Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt III SA/GL 317/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę J. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do wartości celnej towaru.
Sąd I instancji uwzględnił następujący stan sprawy. Na podstawie dokumentu SAD z dnia [...] listopada 2002 r. J. W. dokonał zgłoszenia celnego samochodu ciężarowego marki M. Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Z. uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej towaru.
Po rozpatrzeniu odwołania J. W., Dyrektor Izby Celnej w C. decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. uchylił w całości powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Naczelnik Urzędu Celnego w Z. decyzją z dnia [...] marca 2003 r. uznał zgłoszenie celne z dnia [...] listopada 2002 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej towaru.
Dyrektor Izby Celnej w C. nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania J. W. i decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W wyniku skargi wniesionej przez J. W. sprawę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. i wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2004 r., sygn. akt 3/I SA/Ka 848/03, oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] kwietnia 2003 r. Sąd I instancji rozstrzygnięcie w całości oparł na ustaleniach faktycznych dokonanych przez organy celne. Za prawidłowe uznał przyjęcie za podstawę oceny materialnej wiarygodności faktury dokumentującej zakup samochodu marki M. ceny samochodów ujęte w katalogu Schwacke Liste, wynoszące ok. 14.400 EUR. W ocenie Sądu I instancji, porównanie cen uzasadniało wniosek, iż cena ujęta w fakturze była znacznie niższa od ceny rynkowej, a to pozwalało na ustalenie wartości celnej towaru metodą ostatniej szansy przy użyciu obowiązujących na polskim rynku motoryzacyjnym katalogowych cen zawartych w katalogu EUROTAX. Ustalona cena 51.500,00 zł została pomniejszona o 22% podatku od towarów i usług i podzielona przez kurs EUR z dnia dokonania zgłoszenia celnego.
Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2007 r., sygn. akt I GSK 3350/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 25 sierpnia 2004 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, iż odrzucenie ceny transakcyjnej z uwagi na jej niewiarygodność jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy okaże się, iż była ona rażąco niska, a taki wniosek można wysnuć tylko z porównania jej z innymi cenami. Ustalenie takich cen nie może być dowolne, lecz musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązuje w kraju sprzedawcy. Kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno nastąpić z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., po ponownym rozpatrzeniu sprawy wyrokiem z dnia 23 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 534/07, uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] kwietnia 2003 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. ponownie utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] marca 2003 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż zwrócono się do "EurotaxGlass-s Österriech" GmbH, wydawcy katalogu, o wskazanie cen obowiązujących na rynku austriackim w listopadzie 2002 r. Ustalono, że cena samochodu tej samej marki, co sprowadzony do Polski M., o podobnych parametrach, była na rynku austriackim znacznie wyższa, niż zadeklarowana przez stronę i wynosiła 15.227,50 EUR.
Dyrektor Izby Celnej w K. podał, iż w celu ustalenia wartości celnej posłużono się polską edycją katalogu Eurotax. Według katalogu nr 11/2002 średnia cena pojazdu marki M. wyprodukowanego w 1998 r. wynosiła 51.500,00 zł. Tak ustalona cena nie wymagała jakiejkolwiek korekty. Wartość tę pomniejszono o 22% podatku od towarów i usług uzyskując kwotę 42.213 zł, która po podzieleniu jej przez aktualny w dniu powstania długu celnego kurs EUR (3,9724 zł) dała wartość celną samochodu w kwocie 10.748,36 EUR.
Oddalając skargę J. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. przypomniał stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2007 r., sygn. akt I GSK 3350/05, i podniósł, iż w pierwszej kolejności należało rozważyć, czy organy celne miały podstawy do zakwestionowania wartości transakcyjnej towaru zadeklarowanej przez stronę, czy też obowiązane były przyjąć tę wartość z rachunku przedstawionego przez skarżącego. Sąd I instancji podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko organów celnych w tej kwestii. Zgodnie z art. 23 § 7 Kodeksu celnego wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną, o której mowa w § 1, w wypadku gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego.
Zdaniem Sądu I instancji, z przepisu tego wynika, że organ celny nie jest związany wartością transakcyjną towaru deklarowaną przez podmiot dokonujący jego importu, może ją odrzucić, gdy z uzasadnionych przyczyn zakwestionuje wiarygodność i dokładność informacji składanych przez stronę.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., ustalenie, iż z austriackiego publikatora wydawanego przez spółkę EurotaxGlass-s Österreich wynikało, że tego typu samochody, jak sprowadzony do Polski przez skarżącego samochód marki M., były na rynku austriackim niemal trzykrotnie droższe, niż to zadeklarowała strona, mogło być uznane za uzasadnioną przyczynę do zakwestionowania wartości transakcyjnej samochodu. Ustalenie to, z uwagi na tak znaczną różnicę tych wartości, w oczywisty sposób budziło wątpliwości, co do wiarygodności informacji składanych przez importera samochodu. Stanowisko takie, zdaniem Sądu I instancji, mieściło się w granicach wynikających z art. 23 § 7 Kodeksu celnego. Podkreślono, że w piśmie z dnia [...] lutego 2003 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Celnego w Z., strona skarżąca wyjaśniła, iż nie dysponuje dokumentami, kwitami, dowodami przelewu zapłaty za kupiony samochód.
Uznano zatem, że skarżący nie wykazał ceny faktycznie zapłaconej. Sąd I instancji nie zgodził się również ze stwierdzeniem skarżącego, iż aby posłużyć się katalogiem, należy posiadać wiedzę specjalistyczną i skorzystać z opinii biegłego.
