Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 711/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił wniosek P. Ś. o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia z dnia 13 października 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi P.Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd wskazał, że pismem z dnia 23 października 2009 r., odpis postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. odmawiający przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, został przesłany na adres skarżącego. Z uwagi na dwukrotne awizowanie przesyłki zawierającej to postanowienie, w dniach 28 października i 5 listopada 2009 r., Sąd I instancji uznał, że zostało ono doręczone stronie w dniu 12 listopada 2009 r.
Zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2009 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przesyłkę zawierającą wezwanie skarżący odebrał w dniu 22 grudnia 2009 r. W dniu 23 grudnia 2009 r. skarżącemu doręczono odpis postanowienia z dnia 13 listopada 2009 r. informując go, że Sąd uznał przesyłkę za doręczoną w dniu 12 listopada 2009 r., a siedmiodniowy termin na złożenie sprzeciwu upłynął bezskutecznie w dniu 19 listopada 2009 r.
Skarżący pismem z dnia 29 grudnia 2009 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 13 października 2009 r. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie okołoświątecznym (Święto Wszystkich Świętych) przebywał poza miejscem zamieszkania a po powrocie nie znalazł w skrzynce pocztowej informacji o awizowaniu przesyłki nadanej listem poleconym.
Odmawiając przywrócenia terminu Sąd I instancji wskazał na treść art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wskazując przede wszystkim na przesłanki złożenia wniosku w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uniemożliwiającej dochowanie terminu oraz braku winy w uchybieniu temu terminowi.
Sąd stwierdził, że z oświadczenia skarżącego wynika, że nie mógł on odebrać przesyłki zawierającej postanowienie referendarza z dnia 13 października 2009 r., bowiem w okresie 1 listopada przebywał poza swoim miejscem zamieszkania. Przesyłka była dwukrotnie awizowana: w dniach 28 października 2009 r. oraz 5 listopada 2009 r., a więc skarżący mógł się z nią zapoznać w tym okresie. Sąd wskazał, że skoro skarżący wniósł skargę do Sądu i wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów, to planując dłuższy wyjazd świąteczny, powinien tak pokierować swoimi sprawami, aby zapewnić prawidłowe odbieranie korespondencji przez okres nieobecności.
W ocenie Sądu argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu wskazuje, że główną przyczyną braku winy skarżącego w uchybieniu terminu, była jego nieobecność w miejscu zamieszkania w okresie 1 listopada i na tę okoliczność żąda on przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. W ocenie Sądu przeprowadzenie tego dowodu jest zbędne, gdyż jak już wyżej wskazano nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminu.
W zażaleniu na to postanowienie P. Ś. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że do nieodebrania przesyłki, jak również informacji o przesyłce (awiza) doszło na skutek nieobecności skarżącego, a w konsekwencji przez przyjęcie że do nieodebrania przesyłki doszło z winy skarżącego w sytuacji, w której przyczyną niewiedzy o przesyłce był brak jej prawidłowego awizowania przez pocztę – zgodnie z art. 73 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skarżący podał, że Sąd traktuje jako domniemanie faktyczne prawidłowość doręczenia – a w niniejszej sprawie awizowania przesyłki – przez pocztę, kiedy to właśnie tę okoliczność (brak informacji w trybie art. 73 p.p.s.a.) podnosił jako okoliczność, która nie pozwoliła na odebranie przesyłki. Skarżący wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu podniósł, że powodem nieodebrania przesyłki nie była nieobecność skarżącego w domu, ale brak pozostawienia awiz dotyczących przesyłki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Na wstępie wskazać należy, że P. Ś. nie uchybił terminowi do złożenia sprzeciwu od postanowienia z dnia 13 października 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy bowiem postanowienie to było doręczone nieprawidłowo. Skuteczność doręczenia dokonanego w trybie art. 73 p.p.s.a. zależy od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które ma być odebrane jak i od właściwego trybu doręczenia przesyłki. Domniemanie doręczenia pisma stronie może zostać wzruszone, gdy strona podniesie zarzut, że pismo nie zostało jej doręczone w trybie zwykłym do rąk własnych lub że nie dotarło do niej zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 992/08, LEX nr 506004).
Zgodnie z art. 65 p.p.s.a. Sąd dokonuje doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście pod wskazanym adresem miejsca zamieszkania (art. 67 § 1 i art. 69 p.p.s.a.). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 67 – 72 p.p.s.a., pismo, składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję, a gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje zawodowe czynności. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu (art. 73 p.p.s.a.). Odesłanie zawarte w art. 65 § 2 p.p.s.a. jest odesłaniem do przepisów wykonawczych regulujących sposób doręczania pism sądowych w sprawach cywilnych, tj. do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm., dalej rozporządzenie MS).
