Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił P. –C. Sp. z o. o. w L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. –C. Sp. z o. o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu Sąd podał, że spółka we wniosku wskazała na niezwykle trudną sytuację finansową powstałą na skutek podjętej współpracy z nierzetelnymi kontrahentami. Od połowy 2010 r. skarżąca nie prowadzi "aktywnej" działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnego dochodu. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 2.942,72 zł, zaś w ostatnim roku obrotowym według bilansu poniosła stratę w wysokości -182.560,14 zł. Oświadczyła również, że nie posiada "czynnych" rachunków bankowych, które wykazywałyby saldo dodatnie. Spółka została wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, to jest aktualnego bilansu i wykazu środków trwałych, aktualnego wyciągu z rachunków bankowych, dokumentu źródłowego wskazującego na zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej. W odpowiedzi podała, iż dysponuje bilansem i innymi zestawieniami finansowymi na dzień 31 grudnia 2011 r., działalność gospodarcza została zawieszona 16 stycznia 2012 r., sytuacja finansowa nie uległa zmianie, brak jest również "aktywnych" rachunków bankowych.
Do pisma załączyła jedynie potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego L. -Wschód z siedzibą w L. z dnia 25 stycznia 2012 r. o dokonaniu wpisu daty zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że spółka nie wykazała zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Wszystkie wątpliwości i niejasności, w szczególności co do aktualnego stanu majątkowego spółki, znalazły wyraz w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2012 r. Z kolei informacje udzielone przez spółkę w odpowiedzi na to wezwanie i w sprzeciwie wątpliwości te pogłębiły, za wyjątkiem załączonego postanowienia Sądu o zawieszeniu działalności gospodarczej wnioskującej. Spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000 zł i środki trwałe o wartości 2.942,72 zł (według bilansu na 31 grudnia 2010 r.). Spółka wskazała, że dysponuje bilansem i innymi zestawieniami finansowymi na dzień 31 grudnia 2011 r., do których złożenia została wezwana, jednak ich nie przedstawiła zarówno wraz z pismem, jak ze sprzeciwem. Wskazując na brak "aktywnych" rachunków barkowych nie wyjaśniła, czy posiada aktualnie jakikolwiek rachunek bankowy, ewentualnie nie uprawdopodobniła, że wypowiedziała dotychczasowe umowy z bankami.
Wskazała jedynie na okoliczność braku "aktywnych" kont bankowych, nie precyzując co należy przez to pojęcie rozumieć. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenie dotyczące oddalenia jej wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków wystarczających na prowadzenie postępowania. Spółka nie wskazała kiedy ów wniosek został złożony. Poinformowała jedynie, iż ta okoliczność miała miejsce. Z odpisu Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 7 września 2012 r., nie wynika aby wniosek spółki o ogłoszenie upadłości został oddalony. Spółka, pomimo wezwania, nie przedstawiła także aktualnego wykazu środków trwałych. Poinformowała jedynie o "obciążeniu komorniczym", oraz że nie posiada żadnego majątku, który mógłby być spieniężony.
P. –C. Sp. z o. o. w L. zaskarżając powyższe postanowienie w całości domagała się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu spółka wskazała na niezwykle trudną sytuację finansową, do której przyczyniła się błędnie podjęta współpraca z nierzetelnymi przedsiębiorcami. Pomimo podejmowanych działań marketingowych spółce nie udało się doprowadzić do podjęcia ponownej współpracy z wieloma kontrahentami, bezskuteczne okazały się również próby pozyskania nowych klientów. Sprawozdanie finansowe spółki wykazuje olbrzymią stratę, a udziały są zabezpieczone komorniczo.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. W szczególności zasadnie Sąd ten wskazał, że skoro spółka nie nadesłała dokumentów, do których przedstawienia została wezwana: aktualnego bilansu i wykazu środków trwałych, aktualnego wyciągu z rachunków bankowych, to tym samym znacznie utrudniła ocenę jej rzeczywistej sytuacji finansowej.
W konsekwencji Sąd, poza oświadczeniami skarżącej oraz informacją o zawieszeniu działalności gospodarczej, nie dysponował żadnymi danymi źródłowymi. Nie wiadomo jak zinterpretować oświadczenie spółki, że nie posiada żadnych "aktywnych" rachunków bankowych skoro nie przedstawiła stosownych wyciągów.
Pomimo wezwania spółka nie przedstawiła wykazu środków trwałych, informując jedynie o "obciążeniu komorniczym" oraz o tym, że nie posiada żadnego majątku, który mógłby zostać spieniężony.
W związku z powyższym należy uznać, że Sąd I instancji dysponując jedynie szczątkowymi informacjami na temat sytuacji finansowej spółki nie miał podstaw do tego żeby ustalić, w jakiej kondycji finansowej znajduje się aktualnie spółka i w dalszej kolejności rozważyć, czy spełniona została przesłanka umożliwiająca przyznanie prawa pomocy. Było to następstwem zaniedbań ze strony skarżącej, niewystarczającego zobrazowania przez nią sytuacji finansowej w samym wniosku, a ponadto konsekwencją niepełnego wykonania wezwania skierowanego do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.