Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 5 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 1173/19

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 785/18 oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd I instancji wydał wyrok w następującym stanie sprawy:

Decyzją z 5 kwietnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie odmówił [...] (dalej: "Skarżący", "Dłużnik" lub "Strona") umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od listopada 2009 r. do listopada 2013 r., od lutego 2014 r. do marca 2014 r. należnych od osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od tych składek.

W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym Skarżący powoływał się na złą sytuację finansową swojej rodziny, uniemożliwiającą uregulowanie należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "Organ" decyzją z 5 czerwca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję z 5 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że w stosunku do Dłużnika z tytułu składek prowadzone było postępowanie egzekucyjne. Należności objęte egzekucją zostały uregulowane. Zadłużenie figurujące aktualnie na koncie rozliczeniowym nie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Ustalił, że Skarżący zatrudniony jest w firmie na podstawie umowy zlecenia z 28 kwietnia 2014 r. i otrzymuje wynagrodzenie [...] zł brutto. Z wynagrodzenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne. Dłużnik prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerką oraz dwójką małoletnich synów. Partnerka jest bezrobotna.

Na dzieci pobierany jest zasiłek w kwocie [...] zł miesięcznie oraz świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto Dłużnik ma troje starszych dzieci z poprzedniego związku, co do których ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. ZUS wskazał na oświadczenie Skarżącego, że ma zaległości z tytułu alimentów w kwocie [...] zł – dochodzone są w trybie egzekucji, a łączne zobowiązania finansowe wynoszą: [...] zł w instytucjach (prowadzona egzekucja z wynagrodzenia), [...] zł u osób fizycznych, inne w kwocie [...] zł. Łączną miesięczną kwotę spłaty określił na ok. [...] zł. Dłużnik poinformował także, że jego syn Konrad 31 grudnia 2012 r. uległ wypadkowi i doznał uszkodzenia narządów ruchu, co wpłynęło na jego sytuację finansową. Następnie 27 listopada 2015 r. oświadczył, że ma problemy ze wzrokiem – otrzymał skierowanie na specjalistyczne badania.

Organ uznał, że nie zaistniały przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017 poz. 1257 ze zmianami, dalej: "usus"). Nie ma też zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 tej ustawy. Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS rozważył możliwość umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a usus i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). ZUS uznał, że przedstawione przez Dłużnika dokumenty nie potwierdzają sytuacji przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Nie wynika z nich w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia uniemożliwi zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Na decyzję ostateczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. 1) mające istotny wypływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "kpa") oraz art. 83 ust. 4 usus poprzez zaniechanie wydania decyzji stwierdzającej nieważność zaskarżonego aktu administracyjnego, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja obarczona była wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, a to z uwagi na fakt, że zaskarżoną decyzję wydał organ niewłaściwy, tj. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (a konkretnie działający z jego upoważnienia p.o. Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie), podczas gdy organem wyłącznie właściwym do wydania decyzji był Dyrektor Oddziału zgodnie ze statutem ZUS;
2. 2) mające istotny wypływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek, pomimo naruszenia w toku postępowania przez ZUS ww. przepisów prawa, wyrażającego się preferencyjnym potraktowaniem interesu Organu w porównaniu z interesem Skarżącego;
3. 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a usus w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek pomimo naruszenia w toku postępowania przed ZUS ww. przepisów prawa, poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
4. 4) naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 ust. 2 i ust. 3a usus w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia przez brak wykazania w uzasadnieniu decyzji, z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu Organu nad interesem Strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018 poz. 1302, dalej: "ppsa"). WSA wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Stwierdził, że żadna z przesłanek wymienionych a mających w sprawie zastosowanie przepisów o umorzeniu przesłanek nie zachodziła. W ocenie Sądu I instancji wskazane przez ZUS okoliczności faktyczne dowodzą, że Skarżący posiada dochody, z których może być przeprowadzona skuteczna egzekucja celem zaspokojenia przedmiotowych należności. Prawidłowo zatem stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 usus, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

WSA zauważył, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia. Nie oznacza to jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

