Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną postanowieniem z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Kr 832/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę K. D. – prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "T." – na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Kr z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarga została "sporządzona przez pełnomocnika skarżącego – Ł. M., doradcę podatkowego...". Doradca podatkowy nie jest zaś uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym w sprawach celnych, co wynika z analizy art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.) oraz biorąc pod uwagę treść art. 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził ponadto, że w orzecznictwie powszechny jest pogląd o tym, iż brak należytego umocowania do działania przed sądem w charakterze pełnomocnika nie podlega konwalidacji w drodze potwierdzenia czynności przez stronę. Występowanie w sprawie w charakterze pełnomocnika osoby, która nie może być pełnomocnikiem, oznacza właśnie brak należytego umocowania. Sąd I instancji powołał się przy tym na pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2004 r. sygn. akt III CZP 32/04, w którym podkreślono w uzasadnieniu, że przyjęcie należytego umocowania, w sytuacji gdy dana osoba nie może być pełnomocnikiem, prowadziłoby do uznania dokonanych przez taką osobę czynności za skuteczne i dopuszczenia jej do udziału w sprawie, jako pełnomocnika. W rezultacie pozbawione byłyby znaczenia przepisy ograniczające krąg osób mogących być pełnomocnikami.
Wniesienie skargi w niniejszej sprawie przez doradcę podatkowego było niedopuszczalne, bowiem nie przysługiwała mu legitymacja do jej wniesienia. Ze względu na merytoryczny, a nie formalny charakter tej "przesłanki niedopuszczalności zaskarżenia" prawo nie przewiduje możliwości konwalidacji skargi.
W konsekwencji przytoczonych wyżej wywodów należało zdaniem Sądu I instancji skargę odrzucić w myśl "art. 58" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej, jako p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od opisanego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł K. D. Zarzuciła orzeczeniu Sądu I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6, art. 44 § 2 i art. 49 § 1 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. "na skutek odrzucenia skargi wniesionej przez pełnomocnika nie mającego ku temu należytej legitymacji, tj. przez doradcę podatkowego w sprawie celnej, bez uprzedniego wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych skargi, bez uprzedniego wyznaczenia terminu do zatwierdzenia czynności przez stronę, a nadto wskutek nieuwzględnienia faktu, że zarówno strona, jak i jej nowy pełnomocnik w osobie radcy prawnego, zatwierdzili dokonaną czynność w postaci wniesienia skargi na posiedzeniu w dniu 16 stycznia 2006 r.".
Wniosek skargi kasacyjnej zmierzał do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarga kasacyjna zgłosiła też żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wbrew wypowiedzi zawartej w zaskarżonym postanowieniu konieczne jest zwrócenie uwagi na rozbieżność w orzecznictwie, co do możliwości zatwierdzenia przez stronę czynności podjętej przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem. Wskazano też na przykłady wypowiedzi doktryny opowiadające się za taką możliwością.
Niezależnie jednak od wymienionej kwestii zastosowanie w sprawie – według strony skarżącej – winien znaleźć art. 49 p.p.s.a. Niepodpisanie skargi przez stronę w konkretnym przypadku należało bowiem potraktować jako jej brak formalny. Tymczasem Sąd I instancji bez wzywania strony do usunięcia omówionego braku skargę odrzucił. Postępował przy tym nadto niekonsekwentnie wobec wcześniejszego nadania skardze biegu poprzez wyznaczenie rozprawy.
Skarga kasacyjna zaakcentowała też, że w podobnej sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (sygn. akt I SA/Kr 536/03) skarga nie została odrzucona, mimo jej złożenia przez doradcę podatkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są trafne.
Decydujące znaczenie dla wyniku rozpoznania przedmiotowej skargi kasacyjnej miało podzielenie jej stanowiska o wadliwości postępowania Sądu I instancji, wynikającego z odrzucenia skargi bez dostrzeżenia potrzeby wezwania strony do usunięcia w sprawie braku formalnego skargi poprzez podpisanie skargi przez stronę.
Na wstępie wypada zaznaczyć, iż skarga – poza innymi warunkami – winna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 p.p.s.a.).
Każde zaś pismo strony winno zawierać także podpis strony, albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W odniesieniu do skargi ustawa stanowi inaczej, skoro przewiduje skutek odrzucenia w sytuacji nieuzupełnienia w terminie wskazanych w wezwaniu braków formalnych (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Zważywszy, iż skoro skarga (w przeciwieństwie do skargi kasacyjnej) może być wniesiona przez samą stronę, to i strona w pełnym zakresie może uzupełnić jej braki. Należy przy tym mieć na względzie podstawowe znaczenie prawa strony do sądu.
Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym, które przecież winny służyć ułatwieniu stronie realizacji jej prawa do sądu, nie może prowadzić zatem do ograniczenia tego podstawowego prawa strony, mającego zakotwiczenie w normach konstytucyjnych (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz.U. Nr 78, poz. 483).
W rezultacie podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, należy traktować jako brak formalny skargi, który podlega usunięciu na drodze wezwania strony do podpisania przez nią skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 i w związku z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2005 r. I GSK 2703/05 opublikowane w Orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych Nr 3 (12) z 2006 r. poz. 77).
Nieuwzględnienie przez Sąd I instancji konieczności takiego postępowania spowodowało naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej art. 49 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucając skargę powołał się ogólnie na art. 58 p.p.s.a., ale z treści jego uzasadnienia, akcentującego niedopuszczalność wniesienia skargi, można było wywnioskować, że chodziło o art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.), prowadzące do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Co do innych kwestii podniesionych w skardze kasacyjnej, tzn. nieuwzględnienia przez Sąd I instancji, z obrazą art. 44 § 2 p.p.s.a. zatwierdzenia przez stronę i jej nowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego na rozprawie w dniu 16 stycznia 2006 r. czynności w postaci wniesienia w sprawie skargi, to pomijając nawet brak odnotowania tego faktu w aktach niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że możliwość zatwierdzenia czynności przez stronę na gruncie powołanego przepisu dotyczy tylko czynności dokonanych już w toku postępowania, a nie wniesienia skargi. Przepis ten nie mówi też nic na temat zatwierdzania czynności przez "nowego pełnomocnika".
Zajęcie przez skład Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający niniejszą sprawę takiego stanowiska w zakresie znaczenia art. 44 § 2 p.p.s.a. wykluczało tym samym podzielenie zarzutu skargi kasacyjnej odnośnie jego naruszenia przez Sąd I isntancji.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a.