Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę J. K. i T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym.
Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:
Naczelnik Urzędu Celnego w Cz. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. określił spółce cywilnej "R." J. K., T. K. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2006 r. z tytułu sprzedaży samochodów przed ich pierwszą rejestracją w kraju oraz orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżących za zaległości podatkowe spółki i odsetki za zwłokę.
Decyzja ta odebrana została w dniu 17 listopada 2010 r., a odwołanie od niej skarżący wnieśli w dniu 22 grudnia 2010 r. Wobec uchybienia terminu do dokonania czynności, skarżący złożyli również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, argumentując go złym stanem zdrowia skarżącego T. K., który ustabilizował się 16 – 17 grudnia 2010 r., oraz koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad mężem przez J. K..
Dyrektora Izby Celnej w K. zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącym przywrócenie terminu. Wskazując na przesłanki przywrócenia terminu określone w art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749, dalej: Ordynacja podatkowa) organ stwierdził, że wskazane przez skarżących okoliczności nie uzasadniały uwzględnienia wniosku. W ocenie organu argumentacja skarżących mogłyby wystarczyć do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu jedynie w sytuacji nagłej choroby uniemożliwiającej odebranie decyzji i wniesienie odwołania, albo wyręczenie się inną osobą w nadaniu przesyłki. Decyzja zaś została odebrana przez J. K.. Organ wskazał, że stan chorobowy T. K., na którą się powołują strony, sam w sobie nie może uzasadniać braku winy w uchybieniu terminu, gdyż utrzymuje się on od dłuższego czasu i istniał również wówczas, kiedy wszczęte zostało postępowanie podatkowe w przedmiotowej sprawie.
Organ zauważył, iż T. K. od czasu wszczęcia postępowania do dnia wydania zaskarżonej decyzji organu I instancji czynnie uczestniczył w prowadzonym postępowaniu, składając wyjaśnienia (z dnia 26 lutego 2010r., 12 maja 2010r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalając skargę na to postanowienie podkreślił w pierwszej kolejności, iż poza sporem pozostaje kwestia odbioru przez strony przesyłki poleconej zawierającej decyzję organu pierwszej instancji jak również fakt złożenia odwołania od tej decyzji w dniu 22 grudnia 2010 r., podczas gdy termin do jego wniesienia upływał z dniem 1 grudnia 2010 r. Zatem odwołanie z dnia 22 grudnia 2010r., wniesione zostało po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia. Sąd I instancji podkreślił, że jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania we wniosku o jego przywrócenie wskazano chorobę T. K. w postaci "niedokrwienia kończyny dolnej lewej, tętniaków umiejscowionych na tętnicach kończyn dolnych, miażdżycy zrostowej naczyń kończyn dolnych, nadciśnienia tętniczego i cukrzycy z powodu, której rany na lewej nodze nie goją się i pozostają otwarte" i pogorszenie się jego stanu psychicznego.
W załączeniu podania przedłożono też m.in. zaświadczenie z Gabinetu Psychiatrycznego wystawione przez psychiatrę w dniu 17 grudnia 2010 r., w którym stwierdzono, "iż stan psychiczny T. K. od 22.11.2010 r. do dnia dzisiejszego uniemożliwiał pełną zdolność do czynności prawnych". Przedłożono też zaświadczenie z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Cz. wystawione w dniu 20.12.2010 r., w którym stwierdzono, iż "pacjent T. K. w dniach 17.11.2010 r. do 16.12.2010 r. miał rzut nadciśnienia tętniczego, niedokrwienie kończyn dolnych i w tym okresie nie był zdolny do pracy i chodzenia, wymagał opieki osób drugich".
W ocenie Sądu sam fakt choroby, potwierdzony nawet stosownym zaświadczeniem lekarskim, nie jest równoznaczny z brakiem zawinienia w niedopełnieniu w terminie czynności procesowej. Sąd uznał, bowiem, że pomimo tego, że T. K. jest poważnie chory, to jego choroby nie uniemożliwiają wniesienia odwołania, które w późniejszym terminie można jeszcze uzupełnić, sprecyzować. Ponadto zauważył, że stan zdrowia skarżącego związany ze złym stanem narządu ruchu powodujący całkowitą niezdolność do pracy, jak to wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 24.04.2008 r., nie poprawia się już od wielu lat, trudno, więc uznać, że stanowił przeszkodę, której nie można było przewidzieć i której nie można było zapobiec np. przez ustanowienie pełnomocnika procesowego. Wskazano, iż T. K. mieszka wraz z żoną i pod adresem jego zamieszkania dzieci prowadzą działalność gospodarczą, co powoduje, iż miał możliwość skorzystania z pomocy innych osób przy sporządzeniu i wyekspediowaniu odwołania.
