Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Go 180/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. S.A. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku akcyzowym za okresy rozliczeniowe od stycznia 2006 r. do grudnia 2008 r., uchylił zaskarżoną decyzję, określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oraz – w pkt. 3 - zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki 10.721,70 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania.
W podstawie prawnej zasądzonych kosztów postępowania Sąd I instancji wskazał art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) i art. 206 tej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). WSA stwierdził, że na poniesione przez skarżącą koszty postępowania sądowego składały się: wpis 100.000 zł., opłata od udzielonego pełnomocnictwa 17zł, koszty zastępstwa procesowego 7200 zł, łącznie 107.217 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia dotyczyła kwoty 33.502.782 zł, skarga strony była zasadna co do kwoty 3.368.306,74 zł co stanowiło około 10% wartości przedmiotu zaskarżenia. Zasądzone w części koszty 10.721,70 zł stanowiły 10% poniesionych przez skarżącego kosztów wynoszących łączną kwotę 107.217 zł.
Zażalenie na postanowienie zawarte w wyroku i obejmujące zasądzenie kosztów postępowania wniosła P. S.A. Postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 206 w zw. z art. 200 p.p.s.a. przez uznanie, że w sprawie istnieją przesłanki jego zastosowania, a w konsekwencji zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w części, podczas gdy spółce należy się zwrot całości kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw,
- 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 193 w zw. z art. 206 p.p.s.a. przez brak precyzyjnego uzasadnienia podstaw zastosowania miarkowania kosztów postępowania.
Wobec powyższego spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie 107.217 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia decyzji jest sprzeczne z uzasadnieniem zastosowania miarkowania kosztów, gdyż Sąd uchylając decyzję wskazuje na konieczność dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia istnienia i wysokości uszczerbku poniesionego przez spółkę, a w części uzasadnienia dotyczącej kosztów postępowania przyjmuje pewną wysokość uszczerbku i na jej podstawie dokonuje obliczeń dotyczących skali w jakiej skarga została uwzględniona. Spółka wskazała również na wyjątkowy charakter art. 206 p.p.s.a. oraz brak wyczerpującego uzasadnienia dla jego zastosowania, które w ocenie Spółki w ogóle nie powinno mieć miejsca.
Ponadto w ocenie skarżącej, zastosowanie art. 206 p.p.s.a. nie uchyla obowiązku zasądzenia kosztów, które musiała ponieść, by wygrać sprawę w tej części, w której ją rzeczywiście wygrała. Zasądzona kwota nie wyczerpuje zaś kosztów niezbędnych.
W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Celnej w R. wniósł o oddalenie zażalenia w całości i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Stosownie zaś do art. 184 powołanej ustawy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, a odpowiednio zażalenie, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesione zażalenie - z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw - podlega oddaleniu.
Nietrafny jest bowiem sformułowany w pkt 1 zażalenia zarzut naruszenia art. 206 w związku z art. 200 p.p.s.a. - przez uznanie, że w sprawie istnieją przesłanki jego zastosowania.
Art. 200 p.p.s.a. wprowadza regułę - stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik postępowania - że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt /.../, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Niezbędne koszty postępowania ustawodawca określił przy tym w art. 205 ustawy, wskazując m.in., że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2).
Regulację zawartą w art. 206 p.p.s.a. - wprowadzającą możliwość stosunkowego rozdziału (miarkowania) kosztów postępowania - uznaje się za uzupełnienie przywołanej wyżej zasady rezultatu, związanej z wynikiem postępowania.
Zgodnie z tym przepisem w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Ustawodawca nie definiując jednoznacznie "uzasadnionych przypadków" wskazał wyłącznie, że takim uzasadnionym przypadkiem jest w szczególności (katalog otwarty) uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustawodawca nie przesądził też kwestii, czy to częściowe uwzględnienie skargi - jako warunek zastosowania art. 206 p.p.s.a. - powinno znaleźć wyraz w rozstrzygnięciu zawartym w sentencji wyroku czy też może wynikać z uzasadnienia. Na tle przywołanej regulacji w orzecznictwie i doktrynie ukształtował się jednak pogląd, że pod pojęciem częściowego uwzględnienia skargi - w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. - rozumieć należy zarówno sytuację, w której sąd uchylił część zaskarżonej decyzji, jak i sytuację, w której, z uwagi na niepodzielność decyzji, uchylił ją w całości, jednakże z treści uzasadnienia wyroku wynika, że tylko część zarzutów skargi została uwzględniona i że tylko one będą przedmiotem rozważań przy ponownym rozpoznaniu sprawy przed organem II instancji.
