Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 grudnia 2010 r., sygn. akt: III SA/Gl 1860/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił wniosek S. M. o wyłączenie sędziego, w sprawie ze skargi wnioskodawcy na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] września 2007 r., w przedmiocie podatku akcyzowego.
S. M. podniósł, iż sędzia Henryk Wach 4 marca 2008 r. przewodniczył składowi orzekającemu w dwóch sprawach ze skarg wnioskodawcy "w prawie identycznym stanie faktycznym", w których środki prawne oddalono. Ta okoliczność rodzi realne obawy, iż sędzia nie zachowa wystarczającego obiektywizmu przy badaniu obecnej skargi, mogąc mieć już wyrobione zdanie, co do istnienia po stronie skarżącej obowiązku podatkowego i podstawy jego wymiaru. Wnioskodawca zwrócił nadto uwagę, że sprawa toczy się w następstwie uchylenia wyroku, u podstaw którego to rozstrzygnięcia leżało naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Sędzia Henryk Wach złożył pisemne oświadczenie stwierdzając, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji strona nie wskazała przyczyn uzasadniających wyłączenie sędziego na podstawie art. 18 § 1 p.p.s.a., ani też nie wykazała, aby sędziego łączyły ze stroną jakiekolwiek osobiste stosunki, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Podniesione przez S. M. okoliczności nie uprawdopodabniają zaistnienia jakiegokolwiek warunku ze wskazanych przepisów, wskazujących na zasadność wniosku.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wskazał, iż Sąd analizował zasadność wniosku o wyłączenie sędziego powołując się na treść przepisu art. 19 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym do 6 grudnia 2006 r., co spowodowało, iż WSA oceniał wniosek w odniesieniu do nieaktualnej treści przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. (WSA wskazał błędną datę 30 sierpnia 2007 r.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 6 grudnia 2006 r., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie.
Treść przepisu różni się w istotny sposób od brzmienia pierwotnego, iż "sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego".
O ile zatem uprzednią przyczyną wyłączenia sędziego było istnienie pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego, to po nowelizacji przepisu wystarczającą przesłanką wyłączenia jest samo istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, zarówno u podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u innych występujących w tym postępowaniu sądowym lub spoza tego postępowania.
Wprowadzone powołaną ustawą z 30 sierpnia 2002 r. ograniczenie zostało zakwestionowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 54/04 (publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 19 p.p.s.a. "w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji". W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, "aby umożliwiło ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości, co do bezstronności sędziego". Według wyroku gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone "jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale muszą być pojmowane szerzej - jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do wydania orzeczenia na w pełni zobiektywizowanych przesłankach".
Stosowna zmiana ustawodawcza wprowadzona została w art. 1 ustawy z 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 208, poz. 1536). Jak wynika z treści znowelizowanego art. 19 p.p.s.a., ustawodawca określając tzw. względne przesłanki wyłączenia sędziego posłużył się ogólnym sformułowaniem zaistnienia okoliczności uprawdopodobniającej uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności danego sędziego w konkretnej sprawie. W konsekwencji podstawą wyłączenia sędziego na gruncie ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są nie tylko okoliczności objęte art. 19 w brzmieniu obowiązującym przed 6 grudnia 2006 r. (tj. wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem - a więc charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej lub negatywnej), której podstawą jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej, itp.), ale wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń, co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy.
Najogólniej można stwierdzić, że wyłączeniu podlega sędzia, który z tej lub innej przyczyny mógłby być zainteresowany, co do wyniku sprawy, z góry uprzedzony do strony lub łączyłby go z nią stosunek osobisty.
Podnieść nadto należy, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie, musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z jej przeczuleń. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania, co do bezstronności sędziego. Wobec powyższego wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że orzekanie przez Sąd pierwszej instancji na podstawie nieaktualnych przepisów jest okolicznością istotną dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędziego, uzasadniającą potrzebę ponownego rozpoznania wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
Zawarty w zażaleniu wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nie znajduje uzasadnienia. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 powołanej ustawy. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527 i powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego).