Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2316/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 31 stycznia 2018r., sygn. akt I SA/Ol 882/17 oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 października 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

[...] – dalej: strona lub skarżąca - złożyła 29 października 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł ze względu na ważny interes strony.

ZUS decyzją z 23 grudnia 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Orzekając na skutek odwołania skarżącej ZUS decyzją z 11 marca 2016 r. utrzymał w mocy ww. decyzję.

WSA w Olsztynie wyrokiem z 29 września 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 338/16 uchylił zaskarżoną decyzję.

Następnie ZUS decyzją z 9 lutego 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z 11 marca 2016 r., w sprawie odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 267/17 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, ponieważ decyzja z 11 marca 2016 r. była decyzją drugoinstancyjną i już została uchylona wyrokiem WSA o sygn. akt I SA/Ol 338/16.

Rozpatrując sprawę po raz kolejny, ZUS wezwał stronę do przedłożenia "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej" oraz aktualnych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną.

W odpowiedzi strona przedłożyła: potwierdzenie opłacenia rachunku na rzecz [...] [...] [...] [...] [...]oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Wraz z ww. dokumentami strona złożyła pismo, w którym wniosła o wyłączenie jej w całości z zadłużenia powstałego z nieopłacenia składek przez płatnika [...], spowodowanego jego zaniedbaniami. Kilka lat temu nastąpił całkowity rozkład pożycia małżeńskiego i skarżąca nie chce odpowiadać za długi męża, o których dowiedziała się dopiero w 2015 r., otrzymując zawiadomienie z ZUS. Strona przeprowadziła rozdzielność majątkową, aby w przyszłości chronić się, gdyż nie posiadała i nie posiada żadnego majątku, ani jakichkolwiek oszczędności. Poinformowała również, iż nie może podjąć dodatkowej pracy za względu na pogarszający się stan zdrowia. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. Obciążenie jej spłatą zadłużenia może spowodować ubóstwo i zagrożenie egzystencji, co w konsekwencji doprowadziłoby do niezapewnienia minimum socjalnego oraz sytuacji, w której nie będzie dysponowała środkami pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych.

ZUS decyzją z 6 października 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z 23 grudnia 2015 r.; Organ ponownie odmówił umorzenia wnioskowanych należności.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne przyznane na stałe w wysokości [...] zł netto. Według oświadczenia, strona nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Posiada kwaterunkowe prawo do mieszkania, o powierzchni [...] m2oraz inne składniki mienia ruchomego (telewizor, pralka) o łącznej wartości [...] zł. Spłaca do grudnia 2017 r. zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...] zł. Rata miesięczna wynosi [...] zł. Ponosi wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat - 410,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych - [...] zł oraz koszty związane z leczeniem - [...] zł. Przy tym u skarżącej zdiagnozowano przewlekły zespół bólowy kręgosłupa, chorobę układu kostnostawowego, dyskopatię wielopoziomową szyjną, piersiową i lędźwiowo-krzyżową, zespół tętnic kręgowych z objawami żołądkowymi, zachwianiem równowagi i zasłabnięciami, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, hiperlipidemię oraz stan po cholecystektomii. Posiadane środki finansowe nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, odzież, środki czystości, leczenie stomatologiczne i okulistyczne).

ZUS podniósł także, że 5 września 2017 r. wpłynął wniosek [...] o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną. W sprawie tej prowadzone jest odrębne postępowanie dowodowe, a podjęcie rozstrzygnięcia merytorycznego nastąpi poprzez wydanie odrębnej decyzji administracyjnej.

Organ podkreślił, że strona nie jest właścicielką nieruchomości. Nie posiada także pojazdów zarejestrowanych na swoje nazwisko. Nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych oraz osób pobierających zasiłki z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie. Nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i ostatnie rozliczenie PIT-37 złożyła za 2016 r. wskazując dochód w wysokości [...] zł. Pobiera świadczenie emerytalne, które obecnie wynosi [...] zł netto.

ZUS podniósł, że [...] również nie posiada pojazdów mechanicznych. Nie jest właścicielem nieruchomości. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej oraz świadczeń rodzinnych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie. Nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i ostatnie zeznanie podatkowe PIT-37 złożył za 2016 r. wykazując dochód w kwocie [...] zł. Od 30 kwietnia 2016 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto [...] zł. Po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy w kwocie [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne [...] zł oraz kwoty [...] zł z tytułu potrąceń na rzecz ZUS Oddział w Olsztynie, świadczenie do wypłaty wynosi [...] zł.