Stanowisko to uznać należy za w pełni uzasadnione. Zgodzić należy się bowiem z tym, że w praktyce - w szczególności w sprawach (jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku) ze skarg na decyzje podatkowe - często występuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, mimo kwestionowania przez sąd w uzasadnieniu zgodności z prawem określenia lub ustalenia tylko niewielkich kwot. Podzielić należy też pogląd, że przy ocenie, czy nastąpiło częściowe uwzględnienie skargi, istotne jest porównanie wskazanego w niej określenia naruszenia prawa w zaskarżonym akcie ze stanowiskiem sądu wynikającym z wyroku (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013 – komentarz do art. 206, teza 3 i powołane tam orzecznictwo, w szczególności postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2008 r., II FZ 51/08, LEX nr 565668).
W rozpoznawanej sprawie z uzasadnienia wyroku, zaskarżonego zażaleniem w przedmiocie orzeczenia o kosztach, wynika, że Sąd I instancji uchylił kontrolowaną decyzję (o odmowie stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym w wysokości 33.502.782 zł) z uwagi na uwzględnienie zarzutu wadliwych ustaleń co do uszczerbku poniesionego przez skarżącą, a wykazywanego przez nią od stycznia 2006 r. do grudnia 2008 r., łącznie w wysokości 3.368.306, 74 zł.
W tym stanie rzeczy zasadne jest stwierdzenie, że skarga była zasadna co do kwoty 3.368.306, 74 zł - co stanowi ok. 10 % wartości przedmiotu sporu.
Nie ulega wątpliwości, że pozostawienie przez ustawodawcę stosowania art. 206 p.p.s.a. uznaniu sądu nie może oznaczać dowolności. Przyjęta przez sąd ocena czy miało miejsce "uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu" wymaga poddającego się kontroli uzasadnienia. W świetle literalnego brzmienia omawianej regulacji obliczenie kwoty zwracanych kosztów postępowania - mając na uwadze procentowe odniesienie "uwzględnionej części" skargi do wartości przedmiotu sporu, ustalonej w celu pobrania wpisu - uznać należy nie tylko za czytelne, ale i racjonalne.
Metody "miarkowania" ustawa niewątpliwie wprost nie wskazuje. Brak jednakże podstaw by przyjąć, że możliwość zasądzenia części kosztów wymaga odniesienia się do kosztów, które skarżący musiałby ponieść w zakresie uwzględnionej części skargi. Mimo bowiem tego, że - jak już wskazano – miarkowanie kosztów na podstawie art. 206 p.p.s.a. jest uzupełnieniem określonej w art. 200 zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, to jednak art. 206 wyraźnie nawiązuje do stosunku części uwzględnionej wobec wartości przedmiotu sporu, nie zaś do "kosztów niezbędnych" - w rozumieniu art. 200 i art. 205 p.p.s.a. - koniecznych do poniesienia w zakresie uwzględnionej części skargi. Nie można się więc zgodzić z autorem zażalenia, że Sąd I instancji miał obowiązek zasądzenia na rzecz skarżącej spółki kosztów, które ta musiałaby ponieść aby wygrać sprawę w części, w której ją rzeczywiście wygrała.
Zdaniem NSA, Sądowi I instancji nie można ponadto postawić zarzutu dowolności przy uznaniu, że 10 % wartości przedmiotu sporu stanowi niewspółmierną jego część.
Za nietrafny uznać należy też zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Jak wynika z przytoczonych wyżej fragmentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku zawiera ono - wbrew wywodom zażalenia - motywy rozstrzygnięcia, w tym w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania oraz wskazuje kryteria zastosowane przez Sąd I instancji przy miarkowaniu tych kosztów na podstawie art. 206 p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Wniosek organu o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego nie zasługiwał na uwzględnienie, z uwagi brak ustawowych podstaw (por. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r. I OPS 4/07).