Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") wyrokiem z 7 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1446/16 oddalił skargę S.B.
na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") z dnia [...] r. S.B. został zobowiązany, jako Prezes Zarządu
A. w R. (dalej: "spółka") do opłacenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W dniu 25 sierpnia 2014 r. do Zakładu wpłynął, skierowany do Sądu Okręgowego w Gdańsku, wniosek S.B. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] r. Jednocześnie w złożonym w tym dniu odwołaniu od decyzji z dnia [...] r.
S.B. złożył wniosek o umorzenie całości należności wynikających z tej decyzji.
W dniu [...] r. Zakład wydał decyzję, którą umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz częściowo umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Powyższa decyzja została uchylona decyzją Zakładu z dnia [...] r.
Decyzją z dnia [...] r. Zakład odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników.
Pismem z dnia 4 sierpnia 2016 r. S.B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie decyzji z dnia [...] r.
Decyzją z dnia [...] r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. stwierdzając, że prawidłowo w zaskarżonej decyzji odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie wniosku o umorzenie, albowiem należności z tytułu składek osób ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają przepisom (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), a art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm., dalej: "u.s.u.s."), stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił się o umorzenie zobowiązań wynikających z decyzji Zakładu dnia [...] r., którą określono jego osobistą odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Ostateczną decyzją Zakładu z dnia [...] r., na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 30 u.s.u.s., odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników.
WSA wskazał, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje dające możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Jak dalej podniósł WSA, zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4, zaś należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Dalej WSA wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania tych należności zostały określone w § 3 rozporządzenia.
WSA podkreślił, że zobowiązany nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w części odnoszącej się do finansowanej przez samych ubezpieczonych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Sąd I instancji dodał, że wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek.
W ocenie WSA prawidłowe było również rozstrzygnięcie w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w części dotyczącej wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek, ponieważ w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części.
S.B. w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA, zasądzenie od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za sporządzenie oraz wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz rozpoznanie skargi na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:
- a) art 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3, art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi na decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, określonych decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], w sytuacji, gdy spółka "A." sp. z o.o. trwale zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej i wystąpiła całkowita nieściągalność składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych;
- b) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. w związku z art. 30 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi na decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, określonych decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w sytuacji, gdy wyjątek określony w art. 30 u.s.u.s. dotyczy pojęcia składki, który nie może być utożsamiany z pojęciem należności z tytułu składek, które jest pojęciem szerszym i zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. swoim znaczeniem obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę;
- 2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- a) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 30 i art. 123 u.s.u.s. w związku z art. 61a §1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, podczas gdy prawidłowym rozstrzygnięciem organu powinno być umorzenie postępowania w trybie art. 105 §1 k.p.a.;
- b) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 30 i art. 123 u.s.u.s. w związku z art. 61a §1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników, podczas gdy prawidłowym rozstrzygnięciem powinno być umorzenie postępowania w trybie art. 105 §1 k.p.a.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. przedstawił motywy rozstrzygnięcia, w odniesieniu do tych zarzutów.
Wnoszący skargę kasacyjną podniósł na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia prawa materialnego oraz zarzut naruszenia przepisów postępowania. Przystępując do ich rozpoznania wypada wskazać, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji była decyzja o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30, art. 28 ust. 3a i w zw. z art. 123 u.s.u.s. w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłoszone do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarancyjnych Świadczeń Pracowniczych (FPiFGŚP) za zatrudnionych pracowników.
W myśl przepisów u.s.u.s. organ może umarzać należności z tytułu składek na warunkach określonych w tej ustawie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 – 3 w zw. z art. 30 i art. 32 powołanej ustawy instytucja umorzenia ma zastosowanie do składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i składek za ubezpieczonych pracowników, w części finansowanej przez płatnika oraz do odsetek za zwłokę. Dodatkowo, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na jego podstawie rozporządzeniem – instytucja umorzenia ma zastosowanie również do składek finansowanych przez ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek.
Zatem, w odniesieniu do należności z tytułu składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników niebędących płatnikami składek, organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia tych należności. Zgodnie z art. 61a § 1 zd. pierwsze k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W stanie sprawy wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie było podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Od samego początku istniała bowiem przeszkoda do wszczęcia postępowania na podstawie art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strona nietrafnie podniosła argumentację wskazującą, że pojęcie "składki" jest pojęciem węższym od pojęcia "należności". Wprawdzie co do zasady należy zgodzić się z tym poglądem, ponieważ zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. pojęcie "należności" obejmuje również odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę, niemniej jednak przedmiotem niniejszego postępowania były składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na FPiFGŚP. Organ nie wypowiadał się w zakresie pozostałych należności związanych ze składkami z tytułu ubezpieczenia.
Zdaniem Sądu odwoławczego bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również fakt zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej przez "A." sp. z o.o., a więc przez spółkę, za zobowiązania której ponosi odpowiedzialność wnoszący skargę kasacyjną jako osoba trzecia. Wskazana przez stronę okoliczność miałaby jedynie znaczenie wówczas, gdyby przedmiotem postępowania były składki podlegające co do zasady umorzeniu na podstawie art. 28 u.s.u.s., a nadto ziściłaby się przesłanka "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Wówczas zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. organ mógłby umorzyć należności z tytułu tych składek. W stanie sprawy taka sytuacja nie miała miejsca.
Z powyższych względów nie doszło również do naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Wskazane przepisy mają charakter wynikowy i ich odpowiednie zastosowanie stanowi rezultat dokonanej przez sąd pierwszej instancji kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Tak więc, jeśli sąd nie stwierdzi naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o których jest mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., to stosownie do art. 151 p.p.s.a. powinien wydać orzeczenie oddalające skargę.
Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.