Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 968/04 – Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. F. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 9 grudnia 2002 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego II w W. wszczął postępowanie celne mające na celu zbadanie prawidłowości zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. w zakresie dotyczącym wartości celnej importowanego przez skarżącego samochodu osobowego marki Honda Odyssey. Postanowienie, które przesłano stronie na adres wskazany w polu nr 8 dokumentu SAD, zostało dwukrotnie zwrócone jako niepodjęte z adnotacją "Zwrot po upływie terminu". W związku z powyższym pozostawiono korespondencję w aktach sprawy i uznano postanowienie za doręczone w trybie art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
Pismem z dnia 10 marca 2003 r. Urząd Celny II w W. wyznaczył skarżącemu siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Pismo to w dniu 12 marca 2003 r. zostało doręczone przez funkcjonariusza celnego do rąk J. P. - pracownika Agencji Celnej [...] Sp. z o.o., co zostało potwierdzone jego własnoręcznym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. J. P. pokwitował również odbiór postanowienia o wszczęciu postępowania celnego z dnia 9 grudnia 2002 r.
W dniu 17 marca 2003 r. skarżący osobiście odebrał wyżej wymieniony dokument. Na piśmie z dnia 10 marca 2003 r. (k. 36 akt administracyjnych) wskazał adres miejsca pracy dla odbioru korespondencji w sprawie, tj. adres Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. w W. Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w W. uznał przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym ustalenia wartości celnej oraz wysokości długu celnego i orzekając w tym zakresie określił wartość celną w skorygowanej (podwyższonej) wysokości. Z uwagi na odmowę jej przyjęcia w dniu 27 marca 2003 r. przez pracownika Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. – J. P. organ celny pierwszej instancji pozostawił decyzję w aktach sprawy i uznając ją za doręczoną w trybie art. 153 § 1 Ordynacji podatkowej w dniu 27 marca 2003 r.
W dniu 28 kwietnia 2003 r. funkcjonariusz celny sporządził pismo nr [...], z którego wynikało, iż oryginał decyzji z dnia 25 marca 2003 r., zgodnie z ustnie złożonym wnioskiem został wydany Panu J. F. w dniu 28 kwietnia 2003 r.
Pismo zawierające odwołanie skarżącego od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w W. datowane na dzień 28 maja 2003 r., zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 30 maja 2003 r., a następnie uzupełnione pismem z dnia 3 czerwca 2003 r.
Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] uznał odwołanie strony za wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesieniu. W uzasadnieniu organ odwoławczy zauważył, iż decyzja organu celnego pierwszej instancji została doręczona stronie w dniu 27 marca 2003 r. w trybie art. 153 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. poprzez zastosowanie tzw. doręczenia zastępczego, natomiast odwołanie nadano listem poleconym nr [...] dopiero w dniu [...] maja 2003 r., czyli po upływie przewidzianego prawem czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania. Podniesiono również, iż skarżący wskazał jako adres do doręczeń adres Agencji Celnej [...] Sp. z o.o.
W związku z powyższym, w dniu 27 marca 2003 r. funkcjonariusze celni udali się do wskazanej Agencji celem doręczenia decyzji z dnia [...] marca 2003 r. Kierownik Agencji – J. P., odmawiając jej przyjęcia poinformował, iż czyni to z polecenia członka zarządu Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. w W. – J. F..
J. F. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., domagając się jego uchylenia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Oddalając skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2004 r. Sąd I Instancji uznał za prawidłowe dokonanie przez organ celny próby pośredniego doręczenia decyzji adresatowi w trybie przepisu art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Sąd wskazał, że skarżący był członkiem zarządu Agencji Celnej [...] Sp. z o.o., tym samym doręczenie decyzji na adres spółki stanowiło doręczenie w miejscu pracy adresata. W związku z powyższym za chybiony Sąd uznał zarzut skarżącego, iż decyzja powinna być doręczona wyłącznie do jego rąk jako osoby fizycznej będącej stroną postępowania celnego. Stanowiska Sądu nie zmienia również fakt, iż skarżący wskazał adres Agencji Celnej jako adres dla odbioru korespondencji, gdyż decyzja została skierowana na adres miejsca pracy skarżącego, który jednocześnie był również wskazanym przez niego adresem dla doręczeń. Mając zatem na uwadze treść szczególnego przepisu art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ celny mógł doręczać pisma kierowane do strony będącej osobą fizyczną w miejscu jej pracy, do rąk osoby uprawnionej do odbioru korespondencji w tym miejscu.
