Postanowienie NSA z 16 października 2018 r., I GZ 342/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1331/16 w zakresie odrzucenia zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2018 r.

Sprawa

w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące od kwietnia do lipca 2010 r. oraz umorzenia postępowania za marzec 2010 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Skład

sędzia NSA Zofia Borowicz przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1331/16 odrzucił zażalenie M. R. na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2016 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia oraz wykładni postanowienia.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 194 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zażalenie na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest niedopuszczalne, wobec czego podlegało odrzuceniu.

Zażaleniem z dnia 21 marca 2018 r. skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przez udział w rozpoznaniu sprawy 23 czerwca 2017 r., oraz 21 marca 2018 r. przez Sędzię WSA J. G., która rozpoznawała środek zaskarżenia wydany przez siebie wcześniej – postanowienie z 6 kwietnia 2017 r. oraz rozpoznawała sprawę 21 marca 2018 r., tym samym Sędzia WSA wydając orzeczenie z 23 czerwca 2016 i 21 marca 2018 r., kontrolowała własne wcześniejsze orzeczenie, w konsekwencji zdaniem skarżącego, taka sytuacja prowadzi do nieważności postępowania, gdyż wskazana sędzia WSA nie powinna uczestniczyć w składzie orzekającym z powodu przeszkód prawnych i podejmować czynności w sprawie swoich orzeczeń od których wniesiono środek zaskarżenia (zażalenie);
2. art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a ponieważ postanowienie z 23 czerwca 2017 r. oraz 21 marca 2018 r., zostało wydane przez Sędziego, co do którego zachodzi podstawa do wyłączenia w sprawie z uwagi na udział w wydaniu orzeczenia z 6 kwietnia 2017 r. Stosowanie do art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia z 6 kwietnia 2017 oraz postanowienia z 23 czerwca 2017 r., którym odrzuciła środek zaskarżenia na orzeczenie wydane przez siebie orzekając o odrzuceniu zażalenia, zdaniem skarżącego zachodzi więc tutaj nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w nim wskazanych.

Jak wynika z akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 września 2017 r. (sygn. akt I GZ 198/17) oddalił zażalenie M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 czerwca 2017 r., którym odrzucono zażalenie tego skarżącego na postanowienie tego Sądu z dnia 6 kwietnia 2017 r. utrzymujące w mocy zarządzenie referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2017 r. o pozostawieniu wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Następnie postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wykładni postanowienia tego Sądu z dnia 22 września 2017 r.

M. R. wniósł zażalenie na ww. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2017 r. sygn. akt I GZ 198/17. Ponadto odrębnym pismem wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wykładnię powyższego postanowienia.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. akt I GZ 198/17;

1. odrzucił zażalenie;
2. odmówił wykładni postanowienia.

W uzasadnieniu tego postanowienia NSA stwierdził, że zażalenie na postanowienie z dnia 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt I GZ 198/17) nie jest dopuszczalne i w tym zakresie postanowił jak w pkt 1 sentencji postanowienia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.

Wyjaśniając z jakich przyczyn nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o wykładnię postanowienia NSA z dnia 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt I GZ 198/17), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w tym zakresie orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia na mocy art. 158 w zw. z art. 166 i art. 193 p.p.s.a.

Powyższe postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało doręczone skarżącemu z pismem, iż orzeczenie to jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu (k. 127 akt).

M. R. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego kolejne pismo z dnia 28 lutego 2018 r. zatytułowane: "Zażalenie na postanowienie z dnia 26.1.2018 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I GZ 198/17) w przedmiocie pkt 1 odrzucenia zażalenia oraz pkt 2 odmowy wykładni postanowienia" (data wpływu do Biura Podawczego Naczelnego Sądu Administracyjnego 5 marca 2018 r.).

Na mocy zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Izby Gospodarczej NSA z dnia 5 marca 2018 r. pismo to zostało włączone do akt i przesłane w ślad za aktami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (k. 145 i 146 akt).

Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego I Wydziału WSA w Gdańsku z dnia 15 marca 2018 r., pismo to zostało zakwalifikowane jako zażalenie na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego i przedłożone wraz z aktami sprawy sędziemu sprawozdawcy celem rozważenia możliwości odrzucenia zażalenia (k. 150 akt).

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał w dniu 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1331/16 zaskarżone obecnie postanowienie, którym odrzucił zażalenie na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2018 r.

Treść sentencji zaskarżonego obecnie postanowienia wskazuje, że po pierwsze: Sąd I instancji potraktował pismo skarżącego z dnia 28 lutego 2018 r. jako środek zaskarżenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a po drugie dokonał kontroli jego dopuszczalności. Tego rodzaju rozstrzygnięcie Sądu I instancji było niedopuszczalne i dlatego podlegało uchyleniu.

Z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 2 i 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm., dalej p.u.s.a.) wynika, że postępowanie sądowoadministracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że ustrój sądów administracyjnych oraz postępowanie w sprawach rozpoznawanych przez te sądy powinny być ukształtowane tak, aby zapewnić realizację zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Przepisy art. 3 § 1 p.u.s.a. oraz art. 13 § 1 p.p.s.a. wyznaczają zasadę domniemania właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych w pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 3 § 2 p.u.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór orzeczniczy nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych. Z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 3 § 2 p.u.s.a. wynika, że NSA m.in. rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych.

