Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 213/12 odmówił G. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy G. D. podał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 1 723 zł, albowiem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Zamieszkuje w domu o pow. 300 m2 usytuowanym na działce o pow. 1,19 ha, jednakże nieruchomość obciążona jest hipoteką. Skarżący wraz z rodzina utrzymują się z dochodów za pracę G. D. w kwocie 1 500 zł (brutto) plus dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, która obecnie przynosi straty oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 750 zł (brutto).
Skarżący spłaca kredyt hipoteczny w ratach miesięcznych po 1 570 zł i kredyt obrotowy w ratach po 4 890 zł, a koszty utrzymania gospodarstwa domowego miesięcznie to ok. 600 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył kserokopię dokumentów, z których wynikało, iż w okresie od 1 stycznia do 30 listopada 2011 r. firma F. D. G. poniosła stratę w kwocie [...] zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw, wskazując, iż nie ma dostatecznych środków pozwalających na uiszczenie wpisu, szczególnie, iż z uwagi na wielość wniesionych skarg musi uiścić kilka wpisów sądowych.
Pełnomocnik skarżącego na wezwanie Sądu I instancji o nadesłanie dodatkowych informacji poinformował, że skarżący "praktycznie wygasił prowadzoną działalność gospodarczą i planuje ją zawiesić", jednakże całkowita likwidacja z uwagi na zabezpieczenia poczynione przez urząd skarbowy jest niemożliwa. Dodatkowo przedstawiono, iż obecne koszty utrzymania rodziny tj. żywność oraz ubrania to kwota ok. 900 – 1 000 zł, a kredyt mieszkaniowy od marca 2012 r. spłaca teściowa skarżącego, natomiast kredyt obrotowy skarżący spłaca "w miarę możliwości ze środków, które spływają od kontrahentów z tytułu prowadzonej działalności". Do pisma skarżącego dołączono kserokopię zeznań podatkowych za rok 2011 małżonków oraz zestawienie księgi podatkowej za miesiące styczeń – marzec 2012r., z którego wynikało, że skarżący nie osiągnął przychodu a ponosi jedynie wydatki w związku z prowadzoną działalnością.
Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy przedstawił, iż w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 30 listopada 2011 r. przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak wskazał skarżący w "Bilansie Firmy", wyniosły [...] zł /w tym sprzedaż – [...] zł, pozostałe przychody – [...], zaś koszty – [...] zł, w związku z czym wykazana strata wyniosła – [...] zł. Wskazana wysokość przychodów skarżącego, nie pozwala przyjąć, aby był on pozbawiony środków finansowych. Wskazana za miesiące styczeń – listopad 2011 r. strata, nie może zdaniem Sądu przemawiać za uznaniem, iż nie posiada on środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.723 zł. Należy podnieść, iż strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania /II GZ 112/11/.
Skarżący uzyskał na finansowanie bieżących zobowiązań firmy kredyt obrotowy w wysokości [....] zł, w dniu [...] grudnia 2010r., co wiązało się z określoną /dobrą / kondycją finansową jego firmy i w sytuacji skorzystania z całości przyznanego kredytu, zobowiązany jest do jego całkowitej spłaty do dnia [...] grudnia 2013r. Okoliczność, że bank udzielił skarżącemu kredytu w znacznej kwocie, świadczy o dobrej kondycji finansowej firmy skarżącego w okresie, gdy wobec skarżącego toczyło się postępowanie podatkowe i powinien on mieć świadomość, iż ewentualne zaskarżenie do Sądu wydanej wobec niego decyzji wiązać się będzie z koniecznością uiszczenia kosztów sądowych. Przyjąć też należy, że skarżący uzyskuje środki z prowadzonej działalności, choć nie wykazane zostały w zestawieniu dołączonym do pisma z [...] maja 2012 r., ponieważ – jak wskazuje pełnomocnik w tym piśmie – "ze środków spływających od kontrahentów" skarżący spłaca kredyt obrotowy.
Skarżący złożył na powyższe postanowienie zażalenie wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu wskazał, iż zażalenie na usprawiedliwioną podstawę, bowiem stwierdzić można, że skarżący spełnia przesłanki z art. 246 p.p.s.a. i nie ma dostatecznych środków pozwalających na spłatę kosztów sądowych. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne koszty. Zdaniem skarżącego należy wziąć pod rozwagę całokształt okoliczności towarzyszących niniejszej sprawie w tym również wysokość dochodów z których utrzymuje się rodzina, a są to dochody z umowy o pracę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na okoliczności znane temu Sądowi z urzędu wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.
Jednocześnie, abstrahując od okoliczności znanych Sądowi pierwszej instancji z urzędu, podkreślić należy, że przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący, prowadząc w dalszym ciągu działalność gospodarczą nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.