W tym miejscu należy zauważyć, że § 9 ust. 3 rozporządzenia MS w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją tj. przed dniem 21 marca 2003 r., został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i utracił moc z dniem 31 marca 2003 r. (wyrok TK z dnia 17 września 2002 r. sygn. akt SK 35/01, Dz.U. Nr 157, poz. 1318). Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się niezgodności z Konstytucją § 9 ust. 2 tego rozporządzenia. W konsekwencji doszło do nowelizacji rozporządzenia poprzez wprowadzenie obowiązku powtórnego awizowania nieodebranego pisma sądowego na okres siedmiu dni (§ 9 ust. 3 rozporządzenia). Wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 28 lutego 2006 r. (sygn. akt P 13/05, Dz. U. Nr 38, poz. 268), w którym uznano, że art. 73 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma jest niezgodny z Konstytucją RP, należy uznać, że zmieniony nowelą przepis § 9 ust. 3 rozporządzenia będzie miał zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Powyższe oznacza, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej i złożenie jej na kolejne siedmiodniowe okresy w placówce pocztowej. Dla wywołania skutków doręczenia zastępczego (per aviso) konieczne jest odnotowanie przez listonosza oraz oddawczy urząd pocztowy następujących czynności: 1) pozostawienie zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce oddawczej w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata (§ 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS);
2) dokonanie adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na potwierdzeniu odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i złożenie swojego podpisu, a pocztowa placówka oddawcza potwierdza przyjęcie od listonosza tej przesyłki poprzez umieszczenie na stronie adresowej odcisku datownika i podpis przyjmującego pracownika (§ 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia MS);
3) jeżeli adresat nie zgłosi się po odbiór przesyłki w terminie siedmiu dni, pocztowa placówka oddawcza, sporządza powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi, zaznaczając na przesyłce adnotację "awizowano powtórnie dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i podpisem (§ 9 ust. 3 rozporządzenia MS);
4) przesyłkę tę przechowuje się w pocztowej placówce oddawczej przez siedem kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata, a w przypadku powtórnego awiza – kolejne siedem dni, następnie przesyłkę niepodjętą pocztowa placówka oddawcza opatruje na stronie adresowej adnotacją "nie podjęto w terminie" oraz odciskiem datownika i odsyła niezwłocznie wraz z formularzem potwierdzenia odbioru organowi wysyłającemu (§ 9 ust. 7 i 8 rozporządzenia).
Jak wynika z treści adnotacji znajdującej się na przesyłce zawierającej postanowienie z dnia 13 października 2009 r., przedstawiony wyżej tryb doręczenia przesyłki sądowej nie został zachowany. W szczególności na adresowej stronie przesyłki sporządzona została adnotacja doręczyciela o jej awizowaniu w dniu 28 października 2009 r., natomiast brak jest podpisu pracownika pocztowej placówki oddawczej, potwierdzającej przyjęcie od listonosza awizowanej przesyłki. Ponadto brak jest również podpisu pracownika poczty oddawczej przy adnotacji "awizowano powtórnie M. 1 05110908".
Wobec powyższego należy uznać, że postanowienie z dnia 13 października 2009 r. nie zostało prawidłowo doręczone w trybie art. 73 p.p.s.a. Mając na uwadze szczególny charakter doręczenia zastępczego i jego funkcje Sąd powinien ocenić wszystkie okoliczności związane z prawidłowością doręczenia.
W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji orzekł o odmowie przywrócenia P. Ś. terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy nie rozważając, czy w okolicznościach sprawy termin ten zaczął biec. Obowiązkiem Sądu było zbadanie prawidłowości doręczenia skarżącemu postanowienia, gdyż tylko w przypadku, gdy doręczenie było skuteczne, rozpoczął bieg termin do wniesienia sprzeciwu. W wypadku stwierdzenia, że doręczenie postanowienia nastąpiło z naruszeniem art. 73 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe prowadzenie postępowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu.
Postępowanie w sprawie z wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym w wypadku, gdy strona nie uchybiła terminowi do dokonania tej czynności, podlega zatem umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie, na skutek wadliwego doręczenia postanowienia, termin do złożenia sprzeciwu nie zaczął biec, a w związku z tym P. Ś., nie mógł uchybić terminowi do dokonania tej czynności. W tej sytuacji postępowanie w zakresie wniosku o przywrócenie terminu było bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 w związku z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.