Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1606/14, odmówił D.L. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku tego sądu z dnia 18 października 2017 r. oddalającego skargę D.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że 27 listopada 2017 r. skarżąca wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku złożyła wniosek o przywrócenie terminu o sporządzenie uzasadnienia wskazując, że nie mogła dokonać czynności w terminie, ponieważ opiekuje się ciężko chorym mężem, który wymaga całodobowej opieki. Wyjaśniła, że mieszka na wsi i w celu nadania przesyłki na poczcie musi dojechać autobusem. Jednak nie może pozostawiać męża bez opieki w tym czasie, gdyż zajmuje to ponad dwie godziny. Skarżąca wyjaśniła, że sama również choruje i w związku z operacją ucha słabo słyszy. Wskazała, że będąc na rozprawie nie dosłyszała pouczenia sądu o obowiązującym 7-dniowym terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W ocenie Sądu pierwszej instancji zaprezentowana przez skarżącą argumentacja nie zasługiwała na aprobatę, a przedstawione okoliczności nie świadczyły o braku winy. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wskazane powody nie miały charakteru nadzwyczajnego i nie były spowodowane przeszkodą niemożliwą do usunięcia. Skarżąca wykazała się niedostateczną dbałością o własne interesy, a choroba zarówno skarżącej jak i jej męża nie była nagła. Odnosząc się do kwestii niedosłyszenia Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczność ta nie usprawiedliwia braku winy w niedochowaniu terminu. Jeżeli skarżąca rzeczywiście nie słyszała na rozprawie kierowanego do niej pouczenia, to mogła w ocenie Sądu pierwszej instancji taką okoliczność zasygnalizować. Mogła również udać się do Wydziału Informacji Sądowej, aby dowiedzieć się czy też upewnić, czy i kiedy należy złożyć stosowny wniosek. Z uwagi na wskazane okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że nie nastąpiło uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Danuta Lwandowska podnosząc, że jest osobą straszą, niedosłyszącą, która sprawuje opiekę nad starszym mężem będącym inwalidą I grupy. Skarżąca podniosła nadto, że mąż cierpi na niewydolność nerek, astmę, nadciśnienie tętnicze oraz doznał udaru, w związku z czym wymaga stałej opieki. Dodatkowo sama skarżąca jest osobą starszą i niedosłyszącą, w związku z czym nie dosłyszała w jaki sposób skierować wniosek o uzasadnienie wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podnieść należy, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Niniejsza zasada nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy.
Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2). Wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu.
Na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku o przywrócenie terminu skarżąca przedstawiła okoliczności obrazujących stan zdrowia jej oraz jej męża w okresie, w którym miała dokonać czynności procesowej w postaci złożenia wniosku z uzasadnienie wyroku. Jako dowód przedstawionych twierdzeń skarżąca przedłożyła kopie orzeczenia stwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności męża, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, wyniki badań RTG oraz dokumenty obrazujące wstępne rozpoznania licznych chorób. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaświadczenie lekarskie stanowi dokument świadczący o stanie zdrowia wymienionej w nim osoby i powinien podlegać ocenie w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a., mogąc tym samym uprawdopodabniać brak winy w nieterminowym dokonaniu czynności procesowej.
W przedmiotowej sprawie WSA uznał, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w wykazaniu braku winy w przekroczeniu ustawowego terminu przewidzianego na dokonanie określonej czynności procesowej. W świetle okoliczności rozpoznawanej sprawy z takim poglądem nie sposób się zgodzić. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy podzielić stanowisko skarżącej, że za bezpośrednią przyczynę uchybienia terminowi należy uznać nie tylko jej ułomność, ale również liczne schorzenia męża oraz związany z nimi ciąg następujących po sobie zdarzeń. To bowiem na skutek wystąpienia nie tylko choroby samej skarżącej, ale również jej męża nie nadała w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji.
Jak wynika z orzecznictwa NSA, choroba żeby mogła być uznana za przesłankę ekskulpacyjną, musi wykluczać możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 432/12). Okoliczność taka zachodzi w rozpoznawanej sprawie. O braku winy skarżącego w nieterminowym złożeniu środka zaskarżenia przesądziła jej choroba, oraz pośrednio choroba męża, która uniemożliwiła zachowanie terminu do dokonania czynności procesowej. W okolicznościach niniejszej sprawy NSA uznał, że skarżąca w sposób należyty uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu, wypełniając tym samym przesłankę warunkującą przywrócenie terminie do dokonania czynności procesowej. Nieuprawnione wydaje się natomiast wnioskowanie Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca wykazała się niedbalstwem.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że niedochowanie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia było w rozpatrywanym przypadku niezawinione. Twierdzenia skarżącej o chorobach jej i jej męża uniemożliwiającej podjęcie określonych czynności zostało uwiarygodnione przedłożonym dokumentami m.in. w postaci zaświadczeń lekarskich.
W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.