Uzasadnienie
Przewodniczący Wydziału I Izby Gospodarczej NSA zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2023 r. skierował do rozpoznania na rozprawie w dniu 7 września 2023 r., sprawę o sygn. akt I GSK 93/19.
Jako skład orzekający w sprawie został wyznaczony s. NSA Joanna Salachna (Przewodniczący), s. NSA Henryk Wach (Sprawozdawca) oraz s. del. WSA Małgorzata Bejgerowska.
Pełnomocnik w dniu rozprawy przed NSA w dniu 7 września 2023 r. złożył wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I GSK 93/19 sędziego NSA Joanny Salachny. Jako podstawę prawną wniosku wskazał art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.).
W ocenie Spółki sędzia NSA Joanna Salachna został wadliwie powołany do pełnienia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na powołanie go na te stanowisko przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę na wniosek nowej Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), której pozycja ustrojowa, sposób ukonstytuowania, powołanie składu oraz funkcjonowanie powodują, że nie jest to organ niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie Sądownictwa na mocy art. 186 Konstytucji RP i polegających na staniu na straży niezależności sadów i niezawisłości sędziów, co skutkuje wadliwością powołania na sędziego NSA w myśl art. 179 Konstytucji RP i w konsekwencji brakiem statusu sędziego.
Mając na uwadze powyższe spółka wniosła o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania przez właściwy skład sędziowski NSA tj. przez sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek prawidłowo ukonstytuowanej Krajowej Rady Sądownictwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek o wyłączenie sędziego podlega odrzuceniu.
Wniosek o wyłączenie sędziego spółka oparła na okolicznościach towarzyszących jego powołaniu. Wskazano bowiem, że objęta wnioskiem Sędzia NSA został powołany przez Krajową Radę Sądownictwa, która nie daje wystarczających gwarancji niezależności od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej w procedurze powoływania sędziów. Tak ukształtowany wniosek nie mieści się w zakresie normy z art. 19 p.p.s.a.
W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Na mocy art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492).
Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale. Nie można zatem pominąć pośredniej mocy wiążącej uchwał abstrakcyjnych, rozumianej w ten sposób, że stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w treści danej uchwały będzie wiązało wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych do czasu, gdy nie nastąpi zmiana tego stanowiska.
Jak wynika z powyższej uchwały przedmiotem wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest jedynie badanie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Natomiast przedmiotem wniosku składanego na podstawie art. 5a § 1 p.u.s.a. jest badanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, w okolicznościach danej sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawy do wyłączenia sędziego przewidziane w art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a§ 1 p.u.s.a. są rozłączne.
W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o wyłączenie sędziego NSA powołując się na okoliczności towarzyszące jego powołaniu i postępowania po powołaniu, na podstawie art. 19 p.p.s.a. W tej sprawie innych okoliczności poza tymi towarzyszącymi powołania sędziego NSA spółka w swym wniosku nie wskazała. W związku z podjętą uchwałą NSA z 3 kwietnia 2023 r. takie sformułowanie wniosku wyłączało możliwość badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a.
Zastosowanie trybu badania przewidzianego w art. 5a § 1 p.u.s.a. nie było również możliwe z tego tytułu, że wniosek nie spełniał wymogów formalnych określonych w art. 5a § 4 p.u.s.a. Przepis ten przewiduje bardzo krótki termin prekluzyjny, który wynosi tydzień od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu prawo do wniesienia wniosku wygasa. Termin ten nie podlega przywróceniu. W niniejszej sprawie zawiadomienie o terminie rozprawy i wyznaczeniu składu orzekającego zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie Spółki w dniu 27 lipca 2023 r. Wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego NSA został złożony dopiero na rozprawie w dniu 7 września 2023 r., a więc z uchybieniem ww. terminu.
Biorąc powyższe pod uwagę wniosek uznać należy za niedopuszczalny i podlegający odrzuceniu.