Zdaniem Sądu I instancji, możliwości skarżącego, by mimo choroby dochować terminu do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a z których z własnej woli nie skorzystał, pozwalają przyjąć, że niedochowanie przez skarżącego terminu do złożenia odwołania nastąpiło z jego winy. W ocenie Sądu zaświadczenie z 17.12.2010 r., nie dotyczy stanu zdrowia, gdyż specjalista psychiatra odwołuje się w nim do oceny zdolności do czynności prawnych strony. Ocena zaś w tym zakresie może być sformułowana przez biegłego sądowego po przeprowadzeniu stosownych badań. W konsekwencji Sąd uznał, że słusznie Dyrektor Izby Celnej odmówił T. K. przywrócenia tego terminu do wniesienia odwołania.
Za słuszną uznano także odmowę przywrócenie tego terminu wobec J. K., która argumentowała wniosek koniecznością sprawowania opieki nad chorym małżonkiem absorbującej ją do tego stopnia, że nie mogła bez swej winy dotrzymać ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Odwołując się do treści art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, Sąd uznał, że na tle stanu faktycznego zaistniałego w przedmiotowej sprawie do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez J. K. nie można zaliczyć konieczności sprawowania opieki nad chorym mężem. Te bowiem okoliczności nie stanowiły przeszkody niepozwalającej na wyręczenie się inną osobą przy sporządzeniu odwołania i jego wniesieniu do organu, zwłaszcza gdy dzieci prowadzą działalność gospodarczą pod tym samym adresem zamieszkania co adres zamieszkania stron. Podkreślono bowiem, że wypełnienie wymogów odwołania od decyzji nie jest nadmiernie uciążliwe.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
II
Skargę kasacyjną złożyli J. K. i T. K., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Powołując art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucono naruszenie:
- - art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- - art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieskoncentrowanie się przez organ orzekający na zarzucie leczenia przez specjalistę psychiatrę od listopada 2010 r. i uznanie, że okoliczność ta nie była eksponowana jako główna przyczyna uchybienia terminu;
- - zasady swobodnej oceny materiału dowodowego i błędną interpretację materiału dowodowego poprzez negowanie przez Sąd zaświadczenia lekarskiego specjalisty z zakresu psychiatrii wystawionego w dniu 17 grudnia 2010 r.;
- - pominięcie w całości okoliczności podnoszonej na rozprawie 25 listopada 2011 r. przez panią J. K., że przesyłkę odebrał T. K. adresowaną do niego jak i do żony, której to przesyłki nie oddał jej, więc pozbawił ją możliwości działania.
III
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec takich regulacji poza sporem powinna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej podkreślić należy, że strona wnosząca skargę kasacyjną stawia Sądowi I instancji zarzut naruszenia art.162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy i wskazuje, iż do naruszenia tej normy prawnej doszło na skutek tego, że Sąd I instancji uchybił przepisowi art.134 p.p.s.a. bowiem nie dostrzegł, iż organ administracji publicznej nie skoncentrował się na zarzucie leczenia psychiatrycznego T. K. i błędnie interpretując materiał dowodowy bezpodstawnie zanegował zaświadczenie lekarskie specjalisty z dziedziny psychiatrii, a także pominął okoliczność, że przesyłkę w postaci decyzji administracyjnej, adresowanej do byłych wspólników spółki cywilnej z osobna, określającą zobowiązanie w podatku akcyzowym odebrał T. K., który nie przekazał tej decyzji żonie J. K., czym pozbawił ją możliwości działania w sprawie.
W tym miejscu stwierdzić należy, że sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie wskazują, że strona wnosząca skargę kasacyjną zmierza do podważenia prawidłowości oceny i ustalenia czy skarżący uprawdopodobnili, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez ich winy.
W związku z powyższym skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni podziela utrwalony w orzecznictwie i piśmiennictwie pogląd, że przy ocenie braku winy należy mieć na względzie "obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy" i przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Podkreśla się przy tym, że brak winy strony zachodzi "tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku a pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowych w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej".
