązaniu z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zgodnie, z którym: "Naczelny Sąd Administracyjny podejmuje uchwały zawierające rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie administracyjnej", wskazuje, że warunkiem podjęcia uchwały jest po pierwsze, wystąpienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości prawne i po drugie, jego związek z rozstrzygnięciem konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej.
Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że art. 187 § 1 p.p.s.a. odnosi się do zagadnienia prawnego o szczególnej doniosłości. Uwzględniając znaczenie wyrażenia "poważne", należy przyjąć, że w przepisie tym mowa jest tylko o takich zagadnieniach prawnych, których wyjaśnienie ma zasadnicze znaczenie przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy (por. R. Hauser, A. Kabat, Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w nowych regulacjach procesowych, "Państwo i Prawo" 2004, z. 2, s. 33). Dopuszczalność wydania takiej uchwały uzależniona jest, więc od wystąpienia łącznie dwóch przesłanek, to jest czy w sprawie zachodzi poważna wątpliwość prawna oraz czy rozstrzygnięcie owej wątpliwości jest niezbędne dla rozpoznania skargi kasacyjnej (por. uchwała NSA z dnia 14 czerwca 2021 r., sygn. akt II FPS 2/21).
O "poważnych wątpliwościach" w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a. świadczy istniejąca w chwili rozpatrywania skargi kasacyjnej rozbieżność orzecznicza, przy czym rozbieżność ta - w przeciwieństwie do trybu podejmowania uchwały abstrakcyjnej (art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) - nie jest warunkiem sine qua non podjęcia uchwały konkretnej, tj. rozstrzygającej wątpliwości prawne w konkretnej sprawie. O poważnych wątpliwościach w zakresie wykładni i stosowania prawa świadczyć mogą także jednostkowe odmienne orzeczenia, zdania odrębne, a także argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia składu NSA, występującego z pytaniem prawnym. Istotna jest w tym przypadku, bowiem nie tyle sama rozbieżność orzecznicza, co argumentacja prawna świadcząca o problemie prawnym wywołującym trudności w jego rozwiązaniu i wymagającym zaangażowania powiększonego składu.
W rozpoznawanej sprawie warunek "poważnych wątpliwości" w zakresie interpretacji przepisów jest spełniony, o czym świadczy istniejąca w chwili wystąpienia z pytaniem prawnym rozbieżność orzecznicza wykazana w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2026 r.
Zgodnie z pierwszym poglądem przytoczonym w postanowieniu a wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 listopada 2021 r. o sygn. akt I GSK 783/21, istnieje prawna możliwość zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania na czas wniesienia do sądu administracyjnego sprzeciwu od decyzji organu odwoławczego, wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Za takim stanowiskiem przemawia, bowiem wykładnia celowościowa art. 70 § 6 pkt 2 O.p.
Odmienny pogląd został z kolei zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 498/23, a następnie powtórzony w wyrokach z 23 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1212/23 i z 12 marca 2025 r. sygn. akt I GSK 1355/24. NSA przyjął, że z brzmienia art. 70 § 6 pkt 2 O.p. jednoznacznie wynika, iż bieg terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję, w tym przypadku zobowiązującą do zwrotu dotacji. Na gruncie wykładni językowej, nie można przyjąć, że sprzeciw od decyzji powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia w rozumieniu art. 70 § 6 pkt 2 O.p. Nie można, bowiem tego środka zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego interpretować przy zastosowaniu wykładni funkcjonalnej w takim rozumieniu, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje jakiekolwiek zainicjowanie postępowania sądowoadministracyjnego.