W związku z powyższym przepisy procesowe o właściwości sądów w powiązaniu z regulacjami ustrojowymi określającymi organizację sądów administracyjnych skutkują rozróżnieniem właściwości rzeczowej, miejscowej i funkcjonalnej.

Właściwość funkcjonalna wynika z podziału funkcji i czynności procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym pomiędzy sądami różnych instancji lub też sądami równorzędnymi. Przepisy o tym rodzaju właściwości określają, który Sąd jest powołany do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, a który do rozpoznania środków odwoławczych w tej sprawie lub do rozstrzygania o jakichś kwestiach wpadkowych w sprawie (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, wyd. 5, s. 187).

Jak wyżej wskazano z art. 13 § 1 i § 2, i art. 3 § 1 p.u.s.a. wynika, że funkcja wojewódzkiego sądu administracyjnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprowadza się do rozpoznawania w pierwszej instancji spraw sądowoadministracyjnych w granicach ich właściwości miejscowej.

Z kolei z art. 178 p.p.s.a. wynika, że wojewódzki sąd administracyjny jest uprawniony odrzucić na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. Jednocześnie z art. 198 p.p.s.a. wynika, że przepisy niniejszego działu (czyli dotyczące skargi kasacyjnej i zażalenia) stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Oznacza to, że na mocy uregulowań zawartych w art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. odpowiednie zastosowanie znajduje art. 178 p.p.s.a. w postępowaniach zainicjowanych zażaleniem na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego i na zarządzenia przewodniczącego.

Z uregulowań powyższych wynika więc, że funkcja wojewódzkiego sądu administracyjnego sprowadza się też do przyjmowania środków odwoławczych od wydanych przez nie orzeczeń (skarga kasacyjna, zażalenie) i kontroli zachowania warunków formalnych zaskarżenia. Funkcja ta może być jednakże realizowana przez wojewódzki sąd administracyjny jedynie wobec środków zaskarżenia wniesionych od orzeczeń tego sądu.

Z art. 173 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (z wyjątkiem przypadków z art. 58 § 1 pkt 1–4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 1).

Podobnie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 194 § 1 p.p.s.a.) oraz zarządzenia przewodniczącego wydziału wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 198 p.p.s.a.).

Powyższe oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny jest uprawniony wydać postanowienie na podstawie art. 178 p.p.s.a. (także poprzez odpowiednie stosowanie tego przepisu w związku z art. 197 § 2 i 198 p.p.s.a.), wyłącznie w stosunku do środków zaskarżenia wniesionych od wydanych przez ten sąd orzeczeń, tj. wyroków, postanowień wojewódzkiego sądu administracyjnego (bądź też zarządzeń przewodniczącego wydziału wojewódzkiego sądu administracyjnego), nie zaś w stosunku do środków zaskarżenia wniesionych od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Innymi słowy wojewódzki sąd administracyjny nie jest uprawniony do przyjmowania środków odwoławczych od orzeczeń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, a w szczególności nie jest uprawniony do kontroli dopuszczalności tego rodzaju środków. Nie ma tu znaczenia to, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera przepisu, który dopuszczałby możliwość rozpoznania w trybie określonym w jej przepisach skargi kasacyjnej bądź zażalenia od orzeczeń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, które są prawomocne z chwilą ich wydania. To wyłącznie Naczelny Sąd Administracyjny może dokonać odpowiedniej "klasyfikacji" pisma procesowego wniesionego przez stronę i adresowanego do tego sądu, a następnie podjąć stosowne czynności procesowe lub wydać odpowiednie rozstrzygnięcia w przedmiocie odnoszącym się do tego pisma.

Powyższy tryb działania wynika z podziału funkcji i czynności procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym pomiędzy sądami różnych instancji. Z powołanych powyżej regulacji prawnych wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sadów administracyjnych, a przepisy te nie przewidują możliwości kontroli przez sądy administracyjne pierwszej instancji dopuszczalności wnoszenia środków odwoławczych od orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji. To Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 3 § 2 p.u.s.a. sprawuje nadzór orzeczniczy nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych, a nie na odwrót. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że istnienie możliwości oceny przez sąd pierwszej instancji orzeczenia sądu instancji wyższej stanowi zaprzeczenie zasady dwuinstancyjności i zasad ustrojowych, wynikających z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz przepisów ustrojowych określonych w art. 3 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz w art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I FSK 337/13, baza orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela. Taka sytuacja wystąpiłaby, gdyby uznać, że wojewódzki sąd administracyjny był właściwy do wydania zaskarżonego postanowienia.

Reasumując Sąd I instancji nie był właściwy do rozstrzygania w przedmiocie pisma procesowego skarżącego z dnia 26 stycznia 2018 r. zatytułowanego: "Zażalenie na postanowienie z dnia 26.1.2018 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I Gz 198/17) w przedmiocie pkt 1 odrzucenia zażalenia oraz pkt 2 odmowy wykładni postanowienia".

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, z przyczyn wyżej wskazanych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

Zatem w sprawie wystąpiła przyczyna nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 6 p.p.s.a., którą Naczelny Sąd Administracyjny, zważywszy na treść § 1 art. 183 p.p.s.a. zobligowany był wziąć z urzędu pod rozwagę.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Powyższe oznacza, że to Naczelny Sąd Administracyjny podejmie ewentualne czynności procesowe dotyczące pisma procesowego skarżącego z dnia 26 stycznia 2018 r., które było adresowane do tego Sądu.