Sąd I instancji stwierdził, iż organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie naruszył przepisów postępowania - art. 121, art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku J. W. w wniósł o jego uchylenie i uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2008 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- I. naruszenie prawa materialnego - art. 23 § 1 Kodeksu celnego przez prawie całkowite pominięcie treści tego przepisu, wyrażające się w nieuwzględnieniu podstawowej i wręcz fundamentalnej zasady, że przede wszystkim wartością celną jest wartość transakcyjna, czyli cena faktycznie zapłacona;
- II. naruszenie przepisów postępowania – art. 190 p.p.s.a. przez pominięcie w dalszym postępowaniu jednoznacznych i czytelnych wytycznych dotyczących uwzględnienia konkretnych i nietypowych warunków tego zakupu przy ustalaniu wartości transakcyjnej;
- III. naruszenie art. 185 § 2 p.p.s.a. powodujące nieważność wyroku, ponieważ w wydaniu zaskarżonego wyroku brała udział sędzia, która brała udział w uchylonym przez NSA wyroku z dnia 25 sierpnia 2004 r. (sędzia Anna Apollo).
W uzasadnieniu strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że twierdzenie Sądu I instancji, iż strona skarżąca nie udowodniła ceny faktycznie zapłaconej, ponieważ nie przedłożyła kwitu wskazującego na zapłatę określonej kwoty za samochód, świadczy o błędnej ocenie okoliczności faktycznych sprawy.
Strona skarżąca podniosła również, iż użycie do wyceny pojazdu katalogów i cenników samochodowych typowych było nieprawidłowe, ponieważ samochód był ambulansem pocztowym, a więc nietypowym modelem pojazdu. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, funkcjonariusz celny nie ma wiedzy i kompetencji, aby porównać bez udziału biegłego konkretny pojazd i jego wartość z cennikiem zawartym w katalogu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania.
Stąd też w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia zaistnienia przesłanek nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., bowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 tej ustawy nieważnością postępowania, to zaś Naczelny Sąd Administracyjny, jak już wyżej zauważono, ma obowiązek brać pod rozwagę z urzędu.
Z akt sprawy wynika, że w składzie Sądu I instancji, który wydał wyrok z 25 sierpnia 2004 r., sygn. akt 3/I SA/Ka 848/03, brała udział sędzia Anna Apollo. Następnie ta sama sędzia brała również udział w wydaniu zaskarżonego wyroku z 18 września 2008 r., sygn. akt III SA/GL 317/08.
Przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stanowi, iż sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.
Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, mającej w szczególności zapewnić realizację wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483., dalej: Konstytucja RP) zasady odzwierciedlającej treść art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), która ustanawia prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Ranga tych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Tak uregulowaną bezstronność należy utożsamiać z obiektywizmem wyrażającym się w równorzędnym traktowaniu stron postępowania tak, aby nie doszło do stworzenia korzystniejszej sytuacji procesowej dla żadnej z nich. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, że zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu administracyjnego jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (tak m.in. w wyroku z dnia 5 maja 2005 r., sygn. akt II OSK 683/08, wyroku z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08, z powołaniem się również na poglądy doktryny: Z. Kmieciak Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, s. 119, wyroku z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II GSK 274/08, wyroku z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I GSK 931/08, wyroku z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I GSK 755/09, wyroku z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. akt I GSK 893/09).
Należy zauważyć, że przepis art. 18 p.p.s.a. był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyrokach z 13 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz z 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). W omawianych orzeczeniach Trybunał rozważał problem potencjalnego zagrożenia dla bezstronności sędziowskiej w sytuacji tego typu, że - niezależnie od faktycznych okoliczności danej sprawy - może ona wzbudzać uzasadnione wątpliwości, co do obiektywizmu sędziego. Potraktowanie takiej sytuacji, jako okoliczności "tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie", przy równoczesnym uzależnieniu wyłączenia sędziego od inicjatywy samego zainteresowanego lub stron postępowania (art. 19 p.p.s.a.), nie byłoby wystarczającą gwarancją prawa do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny sąd" (vide sprawa sygn. akt SK 6/07).
Reasumując dotychczasowe rozważania, a w szczególności zważywszy na treść powołanych wyżej rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, że stosowanie przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stawia Sąd przed koniecznością dokonania wykładni w taki sposób, aby jej rezultat był zgodny z zasadą wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wiąże się to również z koncepcją obiektywnej bezstronności sędziowskiej (wypracowaną w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Konstytucyjnego - na co zwracał uwagę i Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku w sprawie sygn. akt SK 6/07 i NSA m.in. w wyroku z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08), w myśl której istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu Sądu ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego, ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości.
Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (vide wyrok NSA z 5 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 683/08).
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach sprawy przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy tak interpretować, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności sądu, który je wydał.
A zatem, skoro sędzia orzekająca w składzie w sprawie o sygn. akt 3/I SA/Ka 848/03, zakończonej wyrokiem z 25 sierpnia 2004 r., brała następnie udział w wydaniu orzeczenia z 18 września 2008 r.,sygn. akt III SA/GL 317/08, to - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną - niezależnie od tego, czy zarzut taki jest zgłaszany, czy też nie, mogą powstać zasadne wątpliwości, co do obiektywizmu podjętego rozstrzygnięcia.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania.
Stwierdzona nieważność obliguje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z przepisami art. 185 § 1 i art. 186 p.p.s.a., do uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bez możliwości odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wydanego wyroku w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.