Sąd I instancji podniósł, że przepis art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, nie wskazuje, aby osoba upoważniona przez pracodawcę do odbioru korespondencji była jednocześnie pełnomocnikiem dla doręczeń adresata pisma. Z konstrukcji przepisu wynika, że dla prawidłowości doręczenia korespondencji w takim trybie spełnione muszą być następujące przesłanki: doręczenie następuje w miejscu pracy adresata oraz osoba odbierająca korespondencję jest upoważniona przez pracodawcę do jej odbioru. Zdaniem Sądu chodzi o korespondencję kierowaną do danego zakładu pracy, nie zaś do adresata pisma, a tym samym dyspozycją omawianego przepisu objęty jest pracownik upoważniony przez pracodawcę do odbioru korespondencji przesyłanej dla zakładu pracy (urzędowej). Szczególny przepis art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej ma zatem w ocenie Sądu I instancji charakter bezwarunkowy, co oznacza, iż osoba upoważniona do odbioru korespondencji dla zakładu pracy może jednocześnie skutecznie odebrać korespondencję dla pracownika tego zakładu bez składania dodatkowego oświadczenia woli, czy udzielania pełnomocnictwa.
Na osobie tej ciąży ustawowy obowiązek odbioru takiej korespondencji. W tym świetle za chybiony uznał zarzut skarżącego, iż warunkiem zastosowania przepisu art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, jest upoważnienie przez adresata innej osoby do odbioru korespondencji. Zdaniem Sądu skoro J. P. był osobą upoważnioną do odbioru korespondencji dla Agencji Celnej [...] Sp. z o.o., to mógł skutecznie odebrać korespondencję dla strony. Tym samym twierdzenia skarżącego jakoby z regulaminu odbioru korespondencji obowiązującym w Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. w W. wynikało, iż do odbioru korespondencji związanej z prowadzeniem bieżącej działalności firmy upoważnienia są J. P. i J. R., zaś do odbioru korespondencji skierowanej bezpośrednio do członków zarządu Agencji upoważnieni są tylko i wyłącznie ci członkowie, Sąd uznał za bezzasadne.
Decyzja organu celnego została zaadresowana w sposób prawidłowy, tj. na osobę fizyczną – J. F. ze wskazaniem adresu dla doręczeń będącym adresem Agencji Celnej, w związku z czym niezasadny jest zarzut nieprawidłowego zaadresowania korespondencji, bowiem jako adresata wskazano osobę fizyczną, a nie spółkę.
Za chybiony Sąd I instancji uznał również zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 153 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi wprawdzie, iż odmowy przyjęcia pisma może dokonać adresat, jednakże mając na uwadze pośredni sposób doręczenia decyzji stronie - w trybie przepisu art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej - Sąd uznał, iż odmowę odebrania pisma w miejscu pracy adresata przez osobę upoważnioną do odbioru korespondencji, należy traktować tak jak odmowę adresata. Za taką wykładnią omawianych przepisów przemawia, zdaniem Sądu I instancji, okoliczność dopuszczenia przez ustawodawcę pośredniego doręczania korespondencji bez obwarowania go dodatkowymi obowiązkami ciążącymi na odbierającym. Sąd zauważył również, iż J. P. odmówił przyjęcia korespondencji na polecenie adresata – J. F., co tym bardziej przemawia za przyjęciem, iż doręczenie decyzji nastąpiło w dacie odmowy.
Również zarzuty natury procesowej podniesione w skardze Sąd I instancji uznał za chybione. Postanowienia w sprawie zostały wydane przez organy administracji celnej w dwóch instancjach, na podstawie ich samodzielnych ocen materiału dowodowego. Rozstrzygnięcia w sprawie oparte zostały na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, który uzasadnia oceny orzekających w sprawie organów celnych. Zdaniem Sądu, ocena zebranego materiału dowodowego znalazła wyraz w uzasadnieniu postanowień wydanych w obu instancjach.
