Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt I SA/Go 409/06 odmówił T. K. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą F. H. "A." - przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd przypomniał m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I GZ 81/07 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Go 409/06, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący ponowił wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, zaś Sąd I instancji wydając wskazane na wstępie postanowienie stwierdził, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia nie wynika, aby jego sytuacja finansowa uległa zmianie od czasu prawomocnego postanowienia NSA z dnia 21 czerwca 2007 r.
Zdaniem Sądu skarżący przytoczył jedynie ogólnikowe informacje znane już Sądowi o stanie rodzinnym i braku dochodów co przesądzało o braku podstawy do zmiany dotychczasowej oceny Sądu o niewykazaniu przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Na powyższe postanowienie T. K. wniósł zażalenie domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stanowisko Sądu I instancji, zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, jest krzywdzące dla niego i jego rodziny oraz zamyka mu drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. W jego ocenie, ponad wszelką wątpliwość zostało wykazane, że nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego.
Skarżący podkreślił, że od chwili wszczęcia przez organy celne postępowań weryfikacyjnych jego sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie. Wywodził, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem.
W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
W rozpatrywanej sprawie skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i zażaleniu na ww. postanowienie poprzestał na oświadczeniu, że nie osiąga żadnych dochodów, że nie prowadzi działalności gospodarczej, oraz że koszty utrzymania żony i dwóch nastoletnich synów wynoszą miesięcznie 3.000 zł.
W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są z urzędu fakty związane z sytuacja majątkową skarżącego z uwagi na fakt wielości spraw skarżącego toczących się przed sądami administracyjnymi. I tak skarżący - wbrew złożonemu oświadczeniu (k. 111 akt) - prowadzi działalność gospodarczą, o czym świadczy fakt zatrudniania w okresie od stycznia do grudnia 2007 r. pracownika z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 400 zł. Wobec powyższego uprawnione jest stwierdzenie, że dane zawarte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wiarygodne i na ich podstawie ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony nie była możliwa, co musi wywołać negatywne dla strony skutki.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skoro strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów, to istotnie Sąd I instancji nie dysponował materiałem, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy, zaś z materiału znajdującego się w aktach sprawy wynika, że od czasu zakończenia postępowania międzyinstancyjnego (postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I GZ 81/07) sytuacja skarżącego nie ulega zmianie (pogorszeniu).
Na marginesie wskazać należy, że na aprobatę zasługuje twierdzenie skarżącego, iż w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane.
Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, że nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Tym samym nie można przyjąć, by w stanie faktycznym sprawy to odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy ograniczała jego prawo dostępu do sądu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.