Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 189/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z [...] listopada 2010 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do grudnia 2004 r., przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 2.000 zł, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.
Sąd stwierdził, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 13.345 zł D. S., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we W. przez doradcę podatkowego, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie, w związku z brakiem środków pieniężnych spowodowanym przymusowym wykonaniem jej zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz dwojgiem nieletnich dzieci, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha. W rubryce dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała prowadzenie działalności gospodarczej oraz miesięczny dochód jej męża z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto).
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania członków jej gospodarstwa domowego stanowi kwota ok. 1.750 zł. W 2009 r. D. S. oraz jej mąż uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 3.780.745,18 zł i 2.439.776,87 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 3.787.742,71 zł i 2.612.852,10 zł.
D. S. oświadczyła, że koszty miesięcznego utrzymania swojego gospodarstwa domowego ponosi między innymi dzięki okazjonalnej pomocy teściów, którzy są właścicielami zamieszkiwanej przez nią nieruchomości, ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych, natomiast środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez nią dochodów z działalności gospodarczej.
Postanowieniem z 15 marca 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.
Po rozpatrzeniu sprzeciwu D. S., postanowieniem z 21 marca 2011 r. Sąd przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 2.000 zł. W pozostałym zakresie Sąd odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.
Na skutek zażalenia strony skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 10 maja 2011 r., sygn. akt I GZ 104/11, uchylił postanowienie Sądu z 21 marca 2011 r. i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd administracyjny pierwszej instancji nietrafnie uznał, iż korzystanie przez skarżącą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika rzutować może na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wskazał, że wyrażona przez Sąd pierwszej instancji ocena sytuacji majątkowej skarżącej była niewystarczająca i niedostatecznie wnikliwa.
W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. strona skarżąca przedstawiła dokumenty, z których wynikało, że w 2010 r. poniosła stratę w prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 48.087,61 zł (przy przychodach w kwocie 102.421,43 zł), natomiast jej mąż uzyskał dochód ze stosunku pracy w kwocie 16.509,76 zł (brutto). Ponadto w piśmie procesowym z [...] czerwca 2011 r. skarżąca oświadczyła, że środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 7.380 zł za prowadzenie wszystkich jej spraw pochodzą z wcześniej uzyskanych przychodów z działalności gospodarczej, otrzymuje pomoc materialną od rodziny w kwocie około 15.000 zł rocznie, natomiast od 1 lipca 2011 r. podjęła pracę z wynagrodzeniem brutto 1.500 zł.
Sąd przyznając skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 2.000 zł wskazał, że fakt zgromadzenia przez skarżącą kwoty 7.380 zł z przychodów z działalności gospodarczej, mimo ujemnego wyniku tej działalności, uzyskiwanie pomocy materialnej ze strony rodziny w kwocie co najmniej 15.000 zł rocznie oraz posiadanie nieewidencjonowanych oszczędności świadczą o tym, że D. S. jest w stanie wygospodarować kwotę 2.000 zł na opłacenie wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz jej rodziny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.)
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że prowadzone przez organy podatkowe postępowania zabezpieczające i egzekucyjne doprowadziły do tego, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi i nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Ponadto wyjaśniła, że środki otrzymane po zakończeniu działalności gospodarczej przeznaczyła na utrzymanie rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.).
Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Przenosząc te uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy, na wstępie zauważyć należy, że wskazana przez skarżącą wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie wynosi 1.334.428 zł. Gdyby przyjąć deklarowaną przez stronę wartość przedmiotu zaskarżenia, to należny wpis od skargi wynosiłyby 13.345 zł stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Tymczasem Sąd, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, zwolnił ją z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł, a zatem wniosek został w znacznej części rozpatrzony pozytywnie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji finansowej D. S. nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną skarżącej, biorąc pod uwagę jej stan rodzinny i dochody osiągane w gospodarstwie domowym, dokonał analizy możliwości finansowych oraz przeanalizował wszystkie załączone do akt sprawy dokumenty i oświadczenia strony oraz odniósł się do nich.
Sąd słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, i uwzględniając koszty sądowe należne w innych sprawach wszczętych skargami D. S. zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2.000 zł.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.