Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 stycznia 2010 r. o sygnaturze I SA/Rz 821/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. oddalił skargę S. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. z dnia 19 listopada 2004 r. o sygnaturze SA/Rz 849/03 oddalającego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2003 r. o nr [...] w przedmiocie powstania długu celnego.
Sąd I instancji przyjął, że powołana przez skarżącego S. S. przesłanka wznowienia określona w art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a więc wykrycie środków dowodowych (w postaci dokumentów, których treść powinna skutkować ustaleniem nowych okoliczności faktycznych, a nie były znane przez Sąd w dacie orzekania), nie zawiera danych, które pozwalałyby na potraktowanie ich jako mogących mieć wpływ na treść orzeczenia. Chodzi o pisma z 4, 7, 10, 21, 24 sierpnia 1998 r., 31 sierpnia 1999 r., 3 września 1999 r. dotyczące wyjaśniania między komórkami organu I instancji – czy towar istotnie został wywieziony na Ukrainę i jaka była rzeczywista treść zapisów w rubrykach zgłoszeń celnych co do terminu wywozu i urzędu celnego wywozu, pisma z listopada i grudnia 1999 r. pomiędzy Naczelnikiem Działu Postępowań Celnych a Dyrektorem Urzędu Celnego w P. co do prawidłowości w przedmiocie wyegzekwowania należności orzeczonych i objęciu odpowiedzialnością Agencji Celnej "O.", a także wykorzystanie złożonego zabezpieczenia, pisma procesowe, karty zgłoszeń celnych, gwarancje ubezpieczeniowe.
Odwołanie się do nich wskazywało na błędy popełnione przez funkcjonariuszy celnych na etapie trwania procedury tranzytu a następnie na etapie realizacji uzyskania zapłaty należności celnych zwłaszcza w przedmiocie odpowiedzialności Agencji Celnej "O.".
Sąd I instancji wskazał, że w toku postępowania zakończonego wyrokiem, zasadniczą kwestią podlegającą ocenie i rozstrzyganiu przez organy celne była kwestia, czy procedura tranzytu została zakończona, czy też nie i czy w związku tym powstał (lub nie) dług celny i obowiązek jego zapłaty oraz zapłaty innych należności będących konsekwencją powstania długu celnego. Wyrok ten wydany został na skutek skarg Stefana Sutyńca na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2003 r. podjętych w postępowaniu wznowieniowym dotyczących czterech decyzji organu I instancji z dnia 29 września 1999 r. Stwierdzono niezakończenie procedury tranzytu i wobec tego objęto towar procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, wymierzono cło z odsetkami i opłaty manipulacyjne dodatkowe. Jako przesłankę wznowieniową w tym postępowaniu, skarżący wskazywał na nowe okoliczności ujawnione w trakcie dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w T. L..
Chodziło o to, że tylko niewielka część przedmiotowego towaru pozostała w kraju, zaś pozostały towar jednak wywieziono na Ukrainę prywatnymi samochodami. W postanowieniu z dnia 31 grudnia 1999 r. o sygnaturze Ds.2276/99 umarzającym powyższe dochodzenie w sprawie zakopania w czerwcu 1999 r. w okolicy L. K. zepsutych mrożonych ćwiartek kurczaka – stwierdziła brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu z art. 183 § 1 k.k. W uzasadnieniu przedstawiono okoliczności dotyczące próby wywozu towaru na Ukrainę, przeładunku tegoż towaru a także przytoczono twierdzenia odbiorcy A. K. o wywozie znacznej części towaru na Ukrainę.
Sąd wskazał na różnice czasowe w zakresie rozstrzygnięć organów i wydania tego postanowienia. Przyjął prawidłowość stanowiska organów, że zakończenie procedury nie zostało udokumentowane zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, albowiem brak jest dokumentów celnych potwierdzających wywóz towaru. Sąd wskazał na obowiązujący katalog dowodów potwierdzających wywóz towaru i na niedopuszczalność dokonywania innej oceny prawnej na podstawie innego rodzaju dowodów. Odniósł się też do wadliwości procedur celnych zaistniałych w toku postępowania przed organami celnymi, jako niemających wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nie była przedmiotem oceny odpowiedzialność solidarna "Agencji Celnej".
W ocenie Sądu I instancji powołane dowody nie miały wpływu na inne ustalenia stanu faktycznego co do przebiegu procedury tranzytu, a więc jej niezakończenia w wyznaczonym terminie ani później.
Powyższe oznaczało, że nie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania i dlatego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu.
W skardze kasacyjnej S. S. zaskarżył w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa procesowego. Domagał się jego uchylenia w całości. Powołując się na naruszenie przepisów postępowania zarzucił naruszenie art. 141 § 4 oraz niewłaściwe zastosowanie art. 281 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W uzasadnieniu podał, że nastąpiło błędne ustalenie stanu faktycznego. Skarżący nie mógł przedstawić dokumentów w toku postępowania administracyjnego jak też przed Sądem I instancji, a mają istotne znaczenie. Wewnętrzna korespondencja służbowa potwierdza nieprawidłowość przy egzekwowaniu należności i objęcia odpowiedzialnością Agencji Celnej. Dokumenty te miały wpływ na ustalenie obowiązków skarżącego, jak i kwestii związanej z procedurą tranzytu. Nie uwzględniono gwarancji ubezpieczeniowej w celu jej wykorzystania do istniejących należności w zakresie procedury tranzytu. Braki te doprowadziły do błędnej oceny materiału dowodowego. Przyjęcie skargi o wznowienie a następnie oddalenie jej po rozpatrzeniu jest wadliwe i dowodzi za słusznością uwzględnienia zarzutów.