Jednocześnie wskazuje się, że przykładem niezawinionego niedopełnienia obowiązków procesowych w terminie jest obłożna choroba, uniemożliwiająca stronie, działającej osobiście, dokonanie tej czynności. Z tym, że przyjmuje się, że sam fakt posiadania zwolnienia lekarskiego nie stanowi o potwierdzeniu braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, z uwagi na to, że nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej za pośrednictwem poczty lub przez domownika (vide A.Wróbel Komentarz aktualizowany do art.58 k.p.a.-stan prawny na dzień15.01.2013 r, P. Pietrasz Komentarz do art.162 Ordynacji podatkowej - stan prawny na dzień 15.01.2013 r, oraz powołane tam orzeczenia, wyrok NSA z 21.03.2012 r. II GSK 278/11, wyrok NSA z 31.01.2012 r. II OSK 2175/10).
Podkreślić należy, jak trafnie wskazuje Sąd I instancji, iż poza sporem winna pozostawać okoliczność dotycząca stanu zdrowia T. K.. Z akt sprawy wynika, że T. K. cierpi na chorobę w postaci niedokrwienia kończyny dolnej lewej, tętniaków umiejscowionych na tętnicach kończyn dolnych, miażdżycy zrostowej naczyń kończyn dolnych, nadciśnienia tętniczego i cukrzycy. Okoliczności te zostały potwierdzone złożonym do akt sprawy zaświadczeniem z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Cz.. Ponadto strona skarżąca wskazała, że nasilenie choroby sprawiło, iż w okresie od listopada do końca grudnia 2010 roku znacznie pogorszył się stan zdrowia psychicznego T. K.. W ocenie kasatora wskazuje na to zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza specjalistę psychiatrę A. M..
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej przesyłki w postaci decyzji administracyjnej z [...] listopada 2010 roku nie odebrał T. K.. W aktach sprawy znajdują się kserokopie dowodów doręczenia decyzji administracyjnych z dnia 15 listopada 2010 roku, które zostały przesłane do J. K. i T. K.. Poza sporem pozostaje okoliczność, że decyzje zostały odebrane przez J. K. w dniu 17 listopada 2010 roku. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji adresowanym do T. K. znajduje się adnotacja o odbiorze przesyłki dla adresata przez dorosłego domownika w osobie J. K., z dopiskiem "żona" i podpisem J. K..
Natomiast na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji adresowanym do J. K. znajduje się adnotacja, iż adresatka odebrała przesyłkę osobiście, co potwierdziła podpisem. W tym miejscu należy podkreślić, że J. K. i T. K. są małżeństwem zamieszkującym wspólnie pod adresem na który organ doręczył decyzję z dnia [...] listopada 2010 roku.
Powyższe oznacza, że decyzja z [...] listopada 2010 roku została doręczona J. K. osobiście, a dla T. K. została doręczona w trybie określonym w art.149 Ordynacji podatkowej. Doręczenie przesyłki w opisanym wyżej trybie stanowi tzw. doręczenie zastępcze. Takie doręczenie traktowane jest jak doręczenie bezpośrednio do rąk adresata. Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że prawidłowe doręczenie przesyłki domownikowi, w warunkach określonych w art.149 Ordynacji podatkowej skutkuje rozpoczęciem biegu terminu, który jest z tą przesyłką związany, niezależnie od tego czy i kiedy przesyłka zostanie oddana adresatowi (vide wyrok NSA z 8.08.2012 r. I FSK 1441/11, wyrok NSA z 12.09.2012 r. I FSK 1647/11, wyrok NSA z 20.02.2009 r. I OSK 480/08 niepublikowane).
Ponadto należy podkreślić, że zasadnie Sąd I instancji uznał, iż J. K. nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od doręczonej jej w dniu 17 listopada 2010 roku decyzji administracyjnej. Sam fakt sprawowania opieki nad chorym mężem nie może wskazywać na spełnienie przesłanki braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia w ustawowym terminie odwołania.
Powyższe oznacza, że zaniedbania osoby do rąk której dokonano doręczenia zastępczego nie mogą prowadzić do uprawdopodobnienia braku winy adresata przesyłki w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W tym stanie rzeczy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za bezzasadne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.