Jeżeli zatem uwzględni się, że poważne wątpliwości prawne występują, gdy w sprawie pojawią się kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych, to taka sytuacja niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto rozstrzygnięcie wątpliwości w przedstawionym do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów zagadnieniu prawnym ma istotne znaczenie dla praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych orzekających w sprawach dotyczących analogicznych stanów faktycznych i prawnych,
Rozważając wystąpienie drugiego z warunków podjęcia uchwały w oparciu o art. 187 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a., tj. związku zagadnienia prawnego (budzącego poważne wątpliwości) z rozstrzygnięciem konkretnej sprawy należy wyjaśnić, że chodzi o taki związek, w którym wyjaśnienie zagadnienia prawnego będzie miało bezpośredni wpływ na rozpoznanie skargi kasacyjnej, a tym samym wpłynie na wynik sprawy. Z uwagi na treść art. 183 § 1 p.p.s.a. i wynikające z tego przepisu związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej zagadnienie prawne musi być powiązane z podstawami skargi kasacyjnej i mieć decydujący wpływ na ocenę ich zasadności, chyba, że chodzi o kwestie odnoszące się do przesłanek nieważności, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Przy tym rozstrzygane zagadnienie prawne nie może wykraczać poza granice niezbędne do rozpoznania sprawy (tak w uchwale NSA z 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OPS 2/15) (tak A. Skoczylas w: R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, tom 10, Sądowa kontrola administracji, str. 686 - 688, Warszawa 2014).
Również i ten warunek dla podjęcia uchwały w sprawie należy uznać za spełniony. Analiza akt sprawy, w tym treści decyzji organów obu instancji i uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, wskazuje, że zarówno organy, jak i Sąd w swoich rozstrzygnięciach wyraziły pogląd, że wniesienie sprzeciwu od decyzji organu odwoławczego, wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., przy odpowiednim zastosowaniu art. 70 § 6 pkt 2 O.p. w związku z art. 67 ust. 1 i art. 60 pkt 1 u.f.p., skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Bez rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia nie jest możliwe załatwienie sprawy w zakresie pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej.
Wskazać, zatem należy, że stosownie do art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego:
- 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,
- 2) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2.
Zgodnie z art. 60 pkt 1 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych m.in. kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Tak, więc kwota podlegającej zwrotowi dotacji stanowi niepodatkową należność budżetową w rozumieniu art. 60 pkt 1 u.f.p.
Wreszcie ustawodawca w art. 67 ust. 1 u.f.p. wskazał, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej.
Zawarty w powołanym przepisie fragment zwrotu odsyłającego wskazuje całość tekstu innego niż ten, który zawiera zwrot odsyłający, tj. "odpowiednio przepisy Działu III Ordynacji podatkowej", a nie wybrane przepisy ustawy o finansach publicznych. Nie budzi, więc najmniejszych wątpliwości, że w tym przypadku mamy do czynienia z odesłaniem zewnętrznym, do innego aktu prawnego. W związku zaś z tym, że w treści analizowanej regulacji zawarto odesłanie do przepisów "Działu III Ordynacji podatkowej", bez sprecyzowania jego wersji czasowej, należy stwierdzić, iż w przepisie tym zastosowano odesłanie dynamiczne, a nie statyczne (por. § 159 i 160 Zasad techniki prawodawczej - załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej", tekst jednolity Dz.U. z 2026 r., poz. 300). Oznacza to, że odesłanie zawarte w art. 67 ust. 1 u.f.p dotyczy przepisów Ordynacji podatkowej w brzmieniu, jakie każdorazowo, w czasie obowiązywania przepisu odsyłającego, będą one przybierać.