W ocenie Sądu I instancji wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. WSA przytoczył okoliczności uznane za udowodnione, oparte na zebranym w sprawie, wymienionym szczegółowo w uzasadnieniu wyroku, materiale dowodowym, w tym na oświadczeniach Skarżącego. WSA uznał postępowanie ZUS za wnikliwie przeprowadzone, a dokonane ustalenia za dokładne i prawidłowe. Odnosząc się do oceny przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia WSA stwierdził, że punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 529/17). WSA stwierdził, że ZUS prawidłowo uznał, że w kontrolowanej sprawie nie zachodzi sytuacja, aby opłacenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od należności składkowych pozbawiło Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący nie wykazał bowiem, że spłata zadłużenia pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. WSA zauważył też, że w 2015 r. Skarżący dokonywał na rzecz ZUS dobrowolnych wpłat na spłatę posiadanych przez niego zaległości.

W ocenie Sądu I instancji sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie znajduje się Skarżący nie daje wystarczających podstaw aby uznać, że spłata przez niego przedmiotowego zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę od należności ZUS mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Skarżący jest osobą aktywną zawodowo i nic nie stoi na przeszkodzie, aby mógł podjąć lepiej płatną pracę, tak aby uzyskiwany dochód powiększał środki finansowe pozostające mu do dyspozycji. W ocenie WSA wprawdzie partnerka Skarżącego jest osobą bezrobotną i zajmuje się dziećmi, jednakże wychowywanie dzieci nie stoi na przeszkodzie podjęcia przez nią pracy zarobkowej.

Sąd I instancji uznał, że trudna sytuacja Skarżącego nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego, a przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i jego partnerki, a także woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej, może ona ulec zmianie na lepsze.

WSA stwierdził też, że Skarżący nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, lub że opłacenie przedmiotowych odsetek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie zachodziły też przesłanki takie jak przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności.

WSA za nieuzasadnione uznał zarzuty co do właściwości organu. Wyjaśnił, że zawarte w art. 83 ust. 4 usus sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest źródłem kompetencji Prezesa Zakładu jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub działający z jego upoważnienia Dyrektor Oddziału ZUS wydając decyzję o odmowie umorzenia zaległych należności nie występują jako organ administracji publicznej, lecz jako organ ZUS. Z procesowego punktu widzenia decyzję taką należy więc traktować jako decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

WSA uznał postępowanie ZUS za zgodne z przepisami o postępowaniu, a zarzuty Skarżącego w tym zakresie za niezasadne. Działanie ZUS mieściło się również w zakresie uznania administracyjnego. Ocena sytuacji Skarżącego została dokonana w sposób swobodny, zgodnie z zasadami postępowania, nie można jej przypisać miana oceny dowolnej.

[...] zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości skargą kasacyjną. Wniósł o jego uchylenie w całości oraz poprzedzającej go decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, ewentualnie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniósł też o zasądzenie od Organu na jego rzecz kosztów postępowania. Zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

1. I. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 2 ppsa poprzez zaniechanie wydania wyroku stwierdzającego nieważność zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja obarczona była wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, a to z uwagi na fakt, że zaskarżoną decyzję wydał organ niewłaściwy, tj. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (a konkretnie działający z jego upoważnienia p.o. Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie), podczas, gdy organem wyłącznie właściwym do wydania decyzji był Dyrektor Oddziału zgodnie ze statutem ZUS;
2. II. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa poprzez zaniechanie wydania wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości w sytuacji, gdy była ona dotknięta naruszeniami przepisów mającymi istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszeniem art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, polegającymi na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także błędnej jego ocenie, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że wydana decyzja nie narusza wymogów stawianych decyzji uznaniowej, w ocenie a w szczególności poprzez:
3. a) nieuwzględnienie okoliczności, że Skarżący jest zatrudniony na umowę zlecenia, a nie umowę o pracę, a zatem uzyskiwane przezeń wynagrodzenie na tej podstawie jest zmienne i uzależnione od wielu czynników, a zatem przy rozważaniu, jakie wynagrodzenie osiąga Skarżący, winno zostać wzięte pod uwagę wynagrodzenie najbardziej aktualne, tj. wynagrodzenie za ostatnie miesiące wskazane w wysokości netto, tj. wynagrodzenie po odliczeniu wszystkich należnych potrąceń, a nie wynagrodzenie określone w wysokości brutto, a także wziąć należało pod uwagę fakt, iż wynagrodzenie to w sporej części podlega zajęciu komorniczemu z tytułu zaległości alimentacyjnych;
4. b) dokonanie oceny sytuacji ekonomicznej i majątkowej Skarżącego przez pryzmat wynagrodzenia, które Skarżący mógłby otrzymywać, gdyby znalazł bardziej dochodowe źródło utrzymania, zamiast oceny jego realnie osiąganych dochodów;
5. c) nieuwzględnienie okoliczności, że partnerka Skarżącego – [...] zajmuje się wspólnymi małoletnimi dziećmi, a zatem nie jest w stanie podjąć się pracy bez uszczerbku dla życia rodzinnego i pozostaje na utrzymaniu Skarżącego, a pozostawienie dzieci pod opieką innej osoby wiązałoby się z koniecznością poniesienia wysokich kosztów sięgających potencjalnemu wynagrodzeniu partnerki Skarżącego z tytułu wykonywanej pracy;
6. d) nieuwzględnienie okoliczności, że na utrzymaniu Skarżącego pozostaje dwójka dzieci - syn [...] lat, a także Skarżący jest zobowiązany do regulowania alimentów na rzecz dzieci z pierwszego małżeństwa w wysokości po [...] zł miesięcznie:
7. e) nieuwzględnienie okoliczności, że Skarżący nie ma żadnych składników majątku, które podlegałyby egzekucji, przy jednoczesnym posiadaniu znacznej liczby zobowiązań cywilnoprawnych, a jego wyłącznym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu wykonywania umowy zlecenia, która ze względu na swój charakter cywilnoprawny nie daje Skarżącemu ochrony takiej jak stosunek pracy i może ustać w każdym czasie na skutek wypowiedzenia;
8. f) błędną i dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niczym nieuzasadnione przyjęcie, iż w przypadku [...] i jego rodziny nie zachodzi zagrożenia zaspokojenia potrzeb życiowych o charakterze podstawowym w wypadku zapłaty zaległych składek;
9. III. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 138 ppsa poprzez błędne zidentyfikowanie jakiego aktu dotyczy skarga i dowolne przyjęcie przez WSA w Krakowie w sentencji wyroku, że przedmiot sprawy dotyczy odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w sytuacji, gdy z treści zaskarżonej decyzji ZUS treść skarżonego aktu jest inna i dotyczy utrzymania w mocy decyzji ZUS Oddział w Krakowie z 5 kwietnia 2019 r. o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek;
10. IV. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa poprzez zaniechanie wydania wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta naruszeniami prawa materialnego, a to:
11. a) art. 28 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 pkt 6 usus poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy jednoznacznie wynika, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do wyegzekwowania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne;
12. b) art. 28 ust. 3a usus w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy opłacenie należności względem ZUS przez Skarżącego pozbawiłoby jego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania. Nie żądał przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania określoną w § 2 powołanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie przesłanki nieważności postępowania nie wystąpiły.

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, tj. naruszeniu prawa materialnego i naruszeniu przepisów postępowania.

W pierwszej kolejności należało rozpoznać najdalej idący zarzut dotyczący nieważności zaskarżonej decyzji ze względu na jej wydanie przez niewłaściwy organ, podniesiony w pkt I. zarzutów skargi kasacyjnej. Poddana kontroli sądowej decyzja Zakładu została wydana przez organ właściwy nie tylko rzeczowo do rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu składek, ale i miejscowo. Przyczyny tego stanu rzeczy w pełni prawidłowo wyłożono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z odwołaniem się do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie, zatem powielanie w tym miejscu trafnej argumentacji Sądu jest bezcelowe. Podkreślić jedynie wypada, że podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji jako rzekomo wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Zarzut taki podnoszony przez Skarżącego był już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II GSK 2794/15 (wyrok z 14 czerwca 2017 r.), gdzie wskazano na taką samą argumentację, jak prezentowana w wyroku zaskarżonym skargą kasacyjną w niniejszej sprawie.

Zarzuty podniesione w pkt. II. zarzutów skargi kasacyjnej dotyczą naruszenia przez Organ art. 7, art. 76 § 1 oraz art. 80 kpa przez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także błędną jego ocenę. Odnosząc się do tych zarzutów na wstępie należy wskazać, że zakres niezbędnych ustaleń dla oceny zasadności rozstrzygnięcia w zakresie wniosku Skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wyznaczają przepisy usus. Z powołanej przez Organ i Sąd I instancji treści przepisu art. 28 usus wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane – na jego podstawie – wyłącznie w wymienionych w ust. 3 okolicznościach, tj. w wypadkach całkowitej nieściągalności, której w sprawie niniejszej nie stwierdzono, czego nie kwestionuje też w istocie Skarżący.

Natomiast przepis art. 28 ust. 3a usus ustanawia wyjątek od powyższej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego treścią należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a zatem w przypadku Skarżącego, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzenie wykonawcze Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b usus. w § 3 ust. 1 wskazuje, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Brak wystąpienia wskazanych w powyższym katalogu przesłanek zasadniczo wyklucza umorzenie należności przez ZUS, zaś stwierdzenie ich wystąpienia nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia ZUS-owi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. Treść powyższych przepisów rozporządzenia wykonawczego prowadzi do wniosku, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn obiektywnych czy niezależnych od dłużnika.

Odnosząc się do postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu zaakceptowania decyzji Organu wydanej z naruszeniem art. 7 kpa wskazać trzeba, że ustanowiona w art. 7 kpa i doprecyzowana w art. 77 § 1 kpa zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Trudno byłoby jednak przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania.

Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/1, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 kpa, spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie. Ze względu na uznaniowość decyzji ZUS o umorzeniu Sąd oceniając tą decyzję nie dokonuje własnej uznaniowej oceny co do tego, czy należności powinny być umorzone czy też nie. Zadaniem Sądu jest ocena tego, czy w ramach tego uznania administracyjnego organ dokonał należytej, uzasadnionej w oparciu o zebrany materiał dowodowy, uwzględniającej zważanie interesu publicznego i indywidualnego, oceny sytuacji, to jest czy udzielając ulgi lub jej odmawiając nie oparł się na ocenie dowolnej, pozbawionej uzasadnionej motywacji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego autor skargi kasacyjnej nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych i nie wykazał dowolności w ich ocenie w zakresie ustalenia istnienia przesłanek umorzenia składek wskazanych w art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ rozważył w swojej decyzji wszystkie argumenty podniesione w skardze kasacyjnej. Ocena ta nie była oparta o błędnie ustalone okoliczności faktyczne, ale o te, które wynikały z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez Skarżącego. Uwzględniono fakt zatrudnienia Skarżącego na umowę zlecenia, jego stan rodzinny, zobowiązania (w tym alimentacyjne), stan majątku.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Sąd I instancji trafnie, a zarazem zgodnie z prawem orzekł, że zaskarżona decyzja Zakładu została wydana z zachowaniem wymogów uznania administracyjnego w rozumieniu art. 28 usus.

Oceniając sytuację majątkową i osobistą Skarżącego oraz całej jego rodziny przez pryzmat ewentualnego wystąpienia przesłanek decydujących o umorzeniu należności składkowych, ZUS mógł się oprzeć jedynie na dowodach przedstawionych przez Skarżącego. Analizując i interpretując te dowody Zakład zrekonstruował i ocenił stan faktyczny sprawy, z zachowaniem reguł procesowych wyrażonych w art. 7 i 77 § 1 oraz 80 kpa, czemu dał stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Należy przy tym pamiętać, że granice sprawy administracyjnej wyznaczył wniosek Skarżącego o umorzenie należności wobec ZUS i z racji roli przypisanej sądom administracyjnym nie mogły być one rozszerzone w postępowaniu przed sądami administracyjnymi o okoliczności nieistniejące w czasie wydania decyzji czy nieujawnione przez Skarżącego.

Zarzuty Skarżącego co do tego, że Sąd I instancji wadliwie zaakceptował ustalenia Organu co do dochodów Skarżącego również są niezasadne. Skarżący nie wskazuje przy tym na uwzględnienie niewłaściwych kwot przypadających jemu i jego bliskim z tytułu różnych świadczeń lecz uważa, że kwoty te powinny być pomniejszone o obciążenia z tytułu innych długów egzekwowanych od Skarżącego. Organ i Sąd I instancji wszystkie te okoliczności rozważyły uznając, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w stopniu uzasadniającym umorzenie należności.

Należy przy tym zauważyć, że Skarżący sam nie zaprzecza, że w toku egzekucji regularnie jest regulowana część jego zobowiązań, co świadczy o tym, że nie zachodzi co do niego całkowita nieściągalność, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 usus. Udokumentowana we wniosku sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącego, w szczególności zestawienie dochodów i wydatków (kosztów utrzymania Skarżącego oraz jego rodziny) nie pozwala też uznać, że spełniona została wskazana wyżej przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżący nie wykazywał niezdolności do pracy albo niemożliwości znalezienia zatrudnienia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zarzucić zasadnie Sądowi I instancji, że nie dostrzegł naruszenia przez Organ art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. WSA zasadnie ocenił, że Organ poddał analizie całość materiału dowodowego, dowody te zostały wyczerpująco przez Organ rozpatrzone, Organ w sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadnił swoją ocenę co do braku podstaw umorzenia należności Skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu postawionego w pkt IV. zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć, że zarzut ten postawiono jako zarzut naruszenia przepisów postępowania, choć sformułowany został w istocie jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 28 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 6 usus i art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Jak już wyżej wskazano przy omawianiu zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, Skarżący w wyniku skargi kasacyjnej nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez ZUS i zaaprobowanych przez Sąd I instancji. Wobec niespornych okoliczności, że Skarżący uzyskuje dochody, a prowadzona wobec niego egzekucja innych zobowiązań jest skuteczna, nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a więc nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 usus. Również – jak wskazano wyżej – Skarżący nie podważył prawidłowości oceny ustaleń co do niezaistnienia przesłanki pozbawienia Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a więc przesłanki § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zatem za niezasadne należało uznać postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego jako błąd subsumpcji, a zatem błędnego przyjęcia, zdaniem Skarżącego niezastosowania wymienionych przepisów do stanu faktycznego sprawy. Zarzucając Sądowi I instancji w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie wskazanych wyżej przepisów, Skarżący w istocie kwestionuje ustalenie organu rentowego. Zarzutu naruszenia prawa materialnego nie można uzasadniać kwestionując ustalenia stanu faktycznego. Jeżeli w skardze kasacyjnej skutecznie tego nie uczyniono, jak też nie zakwestionowano przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydanych decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany przyjąć, że wnoszący skargę kasacyjną nie podważa ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Skoro autor skargi kasacyjnej w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa nie podważył skutecznie ustalenia, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w świetle art. 28 ust 3a usus w zw. z § 3 ust 1 rozporządzenia, skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1 ppsa.

Całkowicie nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 138 ppsa podniesiony w pkt III. zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten określa wymogi formalne co do niezbędnych elementów sentencji wyroków. Jednym z tych wymogów jest określenie przedmiotu zaskarżenia. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie I SA/Kr 785/18 była decyzja ZUS z 5 czerwca 2018 r., nr [...], co dostatecznie tę decyzję identyfikowało. To, że dodatkowo wskazano ogólnie na przedmiot tej decyzji (a nie wyroku) w sposób ogólny (składki na ubezpieczenia społeczne bez wyodrębniania poszczególnych rodzajów składek) nie wpływa w żaden sposób na prawidłowość zaskarżonego wyroku.

Ponieważ i te zarzuty skargi kasacyjnej były pozbawione usprawiedliwionych podstaw, zatem na podstawie art. 184 ppsa należało skargę kasacyjną oddalić.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa i w zw. z § 14 ust 1 pkt 1 lit c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015 poz. 1804). Na koszty te składa się wynagrodzenie radcy prawnego, który reprezentował Organ.