J. F. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego. Według skarżącego podstawę skargi kasacyjnej stanowi w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez błędną jego wykładnię, niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej: p.p.s.a., tj. naruszenie art. 148 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) polegające na przyjęciu, że doręczenie dokonane na podstawie art. 148 § 2 pkt 2 ordynacji podatkowej było skuteczne oraz art. 153 Ordynacji podatkowej polegające na przyjęciu, że odmowa przyjęcia decyzji adresowanej do J. F. przez pracownika J. P. oznacza w okolicznościach niniejszej sprawy przyjęcie decyzji przez adresata.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, iż w dniu [...] marca 2003 r. decyzja nie mogła zostać doręczona bezpośrednio do rąk adresata, ponieważ był on nieobecny w Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. w W. Możliwe było doręczenie decyzji osobie upoważnionej do obioru korespondencji, jednakże osoby takiej nie było. Jak wynika jednoznacznie z regulaminu odbioru korespondencji obowiązującego w Agencji Celnej [...] Sp. z o.o., do odbioru korespondencji związanej z prowadzeniem bieżącej działalności firmy upoważnieni są J. P. i J. R., natomiast do odbioru korespondencji skierowanej bezpośrednio do członków zarządu Spółki upoważnieni są tylko i wyłącznie członkowie. Tak więc w ocenie skarżącego pracownik Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. J. P. nie mógł skutecznie odebrać decyzji skierowanej do skarżącego (osoby fizycznej). Taką decyzję mógł skutecznie odebrać jedynie sam skarżący.
Skarżący podniósł, że Agencja Celna [...] Sp. z o.o. jest osobą prawną reprezentowaną przez zarząd, a nie przez jej pracowników, którzy jako jej reprezentanci – także w zakresie odbioru korespondencji - mogą działać tylko na podstawie pełnomocnictwa. Bez pełnomocnictwa, którego zakres obejmuje odbiór korespondencji nie mogą jej skutecznie odebrać. Skarżący podniósł, że skoro Jacek Pękała nie miał prawa odebrać decyzji, ponieważ nie był to tego upoważniony, to nie mógł też skutecznie odmówić jej przyjęcia, co dalej oznacza, że data 27 marca 2003 r. w ocenie skarżącego nie może być uznana za dzień jej doręczenia. Datą tą jest więc, jak podnosi skarżący, wobec braku dowodu jakiegokolwiek innego doręczenia, data odbioru decyzji przez skarżącego Zdaniem skarżącego przyjęcie, że dzień 27 marca 2003 r. to dzień doręczenia decyzji oznacza pozbawienie skarżącego możliwości merytorycznego rozpoznania jego odwołania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rola sądu kasacyjnego w odróżnieniu od sądu I instancji sprowadza się do działania w granicach kasacji poza nieważnością postępowania, którą sąd bierze pod uwagę z urzędu (art. 183 § 1 p.p.s.a.).
Dla oceny skuteczności skargi kasacyjnej należy w pierwszym rzędzie zauważyć, że uprawnienie organu celnego do doręczania pism skarżącemu wynikało z art. 144 Ordynacji podatkowej, na zmieniony przez skarżącego adres, zgodnie z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej.
Art. 147 cyt. ustawy (nie odnoszący się do stanu faktycznego niniejszej sprawy) przewiduje ustanowienie pełnomocnika do spraw doręczeń w razie wyjazdu za granicę, zaś art. 145 przewiduje doręczenie pisma m.in. pełnomocnikowi, co również nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem skarżący nie ustanowił pełnomocnika.
Skoro więc skarżący wykluczył możliwość doręczania pism w mieszkaniu, które zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej jest podstawowym miejscem dla doręczania pism osobom fizycznym, to jako jedyny sposób doręczenia pozostało miejsce wskazane przez skarżącego, będące jednocześnie jego miejscem pracy (art. 148 § 1 i § 2 pkt 2). Należy w tym miejscu zauważyć, że doręczenie w miejscu pracy nie musi być poprzedzone bezskutecznością doręczenia w mieszkaniu.
Organ celny zgodnie z art. 144 Ordynacji podatkowej poprzez swoich pracowników podjął w dniu [...] marca 2003 r. czynności zmierzające do doręczenia skarżącemu decyzji organu I instancji w jego miejscu pracy, tj. Agencji Celnej [...] w W. Doręczenie to mogło nastąpić w dwojaki sposób: osobiście adresatowi, a w przypadku jego nieobecności osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Jacek Pękała, pracownik tejże Agencji, nie informując o istnieniu regulaminu dotyczącego odbioru korespondencji, odebrał prywatne pisma skierowane do skarżącego przez Urząd Celny (pismo z dnia 12 marca 2003 r. – k. 31 akt administracyjnych). Natomiast w dniu 27 marca 2003 r. odmówił odbioru decyzji organu I instancji z wyraźnym oświadczeniem, iż czyni to na polecenie J. F., nieobecnego w pracy.