Organ podkreślił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] [...][...] [...] [...] miesięcznie do grudnia 2017 r. W związku z powyższym opłacenie składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

ZUS podniósł, że w sprawie nie stwierdzono wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). W kwestii przesłanki z § 3 ust. 1 pkt3 rozporządzenia, ZUS ocenił przedstawioną przez stronę dokumentację lekarską, wskazując, że strona cierpi na liczne schorzenia, w tym kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, hiperlipidemię mieszaną oraz stan po cholecystektomii.

Ponadto strona dołączyła do kserokopię wypisu z treści orzeczenia z 1995 r. o zaliczeniu strony przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia na stałe do trzeciej grupy inwalidów z uwagi na ogólny stan zdrowia. Dla uznania wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia muszą zostać udowodnione łącznie dwie okoliczności tj. niemożność uzyskiwania dochodu przy jednoczesnym złym stanie zdrowia. Skarżąca osiąga stały dochód niezależnie od stanu zdrowia, tj. świadczenie emerytalne, zatem w tej sytuacji nie wystąpiła powyższa przesłanka.

Organ podkreślił, że pomimo uznania, iż w sprawie wystąpiła przesłanka wymieniona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, gdyż decyzje w zakresie umorzeń, podejmowane w oparciu o powołane przepisy, mają charakter uznaniowy. Udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem. Przepis ten odnosi się do tzw. "uznania administracyjnego", a norma w nim zawarta wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należności wobec ZUS, mimo wystąpienia przesłanek, o których stanowią przepisy z tego zakresu. Z tego też względu odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

ZUS wskazał, że zadłużenie skarżącej powstało w związku z prowadzoną przez męża strony działalnością gospodarczą. [...] od 30 kwietnia 2016 r. otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego egzekwowana jest kwota [...] zł na rzecz ZUS. Umorzenie wobec strony należności z tytułu składek spowodowałoby jednoczesne umorzenie zaległych składek jej mężowi. Tym samym umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Olsztynie podkreślił, że skuteczna jest egzekucja prowadzona z emerytury męża skarżącej - [...] (uczestnika postępowania). Na poczet zaległych należności pobierana jest z emerytury uczestnika kwota [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji przedwczesna i również niezgodna z interesem publicznym byłaby rezygnacja przez ZUS z należności. Z akt sprawy wynika, że zadłużenie w ZUS powstało w związku z prowadzoną przez męża strony, działalnością gospodarczą. [...] od 30 kwietnia 2016 r. otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego egzekwowana jest kwota [...] zł na rzecz ZUS. Umorzenie wobec strony należności z tytułu składek spowodowałoby jednoczesne umorzenie zaległych składek jej mężowi, co zostało ocenione przez ZUS w tej sprawie, jako przedwczesne i działające na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Przy tym wniosek o umorzenie zaległości złożył także [...]. Jeżeli więc organ uznałby, że zasadne byłoby umorzenie mu zaległych składek, to, mając na względzie zasadę solidarnej odpowiedzialności małżonków, miałoby to bezpośredni wpływ na sytuację skarżącej.

Sąd I instancji podniósł, że przesłanka z § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia wymaga udowodnienia, iż niemożność uzyskiwania przez stronę dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest wynikiem przewlekłej choroby. W toku postępowania strona wykazała, że cierpi na szereg różnego rodzaju poważnych schorzeń, niemniej jednak, z uwagi na to, że nie utrzymuje się ze świadczenia pracy, lecz z emerytury, której otrzymywanie, co do zasady, wiąże się z zakończeniem aktywności zawodowej i nie jest uzależnione od stanu zdrowia, zastosowanie tej przesłanki słusznie uznane zostało przez organ za niespełnione, zważywszy przy tym na osiągnięty przez stronę wiek. Tym niemniej kwestia stanu zdrowia skarżącej była istotna dla sprawy, a to w związku ze zwiększeniem potrzeb finansowych związanych z leczeniem, czyli mogła i miała wpływ na stwierdzenie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, która została uznana za spełnioną.

W ocenie WSA organ stwierdził wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt1 rozporządzenia, czyli sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednym z czynników branych pod uwagę był stan zdrowia skarżącej. Jednak ocena, czy na podstawie stwierdzonej przesłanki, należy, czy też nie należy zastosować ulgę, należy do wyłącznej kompetencji organu, działającego w ramach uznania administracyjnego. Co za tym idzie zaskarżona decyzje nie narusza art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b w zw. z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017, poz.1778 dalej: ustawa), § 3 ust. 1 pkt 1 oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Sąd podkreślił, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 w zw. z: art. 77, art. 80 oraz art.107, a także art. 7 w zw. z art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 367; dalej: kpa). Okoliczności faktyczne, prawidłowo ustalone, dawały podstawy do wydania decyzji odmawiającej skarżącej umorzenia zaległych składek. Zawarta w zaskarżonej decyzji argumentacja, aczkolwiek niezbyt obszerna, zwłaszcza w zestawieniu z wywodami zawartymi we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie wniosku i innych pismach, jest jednak na tyle poprawna, że można uznać, iż czyni zadość wymogom przewidzianym w kpa. W sprawie zebrany został obszerny materiał dowodowy, który okazał się wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Organ ocenił zebrane w sprawie dowody w sposób inny, niż oczekiwała tego skarżąca, lecz bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.

