Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 48/18, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę B. K.-S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia (...)grudnia 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. z dnia (...) sierpnia 2017 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego z dnia 24 kwietnia 2017 r. w wysokości 500 zł.
Sąd stwierdził, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077, dalej: u.f.p.) i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Oceniając okoliczności wskazane we wniosku i przedstawione na ich poparcie dowody, organy administracyjne przyjęły, że nie potwierdzają one wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.
W ocenie Sądu, stanowisko to znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, który został należycie zbadany i oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co potwierdzają uzasadnienia wydanych decyzji. Z ich treści wynika, że organy przeprowadziły szczegółową analizę sytuacji rodzinnej, materialno-finansowej i zdrowotnej skarżącego, poddając ocenie wszelkie argumenty i dowody mające znaczenie w sprawie, na które powoływał się skarżący. Organy, bazując na przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentach oraz informacjach podanych w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie majątkowym, ustaliły źródła utrzymania rodziny skarżącego i ponoszone w niej miesięcznie koszty. Organy nie stwierdziły również zaistnienia przesłanki interesu publicznego.
Reasumując, organ odwoławczy prawidłowo, tj. w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo (w dacie podejmowania rozstrzygnięcia) okoliczności sprawy, uzasadniał odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje skarżący. Wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił stan zdrowotny, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej k.p.a.). Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.
Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc (na podstawie art. 176 i art. 185 § 1 p.p.s.a.) o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Opolu, zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje sądowe (art. 210 § 1 p.p.s.a.), o przyznanie na rzecz adwokata wynagrodzenia w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (art. 250 p.p.s.a.) oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 p.p.s.a.).
Wyrokowi zarzucono naruszenie:
- 1) prawa materialnego w postaci przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo tego, że stan faktyczny ustalony w sprawie wskazuje na to, że ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny pozwala na umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym.
- 2) przepisów postępowania poprzez dowolne ustalenie przez organy administracji publicznej obu instancji, że istnieją inne niewykazane źródła dochodów skarżącego, co zostało przyjęte przez Sąd I instancji i miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na sakrgę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).
Zarzuty skargi kasacyjnej należy oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo formułując zarzuty, skarżący kasacyjnie powinien zatem jasno wskazać, na której podstawie kasacyjnej opiera zarzuty. Jeżeli zarzuty są postawione w oparciu o pierwszą podstawę kasacyjną naruszenia prawa materialnego, powinien również precyzyjnie określić, czy naruszenie nastąpiło poprzez błędną wykładnię przepisu czy jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku winien wykazać, jaką interpretację (rozumienie) przepisu przyjął sąd w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka jest, zdaniem skarżącego kasacyjnie, prawidłowa.
Z kolei naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Zatem skarżący kasacyjnie winien wskazać, dlaczego przyjęty przez sąd I instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania.
Natomiast opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, skarżący kasacyjnie winien nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie, lecz również jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 446). Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności (por. wyroki NSA z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 665/07; z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1894/11, z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1795/11, z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11, z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12, opub. orzeczenia.nsa.gov.pl). Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że stosownie do powołanego już art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu, a która w rozpoznawanej sprawie nie występuje.
Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien, a ściślej, może podjąć - działając na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09).
Aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł uczynić zadość temu obowiązkowi, wnoszący skargę kasacyjną musi poprawnie określić, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (por. podobnie wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11).
Przedstawienie warunków materialnych skargi kasacyjnej jest w niniejszej sprawie o tyle istotne, że stwierdzono uchybienia w skardze kasacyjnej, które uniemożliwiają rozpoznanie wszystkich zarzutów.
Przy skorzystaniu w skardze kasacyjnej z podstawy określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zakres oceny Sądu jest ograniczony do badania, czy wskazane przepisy prawa materialnego zostały naruszone przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i na czym to naruszenie polegało. Natomiast w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Sąd kontroluje, czy w trakcie orzekania przed sądem pierwszej instancji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może więc samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. Dodać należy, że zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.
W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025).
Zauważyć jednak należy, że w skardze kasacyjnej autor zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez dowolne ustalenie przez organy administracji publicznej obu instancji, że istnieją inne niewykazane źródła dochodów skarżącego, co zostało przyjęte przez Sąd I instancji i miało istotny wpływ na wynik sprawy. Jednakże w treści skargi kasacyjnej nie wskazano konkretnego przepisu regulującego postępowanie administracyjne lub sądowoadministracyjne. Ze wskazanych na wstępie powodów Naczelny Sąd Administracyjny nie miał nawet możliwości dokonania weryfikacji zaskarżonego orzeczenia uwzględniając kryterium prawa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domyślać się jakie to konkretne przepisy - zdaniem autora skargi kasacyjnej - zostały naruszone. W konsekwencji autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez organy administracyjne i zaakceptowanego przez Sąd I instancji.
Nie jest zasadny również zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego w postaci przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo tego, że - jak uważa autor skargi kasacyjnej - stan faktyczny ustalony w sprawie wskazuje na to, że ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny pozwala na umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych – co miało miejsce w tej sprawie - zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi.
Należy zwrócić uwagę, że konstruując zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej odniósł się do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i wskazał, że ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny pozwala na umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Otóż w tym zakresie ustalenia dokonane przez organy administracyjne i zaakceptowane przez Sąd I instancji są przeciwne. W sprawie nie stwierdzono bowiem ażeby pojawiła się przesłanka ważnego interesu zobowiązanego lub przesłanka interesu publicznego, które w dalszej kolejności umożliwiłyby organom administracyjnym wydanie decyzji przyznającej ulgę w spłacie zaległego zobowiązania. Jak już wskazano ustaleń organów administracyjnych autor skargi kasacyjnej skutecznie nie zakwestionował.
Z tych względów, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) zasądzono od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w kwocie 240 zł za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie.