Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2429/12, odmówił U. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji wskazał, że uzasadniając złożony wniosek skarżąca twierdziła, że ponosi koszty leczenia w wysokości około 600 zł miesięcznie, pozostałe środki pieniężne przeznacza na utrzymanie i wyżywienie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest emerytką i otrzymuje emeryturę w wysokości 870 zł.
W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia dodatkowych informacji celem wykazania rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych - w terminie 7 dni, pod rygorem oceny wniosku na podstawie posiadanych informacji - skarżąca zarzuciła, że nie mogła zgromadzić dokumentów wskazanych w wezwaniu, ponieważ w tym czasie poddawana była zabiegom lekarskim. W jej ocenie termin wyznaczony w wezwaniu był zbyt krótki na zgromadzenie dokumentów w nim wskazanych. Skarżąca podniosła też, że nie może samodzielnie funkcjonować, musi korzystać z pomocy osób trzecich, nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje pomocy finansowej od innych osób ani organizacji społecznych, sporadycznie przebywa w miejscu zamieszkania, nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, wydatki ponoszone na leczenie (leki, dojazdy, wizyty lekarskie, czynności medyczne) oraz wyżywienie nie pozwalają na minimalne oszczędności, a więc otrzymywane środki pieniężne są w pełni wydatkowane.
Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r. referendarz sądowy WSA w W. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. - rozpoznając wniosek wobec złożenia sprzeciwu od ww. postanowienia - stwierdził, że oświadczenie zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, nie było wystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto skarżąca - pomimo wezwania do złożenia m.in. oświadczeń, potwierdzonych stosownymi dokumentami o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach oraz wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich likwidacji dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy - nie nadesłała żadnych dokumentów i nie udzieliła dodatkowych informacji, które pozwoliłyby na porównanie wysokości jej obciążeń finansowych, z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.
Równocześnie skarżąca nie wskazała terminu, w którym jest w stanie zgromadzić i przesłać stosowne dokumenty. Złożyła jedynie oświadczenie, w którym określiła swój stan zdrowia jako bardzo słaby i stwierdziła, że koszt leczenia, przejazdy do kliniki, wizyty lekarskie nie pozwalają jej na dokonywanie oszczędności wobec czego środki, które otrzymuje są w pełni wydatkowane.
Zdaniem WSA skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła powyższych okoliczności.
Sąd I instancji podniósł przy tym, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania. Dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy znaczenie ma nie tylko wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również to, jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów (świadczenie emerytalne w wysokości 870 zł) nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.
Sąd I instancji wskazał ponadto, że uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącej (np. wyciąg z rachunku bankowego).
W konsekwencji Sąd uznał, że skoro brak stosownych dokumentów wykluczył możliwość dokonania oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącej prawa pomocy – wniosek podlegał oddaleniu.
U. D. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu podniosła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez odniesienia się do osobistej sytuacji skarżącej oraz przedstawionych przez nią argumentów. W ocenie skarżącej, Sąd I instancji nie zrozumiał należycie przedstawionej przez nią sytuacji życiowej. U. D. stwierdziła, że w sposób jasny przedstawiła Sądowi, że jest osobą chorą, w podeszłym wieku, zaś wymagane od niej dokumenty nie są dla niej od razu dostępne, bowiem nie posiada ich przy sobie, leżąc w szpitalu, bądź będąc na badaniach. Nadto skarżąca stwierdziła, że ma problemy z poruszaniem się, z komunikacją ze światem zewnętrznym, nie korzysta z niczyjej pomocy, wobec czego nie istnieje możliwość dostarczenia żądanych przez Sąd dokumentów w ciągu zakreślonego terminu 7 dni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. Jako że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika więc wprost, że ciężar dowodu - co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy - spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Co więcej, strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym miernikiem oceny czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż powołane przez skarżącą okoliczności - niczym niepoparte - nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wbrew oczekiwaniom skarżącej, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia dokumentacji w sprawie nie wystarczyły do przyjęcia, że jej sytuacja materialna uzasadnia pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku.
Nie ulega kwestii, że wnioskodawczyni jedynie twierdziła, natomiast nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek koszów postępowania. Brak było zatem podstaw do przyznania jej prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.
Odnosząc się do zarzutu braku możliwości dostarczenia żądanych dokumentów w terminie 7 dni należy wskazać, że stosownie do treści art. 84 p.p.s.a. strona może – przed upływem terminu sądowego – zgłosić wniosek o jego przedłużenie. Wniosek taki w sprawie nie został zgłoszony.
Zauważyć należy też, że skarżąca nie tylko nie wykonała wezwania referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2013 r., ale i niezbędnych dokumentów nie złożyła ani na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego ani nie dołączyła ich do zażalenia od postanowienia WSA z 9 maja 2013 r. Powyższe zdaje się wskazywać, że brak wykazania pełnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie jest spowodowany krótkim, 7 dniowym terminem, zakreślonym do uzupełnienia wniosku.
Z tych wszystkich względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaskarżone postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.