Celowe jest również podkreślenie, że w treści analizowanej regulacji, jak w każdym przepisie odsyłającym, można wyodrębnić dwie części, tj. zakres odniesienia oraz przepisy odniesienia. Zakres odniesienia stanowi w tym przypadku postępowanie w przedmiocie zwrotu dotacji. Przepisami odniesienia w warstwie materialnoprawnej są natomiast przepisy Ordynacji podatkowej, za wyjątkiem dotyczącym administracyjnych kar pieniężnych (ust. 2 art. 67 u.f.p.). Zaś w warstwie procesowej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Problemy interpretacyjne na gruncie art. 67 ust. 1 u.f.p. wywołuje, występująca w jego treści klauzula "odpowiedniego" stosowania przepisów. W doktrynie i w judykaturze nie budzi sporów zapatrywanie, że odpowiednie stosowanie przepisów nie ma jednolitego charakteru i oznacza trzy różne sytuacje, tj. stosowanie przepisów odniesienia do danego zakresu odniesienia bez żadnych zmian w ich treści (tzw. stosowanie wprost), stosowanie owych przepisów z modyfikacjami i niestosowanie określonych przepisów odniesienia do danego zakresu odniesienia w ogóle (zob. np. J. Nowacki: "Odpowiednie" stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, z. 3; M. Hauser: Odpowiednie stosowanie przepisów prawa – uwagi porządkujące, Przegląd Prawa i Administracji LXV, Wrocław 2005. Innymi słowy odpowiednie stosowanie przepisów prawa pozwala na stosowanie ich wprost, na dokonywanie modyfikacji stosownie do wymagań innego zakresu stosowania, jak również na odrzucenie tych przepisów, jako nieprzystosowanych do nowego zakresu stosowania (uchwała NSA z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. akt II GPS 6/08 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 516/09, - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ta niedopuszczalność może przy tym wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawnych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2000 r., sygn. akt III CZP 41/00, M. Prawn. 2001/4/214; zob. też J. Warylewski - red., Zasady techniki prawodawczej. Komentarz do rozporządzenia, Warszawa 2003, s. 503). Sposób, w jaki winno nastąpić odpowiednie zastosowanie przepisu, uzależniony jest od oceny charakteru instytucji prawnych regulowanych zarówno przez przepis odsyłający do odpowiedniego stosowania danej normy, jak i przez przepis, który ma być odpowiednio zastosowany (zob. wyrok NSA z dnia 4 października 2003 r., sygn. akt I FSK 1477/21 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 166/10 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże "ustawowy nakaz odpowiedniego stosowania określonych przepisów nie służy wypełnieniu przez adresata istniejącej luki prawnej.
Wskazane w odesłaniu przepisy odniesienia stanowią, bowiem część regulacji podstawowej, z tym wszakże zastrzeżeniem, że w zakresie oznaczonym przez prawodawcę w odesłaniu oraz po ich ewentualnym dostosowaniu do specyfiki i celów regulacji podstawowej" (M. Hauser: Odpowiednie stosowanie przepisów..., op. cit., s. 166).
Nie ma też wątpliwości, że przy wykładni odpowiedniego stosowania określonych norm prawnych, prym powinny wieść wykładnia funkcjonalna, celowościowa i aksjologiczna nad wykładnią literalną (zob. M. Hauser, Odpowiednie stosowanie przepisów prawa – uwagi porządkujące, "Przegląd Prawa i Administracji", t. LXV, Wrocław 2005, s. 151-168 oraz wyrok NSA z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 1631/18 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, podkreśla się też, że gdy odpowiednie stosowanie dotyczy tzw. części dyspozytywnej normy prawnej, to trzeba mieć na względzie, by przepis stosowany nie utracił swego "zasadniczego charakteru". Gdyby, bowiem ustawodawca chciał uregulować daną materię w sposób znacznie odbiegający od treści przepisu odniesienia, uczyniłby to w sposób niepozostawiający wątpliwości. Przyjął jednak, że dla uregulowania jej wystarczy wskazanie na "odpowiednie" zastosowanie określonego przepisu (zob. A. Błachnio-Parzych, Przepisy odsyłające systemowo (wybrane zagadnienia), Państwo i Prawo 2003 r., z. 1, s. 43 oraz wyrok NSA z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 1631/18).
