Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 1451/19

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 marca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

R. K. (skarżący) prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 11 listopada 2016 r. (wykreślenie działalności gospodarczej z CEIDG nastąpiło z dniem 22 marca 2018 r.) W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w okresie od czerwca 2013 r. do listopada 2016 r. nie opłacał należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W dniu [...] czerwca 2018 r. złożył wniosek o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę, które powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 50 440,93 zł.

Od powyższej decyzji R. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że wskazana przez ZUS w zaskarżonej decyzji kwota związana z wydatkami na utrzymanie jest rażąco zaniżona, ponieważ nie uwzględnia szczegółowych kosztów związanych z wydatkami domowymi.

Zdaniem skarżącego w jego sytuacji spełnione zostały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie). Podał, że legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie obowiązuje do dnia 31 marca 2019 r., jednakże z uwagi na stan zdrowia i wiek osiągnięty w dniu 31 marca 2019 r. (tj. 66 lat) orzeczenie nie ulegnie zmianie. Powyższe okoliczności dotyczą także jego żony, która choruje przewlekle i wymaga opieki osób trzecich. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że skarżący nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł i nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną - I. K., posiada nieruchomość we współwłasności ½ części oraz majątek ruchomy, tj. samochód osobowy marki M. z 2006 r., ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, koszty leczenia, które wynoszą od 100 do 150 zł miesięcznie, a także koszty związane z leczeniem żony w wysokości 100 zł miesięcznie. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 327,57 zł, opłaty eksploatacyjne stanowi kwota 81,82 zł, a wydatki na telefony komórkowe w wynoszą 70 zł miesięcznie. Koszty dojazdów związanych z rehabilitacją wynoszą od 150 do 200 zł miesięcznie. Od dnia [...] czerwca 2018 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 923,37 zł netto miesięcznie.

Żona skarżącego -I. K. pobiera od października 2017 r. świadczenie emerytalne. Natomiast do października 2017 r. pobierała rentę w wysokości 1 283,11 zł. Zgodnie z oświadczeniem nie jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] 1957 z 1987 r., samochodu osobowego marki M. z 1985 r. oraz samochodu osobowego marki M. z 1999 r.;

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wydanego w dniu 26 lutego 2018 r. wynika, że skarżący jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, a do dnia 31 marca 2019 r. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W okresie od dnia 28 sierpnia 2018 r. do 10 września 2018 r. odbywał zabiegi rehabilitacyjne w ramach NFZ w pracowni Fizjoterapii; a od 31 maja 2017 r. do 7 czerwca 2017 r. i od 9 maja 2017 r. do 15 maja 2017 r. przebywał w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w Klinice Kardiologii. Od 9 stycznia 2017 r. do 20 lutego 2017 r. przebywał na oddziale rehabilitacyjnym w Miejskim Centrum Medycznym J., a od 11 listopada 2016 r. do 24 listopada 2016 r. przebywał na Oddziale Udarowym Miejskiego Centrum Medycznego J. Z dokumentacji medycznej żony wynika, że przebywała w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im. M. Kopernika w Łodzi na Oddziale Neurologii w okresie od dnia 5 kwietnia 2000 r. do dnia 10 maja 2000 r. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w dniu [...] lutego 2016 r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r.

Dodatkowo ZUS ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 11 listopada 2016 r. Zgłoszony jest do ubezpieczeń, jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne. Świadczenie emerytalne miesięcznie wynosi 1 923,37 zł netto i jest wolne od potrąceń. Żona skarżącego zgłoszona jest do ubezpieczeń, jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne w wysokości 1 599,27 zł netto miesięcznie. Wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Posiada we współwłasności (1/2 część) nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Zaprzestał prowadzenia działalności, ale nadal ciąży na nim obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań z tytułu jej prowadzenia.

ZUS stwierdził, że kwota zsumowanych miesięcznych wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe skarżącego wynosi od 829,39 zł do 929,39 zł miesięcznie. Natomiast dochód uzyskiwany przez gospodarstwo domowe wynosi 3 522,64 zł, na który składa się dochód uzyskiwany ze świadczenia emerytalnego przyznanego skarżącemu w kwocie 1 923,37 zł netto oraz dochód uzyskiwany ze świadczenia emerytalnego przyznanego żonie w kwocie 1 599,27 zł netto. Zgodnie z ustanowionym minimum socjalnym na 2018 r. minimalny dochód przypadający na dwuosobowe gospodarstwo emeryckie wynosi 1 864,73 zł. Natomiast dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 3 522,64 zł. W związku z powyższym dochód uzyskiwany przez gospodarstwo domowe skarżącego znacząco przewyższa ustanowioną kwotę minimum socjalnego. Zestawiając powyższą kwotę wydatków z kwotą dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym organ wywiódł, że istnieje możliwość przeznaczenia części nadwyżki na spłatę zadłużenia wobec ZUS, np. w ramach okresowego układu ratalnego, dostosowanego do możliwości płatniczych skarżącego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucając naruszenie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej "u.s.u.s.) oraz przepisów rozporządzania w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga jest niezasadna.

