Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 20 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1352/18 oddalił skargę E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2018 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa tj.:
- 1) art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej oznaczona jako u.s.u.s.) w związku z par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niezastosowanie polegające na uznaniu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do wypełnienia przesłanek ustawowych umorzenia zaległości z tytułu składek, podczas gdy skarżąca udokumentowała i wykazała, że jej sytuacja finansowa i zdrowotna nie pozwalają na spłatę długu bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a także poprzez uznanie, że otrzymywanie przez odwołującą się minimalnego wynagrodzenia za pracę (w dacie wydawania zaskarżonej decyzji) jest wystarczające dla ustalenia, iż posiada ona możliwości zarobkowe na spłatę zaległości względem ZUS,
- 2) art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez oddalenie skargi i uznanie zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem mimo, że zaistniały przesłanki ustalenia całkowitej nieściągalności zadłużenia a to wobec braku majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja i braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających koszty egzekucyjne.
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Za podstawę wyroku z 20 lutego 2019 r., I SA/Kr 1352/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyjął ustalenia stanu faktycznego z których wynika, że
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 14.191,59 złotych. Nie wystąpiła żadna z przesłanek, uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalną. Wnioskodawczyni nie wykazała, że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącej nie stanowi przeszkody w wykonywaniu pracy zarobkowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał ustaleń w przedmiocie stanu zaległości skarżącej, dochodów osiąganych przez nią z wynagrodzenia za pracę, prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z matką, dochodów matki, kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, zobowiązań pieniężnych, oszczędności i majątku skarżącej. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja tej normy prawnej wskazuje, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej zostały naruszone przez Sąd I instancji, należy uprawdopodobnić istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Krakowie przyjął stan faktyczny sprawy i go przedstawił, stan faktyczny rzeczywisty, ustalony i przyjęty zgodnie z obowiązującym prawem (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2005 r., FSK 2123/04).
W ramach nie wskazanej wprost podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. w pkt 2) petitum skargi kasacyjnej strona podniosła zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez oddalenie skargi mimo, że zaistniały przesłanki ustalenia całkowitej nieściągalności zadłużenia a to wobec braku majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja i braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających koszty egzekucyjne. Wskazany przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych definiuje pojęcie całkowitej nieściągalności, zostało w nim wskazanych siedem sytuacji składających się na to pojęcie. Ten katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, że podjęcie przez ZUS decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy zachodzi co najmniej jedna z wymienionych w tym przepisie przesłanek.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5) i pkt 6) wskazanej ustawy, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Kwestionując ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie autor skargi kasacyjnej nie zarzucił Sądowi I instancji błędu w ustaleniach faktycznych ze wskazaniem naruszonych przepisów p.p.s.a. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.
Sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego sprawy, lecz jedynie ocenia, jak z tego obowiązku wywiązał się organ administracji (tak: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09). Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie jest trafny i sprowadza się w istocie do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego co do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i przyjęcia za prawidłowe ustaleń, że brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności w postaci braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz oczywistości, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec powyższego, skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Skoro zaś stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy i nie został skutecznie podważony należy przejść do skontrolowania procesu subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowane przez Sąd przepisy prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela argumentację Sądu I instancji dotyczącą wykładni przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności) oraz przepisu § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które nie zostały zastosowane, ponieważ E. K. nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Skoro w postępowaniu administracyjnym wszechstronnie zbadano i oceniono stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanej, których to ustaleń autor skargi kasacyjnej nie podważył, to nie można Sądowi I instancji skutecznie zarzucić naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Argumentacja podniesiona w ramach nie wskazanej wprost podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem w istocie zmierza do podważenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania przez Sąd I instancji. Zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów materialnoprawnych pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego, który to stan faktyczny nie został przez stronę skutecznie podważony.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegającą oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. przyjmując, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.