Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA) wyrokiem z 11 października 2017 r., I SA/Gd 1086/17, oddalił skargę E. K. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez WSA wynika, że [...] lutego 2017 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, za syna M. K. Skarżący wskazał, że żadnych zaległości po zakończeniu działalności nie posiadał, a składki za syna są niezależne, skoro nie był on osobą współpracującą przy prowadzonej działalności gospodarczej.
W trakcie postępowania ZUS ustalił, że na dzień złożenia wniosku na koncie płatnika występowały zaległości z tytułu składek w kwocie 493,86 zł, w tym należne odsetki liczone do [...] lutego 2017 r. w kwocie 270 zł.
ZUS decyzją z [...] kwietnia 2017 r. odmówił skarżącemu umorzenia odsetek.
W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu ZUS wskazał, że umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek podlega zasadom określonym w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). ZUS stwierdził, że w sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności. Wskazano, że zadłużenie z tytułu składek dochodzone jest w drodze egzekucji administracyjnej, która jest skuteczna i doprowadziła do uregulowania zaległości w całości, gdyż 3 marca 2017 r. przekazana została ostatnia wpłata egzekucyjna. W sprawie nie zaistniały także przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Skarżący nie wykazał bowiem, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia dokonanie spłaty zadłużenia.
Skargę na decyzję II instancji ZUS WSA zaskarżonym wyrokiem oddalił.
W pierwszej kolejności WSA podkreślił, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy była ocena legalności decyzji ZUS z [...] lipca 2017 r. odmawiająca skarżącemu umorzenia odsetek od całości zadłużenia należności z tytułu nieuregulowanych składek, nie zaś decyzja z 5 maja 2006 r. stwierdzająca wysokość tych składek, która została przez skarżącego zaskarżona do sądu powszechnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Tak więc zarzuty skarżącego dotyczące nieistnienia zadłużenia odnoszą się w istocie do decyzji z [...] maja 2006 r. i jako takie winny być podniesione przez skarżącego w postępowaniu przed sądem powszechnym.
W drugiej kolejności WSA powołał się na przepisy regulujące możliwość umorzenia składek, tj. art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. i stwierdził, że ZUS prawidłowo uznał brak wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Przy czym zaznaczył, że zadłużenie z tytułu składek zostało w całości wyegzekwowane [...] marca 2017 r.
WSA wskazał także na § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia i wyjaśnił, że przepis ten daje ZUS, podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. WSA nie znalazł także w tym przypadku podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ jakkolwiek sytuacja skarżącego i jego stan zdrowia nie jest zadawalający, to jednak nie uniemożliwia ona spłaty całości zobowiązań.
Wobec powyższego WSA, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.
Skarżący – reprezentowany przez radcę prawnego z urzędu – zaskarżył wyrok WSA w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi – na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi w sytuacji, gdy organ nie zastosował w swoim rozstrzygnięciu przepisów rozporządzenia, mimo że stan faktyczny wskazywał na konieczność ich zastosowania.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na niewyjaśnieniu przez WSA, czy decyzja organu I instancji została wydana przez osobę uprawnioną;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151, art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.) polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, w sytuacji gdy organ II instancji nie wyjaśnił, czy decyzja I instancji została wydana przez osobę uprawnioną;
- 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. polegające na wydaniu wyroku na podstawie informacji niewynikających z akt sprawy;
- 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi w sytuacji, gdy organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz nie ocenił całego zebranego materiału dowodowego, co skutkowało niedokonaniem istotnych ustaleń faktycznych w sprawie;
- 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi w sytuacji, gdy organ całkowicie pominął przy dokonywaniu ustaleń w sprawie dowody w postaci złożonego przez skarżącego w treści wniosku o wszczęcie postępowania oświadczenia oraz załączonego do wniosku wyciągu z konta za grudzień 2016 r., nie wyjaśniając przyczyn z powodu których dowodom tym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
- 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi w sytuacji, gdy organ nie wyjaśnił podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Organ nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie podstawą wydania decyzji odmawiającej umorzenia należności składkowych był art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., w myśl którego Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Z kolei w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. ustawodawca przewidział, że w sprawach dotyczących umarzania składek, od decyzji ZUS stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanych w pierwszej instancji przez ministra. Przepis ten określa adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (Prezesa ZUS), nie zmieniając jednak ogólnej reguły, iż decyzje "w obu instancjach" wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w imieniu którego może działać tak jego Prezes jak i prawidłowo umocowani dyrektorzy poszczególnych oddziałów.
Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93), Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach.
W niniejszej sprawie decyzja z [...] kwietnia 2017 r. odmawiająca umorzenia odsetek od niepłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Oddziału – A. B. Podpis ten nie został opatrzony pieczęcią "z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Ponadto w aktach administracyjnych sprawy brak jest upoważnienia dla Zastępcy Dyrektora Oddziału do wydawania w imieniu Zakładu decyzji o umorzeniu należności składkowych. Okoliczność ta uszła uwadze WSA.
Z uwagi na powyższe należy zgodzić się z wnoszącym skargę kasacyjną, że WSA, pomijając kwestię prawidłowości upoważnienia pracownika ZUS do wydania decyzji I instancji, zaniechał dokonania kontroli zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Sąd I instancji nie ustalił bowiem w sposób jednoznaczny, czy decyzja ZUS z [...] kwietnia 2017 r. została podpisana przez osobę upoważnioną do wydania takiej decyzji. Brak takiego upoważnienia stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu WSA zbada zatem okoliczność, czy podpisując decyzję z [...] kwietnia 2017 r. Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS był właściwie upoważniony do działania w imieniu Zakładu.
Biorąc wszystko powyższe pod uwagę, należy uznać, że na uwzględnienie zasługiwał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jest przedwczesne.
W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., na jego wniosek, po złożeniu stosownego oświadczenia.