W związku z uregulowaniem w ustawie o finansach publicznych problematyki ulg w zapłacie należności (art. 64 u.f.p.), instytucji potrącenia (art. 65 u.f.p.), odwołania do zasad odpowiedzialności solidarnej w Kodeksie cywilnym (art. 65 u.f.p.), przedawnienia wybranych należności (art. 66a u.f.p.), odpowiednie (tzn. z uwzględnieniem specyfiki niepodatkowych należności budżetowych) zastosowanie znajdują regulacje prawa materialnego przewidziane w dziale III Ordynacji podatkowej przede wszystkim dotyczące sposobu powstania zobowiązań (art. 21 O.p.), przedawnienie zobowiązania (art. 70 O.p.), instytucji nadpłaty i jej stwierdzenie (art. 72 i 75 O.p.), następstwo prawnego (art. 93-106 O.p.) oraz odpowiedzialność osób trzecich (art. 107-119 O.p.).
Zgodnie z art. 70 § 6 pkt 2 O.p. bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania. Brzmienie tej regulacji jest jednoznaczne. Wiąże ona skutek w postaci zawieszenia biegu terminu z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Natomiast sama instytucja skargi do sądu administracyjnego jak i sprzeciwu nie jest uregulowana tak w Ordynacji podatkowej jak i w ustawie o finansach publicznych.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że zgodnie z przyjętą w teorii prawa podstawową regułą wykładni, wyjątków nie należy interpretować w sposób rozszerzający (exceptiones non sunt extendendae). Wyjątek (jako odstępstwo od reguły) ma moc obowiązującą tylko w takim zakresie, jak to wynika z jego treści i nie może być w drodze zabiegów interpretacyjnych przenoszony na sytuacje podobne lub zbliżone (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1363/16, LEX nr 2522357 oraz wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2689/13, LEX nr 2089958).
Skoro przepis art. 70 § 6 pkt 2 O.p. nie wskazuje na żaden inny środek zaskarżenia do sądu administracyjnego, poza skargą na decyzję, (jako skutkujący zawieszeniem biegu terminu przedawnienia), to przy jego interpretacji należy odwołać się do wykładni językowej, a zatem przyjąć dosłowną jego treść, czyli to, co powiedział ustawodawca, bowiem pokrywa się to z tym, czego chciał (idem dixit quam voluit).
Konstrukcja sprzeciwu od decyzji została wprowadzona do porządku prawnego ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). Zasadniczym celem jej wprowadzenia było ograniczenie zjawiska nadużywania przez organy odwoławcze kompetencji kasatoryjnych w administracyjnym toku instancji. Zgodnie z art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Postępowanie zainicjowane wniesieniem sprzeciwu stanowi zatem nowy rodzaj postępowania przed sądami administracyjnymi. Prawodawca wprowadzając do systemu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie przepisu ustanawiającego kognicję sądów administracyjnych środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu rozróżnił wprost skargę od sprzeciwu, ustanawiając w art. 3 § 2a sprzeciw od decyzji i postanowień wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Także w innych przepisach wymieniając środki zaskarżenia dokonał rozróżnienia skargi od sprzeciwu.
W art. 66 § 3 p.p.s.a. stwierdził, że przepis § 1 nie dotyczy wniesienia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu, skargi o wznowienie postępowania i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Natomiast w art. 230 § 2 p.p.s.a postanowił, że pismami, o których mowa w § 1, są skarga, sprzeciw od decyzji, sprzeciw od postanowienia, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania.
To rozróżnienie w przywołanych przepisach skargi od sprzeciwu wskazuje, że ustawodawca uznał, że ten nowy środek zaskarżenia zasługuje, ze względu na swój charakter i realizowany cel, na wyodrębnienie ze skargi
W uzasadnieniu projektu noweli Kodeksu postępowania administracyjnego z kwietnia 2017 r. podkreślono, że "sprzeciw nie będzie środkiem prawnym służącym kontroli materialno-prawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi" (zob. uzasadnienie, VIII kadencja, druk sejm. nr 1186, s. 61).
T. Woś uważa, że analiza przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w świetle noweli z kwietnia 2017 r. uzasadnia twierdzenie, że "sprzeciw jest trzecim obok skargi i wniosku środkiem prawnym inicjującym postępowanie sądowoadministracyjne". Zdaniem tego autora nie można jednak zapominać, że sprzeciw uruchamia postępowanie sądowe szczególnego rodzaju, którego zakres jest ograniczony do jednej kategorii decyzji ostatecznych organu odwoławczego (zob. T. Woś (red.), H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Postępowanie..., s. 340).
