Uzasadnienie
Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 października 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 883/18 oddalił wniosek F. W. w P. o wyłączenie sędziów WSA Mirosławy Pindelskiej, Dariusza Czarkowskiego i Michała Sowińskiego w sprawie ze skargi F. W. na rozstrzygnięcie Kancelarii Senatu RP z dnia 19 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dotacji na realizację zadania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 26 sierpnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącej f. o wyłącznie sędziów: Bożeny Zwolenik, Marka Krawczaka i Arkadiuszu Tomczaka.
Fundacja złożyła zażalenie na ww. postanowienie oraz złożyła wniosek o wyłącznie sędziów tj.: Mirosławy Pindelskiej, Dariusza Czarkowskiego i Michała Sowińskiego.
W oświadczeniach złożonych do akt sprawy w dniu 29 września 2020 r. sędziowie WSA: Mirosława Pindelska, Dariusz Czarkowski i Michał Sowińskiego wskazali, że nie zachodzą wobec nich przesłanki wyłączające ich z mocy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a") od orzekania w sprawie oraz że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w przedmiotowej sprawie.
Zdaniem WSA w Warszawie, podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty nie wywołują uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziów Mirosławy Pindelskiej, Dariusza Czarkowskiego, Michała Sowińskiego i w konsekwencji nie uzasadniają jego wyłączenia.
Strona nie uprawdopodobniła, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności wzbudzające wątpliwości co do bezstronności sędziów objętych żądaniem wyłączenia. Sąd zauważa, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Podkreślił także, że wniosek o wyłączenie sędziego uzasadniają jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn nie ma w niniejszej sprawie.
Wykazywane przez skarżąca we wniosku o wyłączenie sędziów "naruszenia prawa":
- - przyjęcia przez każdą z wyżej wskazanych osób powołania do sprawowania urzędu sędziego dokonanego przez Prezydenta Rzeczypospolitej wbrew prawu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa działającej bez piętnastu jej członków, których wybierać zgodnie z Konstytucją powinien "Naród";
- - uniemożliwienia poprzez nieujawnienie składu sądu w zakresie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziów, skorzystania przez FWS z prawa do niezależnego i niezawisłego sądu działającego w składzie zgodnym z prawem także w tym zakresie postępowania;
- - naruszenia poprzez nieujawnienie składu sądu normy jawności postępowania sądowego w zakresie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziów;
- - nie mogą być podstawą wyłączenia sędziów.
Art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek wyłączenia sędziego z urzędu. Nie można zakwalifikować ich również do istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.).
Dodatkowo wskazać trzeba, że z treści oświadczeń z 29 września 2020 r. złożonego przez sędziów wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., które dawałyby podstawy do wyłączenia od rozpoznania spraw wskazanych we wniosku. W ocenie Sądu prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Fundacja W. zaskarżając w całości postanowienie z dnia 1 października 2020 r. Wniosła o jego uchylenie w całości ze względu na naruszenie art. 19 p.p.s.a.
Ponadto wniosła na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej o skierowanie zapytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE o wykładnię art. 2 Traktatu o UE, dokonywaną poprzez udzielenie odpowiedzi na pytanie: Czy spełnia normę państwa prawnego określoną przepisem art. 2 Traktatu powoływanie osoby na stanowisko sędziowskie bez podstawy prawnej i pomimo stwierdzenia tego braku podstawy prawnej orzeczeniem (z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt: SK 43/06) organu konstytucyjnej kontroli prawa (Trybunału Konstytucyjnego), a także - powoływanie takiej osoby przez organ określony w konstytucji i działający w składzie niezgodnym z konstytucją?
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258).
Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy.
W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się wyłączenia od orzekania sędziów WSA w Warszawie Mirosławy Pindelskiej, Dariusza Czarkowskiego i Michała Sowińskiego. Skarżący swój wniosek w tym zakresie uzasadnił wyłącznie wątpliwościami co do prawidłowości dokonanych powołań na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Skarżąca F. wskazała, że odmówiono jej skorzystania z prawa do niezależnego i niezawisłego sądu działającego w składzie zgodnym z prawem.
Odnosząc się do powyższego stanowiska stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca ani we wniosku ani w zażaleniu nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 938/14, LEX nr 1532890). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazując w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wskazał, z jakich przyczyn uznaje, że sędziowie, których wyłączenia się domaga, mogą nie zachować bezstronności.
Jednocześnie złożone przez sędziów WSA oświadczenia, iż w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności nie budzą wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do ich prawdziwości. Ponieważ strona wnioskująca nie wskazała na jakiekolwiek przesłanki wskazane w art. 18 i 19 p.p.s.a., wystarczające w tym miejscu jest stwierdzenie, że brak było podstaw do wyłączenia ww. sędziów z mocy ustawy, jak i z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.
Odnosząc się natomiast do argumentacji powołanej we wniosku oraz w zażaleniu, należy wskazać, że kwestionowanie sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa nie przekłada się automatycznie na możliwość uznania, że w sprawie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego z art. 19 p.p.s.a. Argumentacja ta w istocie zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie. Na niedopuszczalność takiej wykładni art. 19 p.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18.
W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uważa wskazanie na wyroki NSA z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 3626/21 oraz III FSK 4104/21, w których skład orzekający stwierdził, że w aspekcie unijnych i konwencyjnych standardów prawa do sądu można uznać, że jeżeli w składzie orzekającym wojewódzkiego sądu administracyjnego zasiada sędzia bądź asesor sądowy spełniający konstytucyjne standardy niezależności, niezawisłości i bezstronności, nawet jeżeli został powołany przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., to taki sąd należy uznać za sąd europejski w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Wyżej poczyniona argumentacja wskazuje na brak jakichkolwiek podstaw do kierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE.
Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.