[...] wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości oraz uchylenia poprzedzającej go decyzji ZUS. Ewentualnie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie. W każdym z przypadków wniosła o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. I. Przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
2. 1. art. 28 ust. 1, 2, 3a, 3b w zw. z art. 32 ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów i odmowę umorzenia należności z tytułu składek przez organ, w sytuacji, gdy organ dokonując oceny sytuacji materialno-bytowej skarżącej uznał, iż opłacenie składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz że jej stan zdrowia ma wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dochodu, a zatem została spełniona ustawowa przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia;
3. 2. art. 28 ust. 1, 2, 3a, 3b w zw. z art. 32 ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów polegające na przyjęciu, że przewlekłe choroby skarżącej nie mają wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu tylko, dlatego, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalnego w kwocie [...] zł netto, a zatem osiąga stały dochód niezależnie od stanu zdrowia, w konsekwencji tego błędne przyjęcie przez organ, że ze względu na powyższe przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie będzie miała zastosowania;
4. 3. art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia przez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej wynika, iż w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności.
5. II. Przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
6. 1. art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie w sytuacji, gdy winien dokonać ustaleń, że zaskarżona decyzja organu była wadliwa i winna zostać uchylona, co nie nastąpiło, a tym samym doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy
7. 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem WSA było stwierdzenie naruszenia przez organ art. 28 ust. 1 ustawy oraz ust. 3a w zw. z § 3 pkt. 1 i 3 rozporządzenia;
8. 3. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy obowiązkiem WSA było stwierdzenie naruszenia:
9. - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegającego na tym, że organ nie przeprowadził pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na dowolności, w sytuacji, gdy organ stwierdził istnienie przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia, ale odmówił przyznania ulgi, powołując się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji;
10. - art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których organ, mimo, iż stwierdził, wystąpienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek;
11. - art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaistnienia ważnego interesu społecznego, powołując się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji, jako podstawę odmowy umorzenia należności, zaś takie postępowanie organu uznać należy za obarczone dowolnością

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Ustosunkowując się do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025).

Przed omówieniem zarzutów procesowych należy jednak poczynić kilka uwag natury ogólnej nawiązujących do stanu faktycznego sprawy.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł. Skarżąca w rozpoznawanej spawie występuje, jako strona postępowania ponosząca odpowiedzialność na podstawie art. 29 Ordynacji podatkowej. Zadłużenie powstało w związku z prowadzoną przez męża skarżącej działalnością gospodarczą. W dniu 5 września 2017 r. do Oddziału ZUS w Olsztynie wpłynął wniosek męża skarżącej [...] o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną. W tej sprawie jest prowadzone odrębne postępowanie, w którym rozstrzygniecie merytoryczne nastąpi poprzez wydanie odrębnej decyzji administracyjnej. Mąż skarżącej od 30 kwietnia 2016 r. otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie brutto [...] zł., z którego pobierana jest kwota [...] zł na rzecz ZUS w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Z ustaleń ZUS wynika, że jedynym źródłem dochodu skarżącej [...] jest świadczenie emerytalne przyznane na stałe w wysokości [...] zł netto. Według oświadczenia strony, nie pobiera ona zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Posiada kwaterunkowe prawo do mieszkania, o powierzchni [...] m2 oraz inne składniki [...] [...] [...] [...] zł. Przy tym u skarżącej zdiagnozowano przewlekły zespół bólowy kręgosłupa, chorobę układu kostnostawowego, dyskopatię wielopoziomową szyjną, piersiową i lędźwiowo-krzyżową, zespół tętnic kręgowych z objawami żołądkowymi, zachwianiem równowagi i zasłabnięciami, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, hiperlipidemię oraz stan po cholecystektomii.

Nadto skarżącą oświadczyła, że nie widzi żadnej możliwości poprawy sytuacji materialnej i zdrowotnej, a posiadane środki finansowe nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, odzież, środki czystości, leczenie stomatologiczne i okulistyczne). Organ również przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu określenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni i jej męża. Na podstawie Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych ustalił, że strona nie jest właścicielką nieruchomości. Zgodnie z danymi pozyskanymi z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców strona nie posiada także pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na swoje nazwisko. Nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych oraz osób pobierających zasiłki z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie. Nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i ostatnie rozliczenie PIT-37 złożyła za 2016 r. wskazując dochód w wysokości [...] zł.