W ocenie Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

WSA wskazał, że, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną - I. K. Od dnia [...] czerwca 2018 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 923,37 zł netto miesięcznie, które jest wolne od potrąceń, a żona od października 2017 r. uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1 599,27 netto miesięcznie. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi, zatem 3 522,64 zł. Skarżący posiada nieruchomość we współwłasności (tj. ½ części) oraz majątek ruchomy, tj. samochód osobowy marki M. rok prod. 2006. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 509,39 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) w kwocie 327,57 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) w kwocie 81,82 zł oraz wydatki na telefony w kwocie 70 zł miesięcznie. Koszty leczenia wynoszą od 100 do 150 zł miesięcznie, a także koszty związane z leczeniem żony w wysokości 100 zł miesięcznie.

Podał, że ponosi koszty dojazdów związanych z rehabilitacją w wysokości od 150 do 200 zł miesięcznie. Poza zadłużeniem wobec ZUS skarżący nie wykazał, że posiada inne zobowiązania pieniężne. Skarżący w roku 2016 przebył udar mózgu z niedowładem połowicznym lewostronnym i pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów z powodu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego i migotania przedsionków. Legitymuje się orzeczeniem wydanym w dniu [...] lutego 2018 r. przez lekarza orzecznika ZUS, z którego wynika, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, a do dnia 31 marca 2019 r. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Ustalono również, że żona skarżącego choruje przewlekle i wymaga stałej opieki innych osób. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2016 r. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia [...] lutego 1999 r. do dnia [...] listopada 2016 r. Wykreślenie działalności gospodarczej z CEIDG nastąpiło z dniem [...] marca 2018 r. W okresie od czerwca 2013 r. do listopada 2016 r. w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie opłacał należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych, zdaniem WSA, słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca –na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącego organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżący w toku postępowania nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organy administracji. Skarżący nie wykazał, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

WSA podkreślił, że dla spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, do umorzenia należności nie jest wystarczająca przewlekła choroba zobowiązanego, czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest, bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem (następstwem) choroby. Przy czym, jako trudny stan majątkowy uznać należy sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego i jego żony były przedmiotem rozważań organu, który w zaskarżonej decyzji nie kwestionując poważnych problemów zdrowotnych skarżącego i jego żony prawidłowo stwierdził, że nie mają one bezpośredniego wpływu na osiąganie dochodu i sytuację majątkową strony z uwagi na fakt, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne.

W kontekście przedstawionych powyżej okoliczności Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że sytuacja skarżącego jest trudna, stąd nie jest możliwa jednorazowa spłata zadłużenia, bez uszczerbku dla sytuacji bytowej skarżącego i jego rodziny, jednakże możliwa jest spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu poprzez zawarcie układu ratalnego w formie uwzględniającej zdolności płatnicze skarżącego.

Mając powyższe na uwadze WSA stwierdził, że brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 w zw. z art. 30 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 cyt. rozporządzenia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższy wyrok złożył skarżący i wniósł o:

1. 1. na podstawie art. 188 p.p.s.a uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego i uwzględnienie skargi skarżącego w całości, ewentualnie
2. 2. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi,
3. 3. przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu według norm prawem przepisanych za postępowanie przed NSA, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

Wyrokowi Skarżący zarzucił:

1. 1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu zaległych składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - podczas gdy zapłata składek (nawet w układzie ratalnym) doprowadzi do uszczuplenia dochodu skarżącego do poziomu niepozwalającego na zaspokojenie niezbędnych potrzeby życiowe a nadto przewlekła choroby zobowiązanego i konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą żoną, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,
2. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i pominięcie przeprowadzenia dowodu z zeznań skarżącego na okoliczność wysokości kosztów utrzymania,
3. 3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie oceny całokształtu materiału dowodowego oraz wydanie zaskarżonego wyroku pomijając fakt ponoszenia przez skarżącego kosztów zaspokojenia potrzeb egzystencjalnych tj. kosztów żywności, odzieży i obuwia, chemii gospodarczej, kosmetyków, drobnych wydatków na kulturę, zwyczaje, obrzędy czy innych kosztów np. podatku od nieruchomości.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

ZUS nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, gdyż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA.

W sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji jest prawidłowy można przejść do kontroli jego subsumpcji pod zastosowany przepis prawa materialnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a., dlatego zarzuty skargi kasacyjnej - w ramach przesłanki z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - oparte tylko na przepisach k.p.a. należy uznać za błędnie sformułowane. W tym, bowiem zakresie wymagane jest powiązanie z odpowiednimi przepisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy stanowią podstawę prawną orzekania przez sąd administracyjny. Błędne sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej, nie zwalnia jednak Naczelnego Sądu Administracyjnego od odniesienia się od podniesionej w skardze kasacyjnej argumentacji (patrz: uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę skarżącą przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. I doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego. Przyjąć jednak należy, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia.

Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyroki NSA: z 13 marca 2013 r., II GSK 2132/11 i z 14 marca 2012 r. II GSK 149/11; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane tamże).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i słusznie przyjął, że ZUS w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i na podstawie analizy tego materiału dokonał wszechstronnej oceny ustalonych okoliczności, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie – jak wynika to z akt administracyjnych – ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że skarżący nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Zupełnie chybiony jest zarzut podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że Sąd zaniechał wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także pominął przeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącego na okoliczność wysokości kosztów utrzymania. W związku z powyższym przypomnieć należy, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady nie jest, zatem możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji, wydającym zaskarżoną decyzję. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest, bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z przepisami postępowania podatkowego, a w konsekwencji, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie wskazuje na naruszenie art. 80 k.p.a. O naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej ze wskazanego przepisu, można mówić wtedy, gdy w ramach tej oceny okoliczności faktyczne sprawy zostaną ustalone w sposób sprzeczny z prawidłami logiki, zasadami doświadczenia życiowego, w wyniku przeinaczenia ocenianych treści badanych dokumentów, czy też z pominięciem istotnych dla sprawy dowodów. Oznacza to, że podnoszony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zarzut naruszenia przez organy art. 80 k.p.a. może być skuteczny dopiero wtedy, gdy skarżący kasacyjnie nie tylko wykaże naruszenie powyższych reguł, lecz jednocześnie wykaże również wpływ tych naruszeń na wynik sprawy. W realiach niniejszej sprawy zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. sprowadza się wyłącznie do polemiki z wnioskami wysnutymi przez organy ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz z oceny wskazanych przez skarżącego faktów, co czyni ten zarzut bezskutecznym.

Skarżący nie wykazała w rozumowaniu organów zaakceptowanym przez Sąd I instancji a przedstawionym w uzasadnieniach decyzji naruszenia zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego w ocenie dowodów zebranych w sprawie, a tylko wówczas zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. mógłby odnieść skutek.

Uznanie za nieusprawiedliwione podstawy kasacyjnej sformułowanej na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., która odnosiła się do naruszenia przepisów postępowania oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie ustosunkowania się WSA do stosowania prawa materialnego przez organy orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.

Przechodząc do naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., należy je uznać także za niezasadne.

Odnosząc się do zarzutu określonego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że w kontrolowanym kasacyjnie wyroku Sąd I instancji, przywołując treść przepisu art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a u.s.u.s., prawidłowo wskazał na charakter wydawanych na tej podstawie decyzji, który zaledwie umożliwia organowi na przychylenie się do wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek. Może to mieć miejsce, jak w odniesieniu do ust. 2, pod warunkiem zaistnienia po stronie wnioskodawcy przypadku całkowitej nieściągalności, lub jak w odniesieniu do ust. 3a w przypadkach uzasadnionych, określonych z mocy art. 28 ust. 3b przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w cyt. rozporządzeniu.

W ocenie NSA analizowany zarzut pozbawiony jest podstaw prawnych. Organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Na uwadze należy mieć, że instytucja umorzenia składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadniona zaistnieniem określonych przesłanek, z których jednoznacznie wynika, że nie ma możliwości odzyskania należności aktualnie oraz w przyszłości. W przypadku skarżącego taka sytuacja nie nastąpiła. W ocenie NSA brak jest podstaw do umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia MP i PS (§ 3). W realiach sprawy istotne są pkt 1 i 3 § 3 rozporządzenia, bowiem okoliczności, na które powołuje się skarżący to trudna sytuacja majątkowa.

Skarżący nie wskazuje, czy nastąpiła klęska żywiołowa, lub inne nadzwyczajne zdarzenie, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego egzystowania. Zdaniem NSA, ZUS prawidłowo ustalił sytuację rodzinną i materialną skarżącego oraz jego możliwości płatnicze. NSA podkreśla, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są uprzywilejowane i podlegają, co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s).

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności, oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Wskazać także należy, że kompetencje w zakresie umorzenia składek posiada wyłącznie ZUS. Jeżeli tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość uregulowania należności choćby w części, a umorzenie należności przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności, jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne rozstrzygnięcie dla strony nie może być uznane za dowolne. Organ wskazał sytuację majątkową skarżącego i wyjaśnił, z jakich powodów wydał decyzję odmawiającą umorzenia zaległości. NSA nie dopatrzył się w zaskarżonym wyroku naruszenia art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a.). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.).

W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., I FPS 3/13).