Z art. 1 w zw. z art. 3 § 2a p.p.s.a. wynika, że postępowanie sądowe podjęte w wyniku wniesienia sprzeciwu od decyzji ustawodawca traktuje, jako szczególne, ale wyłącznie w takim zakresie, w jakim ustawa wyraźnie tak stanowi. Oznacza to, że poza przypadkami przewidzianymi w rozdziale 3a i w art. 151a p.p.s.a. pozostałe przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajdują zastosowanie wprost do przebiegu postępowania. Odrębne unormowania zawarte w art. 64c § 1, 3, 4, 5, 7, art. 64d § 1 i 2, art. 64e, art. 151a § 1 zdanie drugie i § 3 p.p.s.a., jako lex specialis, wyłączają możliwość stosowania w zakresie objętym ich regulacją odpowiednich przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Natomiast w pozostałym zakresie przepisy powołanej ustawy bądź mają zastosowanie jako uzupełnienie norm rozdziału 3a, bądź samodzielnie określają obowiązki sądu lub uprawnienia procesowe strony (zob. T. Woś (red.), H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Postępowanie..., s. 341-342).
Dalej w zakresie wykładni celowościowej i odrębności tych instytucji skargi i sprzeciwu wskazać należy na wprowadzany przez ustawodawcę szybki tryb procedowania środka zaskarżenia w postaci sprzeciwu.
Zgodnie z art. 64c p.p.s.a. sprzeciw od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji. W myśl art. 64d ustawy p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym w terminie trzydziestu dni od dnia wpływu sprzeciwu od decyzji. § 2. Natomiast z art. 141 § 2 p.p.s.a. wynika, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku.
Zaskarżyć skargą kasacyjną można jedynie wyrok oddalający sprzeciw. Z art. 151a § 1 p.p.s.a. wynika, bowiem, że sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Z kolei z art. 151a § 3 tego aktu wynika, że od wyroku, o którym mowa w § 1, nie przysługuje środek odwoławczy, z tym, że na zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie grzywny przysługuje zażalenie.
Natomiast z art. 182 § 2a p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji lub sprzeciw od postanowienia na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Z art. 182a p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji lub sprzeciw od postanowienia w terminie trzydziestu dni od dnia wpływu. Zgodnie z treścią art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni.
Wojewódzki sad administracyjny kontrolując legalność kasatoryjnej decyzji nie bada sprawy w jej całokształcie, w zakresie wszelkich naruszeń prawa, z uwzględnieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., w tym naruszeń w zakresie prawa materialnego. Kontroluje decyzję kasacyjna jedynie w zakresie naruszenia prawa procesowego z zakresu przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a.
Dokonując wykładni systemowej zewnętrznej wypada odnotować, że w Ordynacji podatkowej również funkcjonuje decyzja kasatoryjna, wydawana na podstawie art. 233 § 2 O.p. Zgodnie z powołanym przepisem organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Zauważyć także należy, że złożenie skargi do sądu administracyjnego na decyzję kasatoryjną wydaną na podstawie art. 233 § 2 O.p., odmiennie, niż w przypadku sprzeciwu, implikuje jej ocenę co do zgodności z prawem w jej całokształcie, nie tylko w zakresie procesowych przesłanek uchylenia decyzji, o których mowa w treści art. 233 § 2 O.p.
Powyższe jednoznaczne wskazuje na rozróżnienie tych dwóch instytucji procesowych, środków zaskarżenia, skargi i sprzeciwu. Inne są ich cele i systemowe rozwiązania.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, działając na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podjął uchwałę o następującej treści:
"Sprzeciw, wniesiony w trybie art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143), od decyzji w przedmiocie wykorzystania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego niezgodnie z przeznaczeniem, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm.)".