ZUS ustalił także, że mąż skarżącej [...] również nie posiada pojazdów mechanicznych. Nie jest właścicielem nieruchomości. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej oraz świadczeń rodzinnych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie. Nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i ostatnie zeznanie podatkowe PIT-37 złożył za 2016 r. wykazując dochód w kwocie [...] zł. Od 30 kwietnia 2016 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto [...]zł. Po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy w kwocie [...]

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w celu ustalenia istnienia przesłanek do umorzenia należności - w pierwszym etapie postępowania - konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z przesłanek wymienionych w przepisach prawa nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap - uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero, bowiem na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się z zarzutami naruszenia przepisów prawa procesowego sformułowanymi w pkt II. 1, 2 i 3 osnowy skargi kasacyjnej. Ani Sąd I instancji, ani też ZUS nie naruszył wskazanych przepisów. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., tj. organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. Odmienna zaś ocena dowodów i zanegowanie przez skarżącego kasacyjnie treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mająca zastosowanie do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jest zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy czym, co wymaga podkreślenia, dokonuje się tego na gruncie regulacji konkretnych przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania powołanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. Natomiast zakres tego postępowania w rozpoznawanej sprawie wyznaczały przepisy prawa materialnego, tj. art. 28 oraz § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1354/10).

Jak wynika z akt administracyjnych ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą, a ponadto przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej skarżącej oraz jej męża i ewentualnie ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygniecie wniosku. Organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie ustalił, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, podwajająca na umorzenie należności z tytułu składek, ponieważ opłacenie tych należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jednocześnie Zakład wyjaśnił, że dla uznania wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia muszą być spełnione łącznie dwie okoliczności, tj. niemożność uzyskiwania dochodu przy jednoczesnym złym stanie zdrowia. Skarżąca osiąga stały dochód niezależnie od stanu zdrowia, tj. świadczenie emerytalne, zatem w sytuacji skarżącej nie wystąpiła ta przesłanka. Natomiast zły stan zdrowia miał wpływ na stwierdzenie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzania. ZUS wskazał także, że wobec faktu, iż mąż skarżącej nie prowadzi działalności gospodarczej nie stwierdzono wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

ZUS działając w ramach uznania administracyjnego podejmując rozstrzygniecie w niniejszej sprawie uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. W zaskarżonej decyzji ZUS uzasadniając odmowę umorzenia należności, podkreślił, że w tej sprawie skarżąca występuje, jako strona ponosząca odpowiedzialność na zasadzie art. 29 Ordynacji podatkowej. Umorzenie należności odnosi skutek zarówno wobec małżonka, jak i dłużnika pierwotnego. Zadłużenie powstało w związku z prowadzoną przez męża skarżącej działalnością gospodarczą. Mąż otrzymuje od 30 kwietnia 2016 r. świadczenie emerytalne, z którego pobierana jest kwota [...] zł na rzecz ZUS w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Umorzenie wobec skarżącej należności z tytułu składek spowodowałoby jednocześnie umorzenie zaległych składek wobec męża skarżącej. Mając te wszystkie okoliczności na uwadze ZUS stwierdził, iż umorzenie należności w rozpoznawanej sprawie byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

Zaznaczył przy tym, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nieuregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia.

Tym samym nie można było uznać, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego były zasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przy tym, że autor skargi kasacyjnej całkowicie pominął ten aspekt sprawy, tj. iż skarżąca ponosi odpowiedzialność, jako osoba pozostająca w związku małżeńskim. Małżonek skarżącej wystąpił również z wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i w tej sprawie prowadzone jest odrębne postępowanie dowodowe, a nadto, iż ze świadczenia emerytalnego męża potrącana jest kwota [...] zł na rzecz ZUS.

Odnosząc się zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie (pkt I, 1, 2, 3).

Treść art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA z dnia:10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5600/16; 31 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 2300/14; 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13). Jednak wybór ten nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09).

W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że wystąpiła przesłanka umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Jednakże ocena, czy na podstawie stwierdzonej przesłanki, należy czy nie zastosować ulgę, należy do wyłącznej kompetencji organu. Umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Tak też ZUS procedował w niniejszej sprawie. Bowiem w sposób wyczerpujący rozpatrzył i rozważył materiał dowodowy z uwzględnieniem zasady interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela, o czym była mowa wyżej. W tym miejscu należy jeszcze raz zaakcentować, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. nawet wystąpienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, nie obliguje ZUS do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umarzania składek. Organ działając w ramach uznania administracyjnego ocenił, iż zastosowanie ulgi wobec skarżącej byłoby przedwczesne i działające na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.