W tych okolicznościach pozostaje ocena skuteczności doręczenia zastępczego decyzji w aspekcie art. 148 § 2 pkt 2 i art. 153 Ordynacji podatkowej, albowiem poza art. 148 Ordynacji podatkowej tylko tego przepisu dotyczy zarzut skargi kasacyjnej, co jest o tyle istotne, że NSA z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. działa wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają podniesione zarzuty.
W związku z nieobecnością adresata pod adresem wskazanym jako adres dla doręczeń, należało doręczyć decyzję osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji urzędowej. Zawarta w uzasadnieniu kasacji wykładnia art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, według której osoba upoważniona do odbioru korespondencji służbowej powinna posiadać dodatkowe upoważnienie do odbioru pism adresowanych do osoby fizycznej, jest sprzeczna z gramatyczną wykładnią tegoż przepisu. Tego rodzaju wykładnia prowadziłaby do blokowania postępowania administracyjnego, zwłaszcza przy odmowie odbioru korespondencji.
Błędny jest również pogląd, iż skuteczna odmowa doręczenia decyzji nastąpiłaby wówczas, gdyby dokonał tej czynności adresat lub jego pełnomocnik, a J. P. nie posiadał pełnomocnictwa. Otóż jak już wcześniej wspomniano należy rozróżnić doręczenie pisma ustanowionemu pełnomocnikowi (art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej) od doręczenia zastępczego pracownikowi upoważnionemu w trybie art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Jest okolicznością bezsporną, że J. F. nie ustanowił pełnomocnika i ten tryb doręczenia w niniejszej sprawie nie mógł być zastosowany.
Podważenie upoważnienia J. P. do odbioru korespondencji dla J. F. nastąpiło dopiero na etapie uzupełnienia odwołania od decyzji organu I instancji. Wówczas to skarżący ujawnił i powołał się na Regulamin Odbioru Korespondencji z dnia 3 stycznia 2003 r., o którym nie wspomniał informując o adresie do korespondencji.
Nie wnikając w oceny organu celnego dotyczące daty i celu "powstania" przedmiotowego regulaminu oraz nie wchodząc w ocenę jego bardzo ograniczonego zakresu, trybu uchwalenia itp., podnieść należy, że regulamin ten określa odbiór korespondencji służbowej a nie prywatnej wpływającej do Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. w W., a taki charakter miała decyzja organu I instancji adresowana do J. F. Dokument ten nie miał żadnego związku z działalnością Agencji Celnej [...] Sp. z o.o. ani też z wykonywaniem obowiązków zawodowych przez J. F. Była to korespondencji skierowana do osoby fizycznej, a nie prezesa zarządu Spółki.
Z powyższego płynie wniosek, że J. F. jako członek zarządu Spółki uprawniony był do odbioru korespondencji służbowej imiennie adresowanej do niego. Do odbioru pozostałej korespondencji służbowej upoważnieni byli agenci celni Jacek P. i Janusz R..
Zatem J. P., jako pracownik upoważniony "do odbioru korespondencji związanej z prowadzeniem bieżącej działalności firmy", upoważniony był również do odbioru prywatnej korespondencji skierowanej do J. F. pod jego nieobecność w miejscu pracy i skutecznie dokonał tej czynności.
Znamienny w niniejszej sprawie jest fakt, że w dniu [...] marca 2003 r. upływał termin przedawnienia orzekania w sprawie o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Po tym terminie organ celny nie mógłby dokonać weryfikacji zgłoszenia celnego. Na tle tej okoliczności również znamienne są działania skarżącego, który błędnie przypuszczał, że polecenie pracownikowi upoważnionemu do odbioru korespondencji urzędowej odmowy przyjęcia decyzji doprowadzi do przedawnienia. Z powyższego wynika, że nie zachodziła "niemożność doręczenia" pisma, a wręcz nastąpiła ewidentna odmowa jego przyjęcia na polecenie adresata. Skoro przyjęcie pisma przez osobę upoważnioną do odbioru korespondencji w miejscu pracy adresata rodzi ex lege skutek doręczenia pisma adresatowi w dacie odbioru przez osobę upoważnioną, to odmowa odbioru pisma przez te osobę jest równoznaczna z odmową przyjęcia pisma przez adresata, a to oznacza skuteczne doręczenie w trybie art. 153 Ordynacji podatkowej.
W tych okolicznościach należało oddalić skargę kasacyjną jako nieusprawiedliwioną w oparciu o art. 184 p.p.s.a.