Dyrektor Izby Celnej w P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Podał, że zarzuty są nieuzasadnione a wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, art. 17 § 1, art. 176 oraz art. 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.
Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.
Na wstępie należy stwierdzić, że złożony przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 12 maja 2011 r. wniosek o przeprowadzenie dowodów uzupełniających nie mógł być uwzględniony. Podkreślenia wymaga, że możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów dotyczy postępowania przed Sądem I instancji. Wniosek taki wynika już z samej systematyki cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Regulujący omawianą kwestię art. 106 § 3 tej ustawy znajduje się w Dziale III ustawy, zatytułowanym: Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zgodnie z powołanym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W postępowaniu kasacyjnym zakres badania legalności orzeczenia sądu I instancji, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 cytowanej wyżej ustawy, zasada związana Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Powołany przepis wyłącza zarazem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 tej ustawy. Mając na uwadze, że wojewódzki sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną do sądu decyzją administracyjną (jeżeli zachodzi potrzeba dokonania takich ustaleń, sąd powinien uchylić decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić), wykluczyć należy, by Naczelny Sąd Administracyjny w ramach kontroli instancyjnej mógł podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy. Pogląd, że sąd kasacyjny nie prowadzi w żadnym zakresie postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego w sprawie, potwierdza także treść art. 188 tej ustawy.
Stosownie do powołanego przepisu, wydanie orzeczenia reformatoryjnego jest możliwe tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób niebudzący wątpliwości, co wiąże się bądź z niezakwestionowaniem przez stronę w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania przez sąd I instancji, bądź z nieskutecznie postawionymi zarzutami naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pogląd taki został już wyrażony w uzasadnieniach do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (w sprawach o sygnaturach: II GSK 372/10, II GSK 373/10), a Sąd w niniejszym składzie w pełni go podziela.
Wniosek pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów nie spełnia warunków określonych w art. 106 § 3 tej ustawy. Oznacza to, że nie wykazano, by dopuszczenie ich było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Podkreślić należy, że niniejsze postępowanie jest trybem nadzwyczajnym i jego granice zostały ściśle zakreślone podstawami uruchomienia tego trybu art. 271–274 ustawy. Podobnie jak art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zakreśla granice rozpoznania skargi kasacyjnej. Przepis ten daje jedynie prawo do przytaczania nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych, a więc daje możliwość nowej argumentacji na jej poparcie. Nie daje możliwości rozszerzenia podstaw kasacyjnych po upływie terminu przewidzianego do wniesienia skargi kasacyjnej. Tak więc przytoczenie na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. przez pełnomocnika skarżącego rozszerzonych zarzutów procesowych skargi kasacyjnej z przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) nie mogło być skuteczne.
Przystępując do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej strona skarżąca nietrafnie zarzuciła naruszenie art. 141 § 4 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 141 § 4 tej ustawy uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Omawiana regulacja określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, które mają służyć wyjaśnieniu powodów rozstrzygnięcia stronom i umożliwić kontrolę instancyjną. Strona wznosząca skargę kasacyjną nie zarzuca by uzasadnienie orzeczenia nie zawierało któregoś z niezbędnych elementów lub by sporządzono je w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną. Zarzucane przyjęcie wadliwego stanu faktycznego nie może być traktowane jako naruszenie art. 141 § 4 ustawy, w sytuacji gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymienione przez ustawodawcę elementy a przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia jest w pełni możliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela pogląd prawny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010, z. 3, poz. 39), stosownie do którego przepis art. 141 § 4 ustawy może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie brak tego rodzaju uchybień. W związku z tym zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy należało uznać za chybiony. Kwestionowanie poprawności przyjętych przez Sąd ustaleń faktycznych powinno nastąpić poprzez zgłoszenie odpowiednich zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Zgłoszenie ich nastąpiło dopiero na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jak już wyżej wskazano, wobec przeszkód formalnych było spóźnione i nieskuteczne.
Przechodząc do oceny zarzutu sformułowanego w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 281 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało przyjąć, że jest uzasadniony ale nie miał wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie Sądu I instancji. Istotnie, Sąd I instancji w końcowej części uzasadnienia zawarł stwierdzenie, że nie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania i wobec tego skargę o wznowieniu oddalił jako nieuzasadnioną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to oczywista omyłka, skoro w początkowej części rozważań Sąd I instancji na rozprawie połączył badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania z badaniem istoty sprawy. Dał temu wyraz w tej części uzasadnienia. Dalsza część uzasadnienia dotyczy oceny podstaw wznowienia. Oznacza to, że badanie dopuszczalności wznowienia połączono z merytorycznym rozpoznaniem sprawy. Połączenie takie jest dopuszczalne w świetle powyższej podstawy kasacyjnej, o ile oddalono skargę na podstawie art. 282 § 2 ustawy, to znaczy, że zgłoszona podstawa wznowienia postępowania była bezzasadna, a nie jak błędnie przyjęto w treści, że przesłanka do wznowienia nie zaistniała.
Rozpoznanie sprawy merytorycznie oznacza rozpoznanie sprawy na nowo, a to oznacza, że podstawy wznowienia określiły, w jakim zakresie przy wydawaniu orzeczenia we wznowionym postępowaniu można i należało uwzględnić wyniki poprzedniego rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest dopuszczalne poszerzenie granic ponownego rozpoznania sprawy poza te, które zakreślone są podstawami wznowienia.
Powyższe oznacza, że skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w art. 204 pkt 1, art. 205 § 1, 2, 3 ustawy wyżej cytowanej w związku z § 14 ust. 2 pkt c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).