Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 249/19 po rozpoznaniu skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami związanymi z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego: w pkt I. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legnicy z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], w pkt II. zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 1017 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w zakresie kosztów Sąd wskazał, że jako podstawę zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu kwoty 1017 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wskazano art. 200 w zw. art. 205 § 1 p.p.s.a. Na powyższą kwotę składały się: wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie określonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265, dalej: "rozporządzenie") (900 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
WSA stwierdził, że podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 914/16 oraz w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GZ 268/19 - w analogicznej sprawie – iż "skarżącej należał się zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie jej pełnomocnika, obliczone według stawek dla należności pieniężnych (...), bo o taką w sprawie chodziło".
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu zaskarżył przedmiotowe postanowienie w zakresie jego drugiego punktu. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części przewyższającej kwotę 597 zł, ewentualnie o jego zmianę i określenie tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego kwoty 597 zł.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 2 pkt 3 i pkt 7 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że stronie skarżącej należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego obliczonych według stawek obowiązujących w sprawach dotyczących należności pieniężnych, podczas gdy skarżącej należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg stawki w tzw. innej sprawie (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzania).
W ocenie składającego zażalenie, powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu kosztów postępowania w wysokości wyższej niż należna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 3 i pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez przyjęcie, że stronie skarżącej należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego obliczonego według stawek obowiązujących w sprawach dotyczących należności pieniężnych podczas gdy skarżącej należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg stawki "w innej sprawie" na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia. Zdaniem składającego zażalenie, skarga na postanowienie wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi należy do kategorii innych spraw, nie odnosi się bowiem stricte do należności pieniężnych. Argumentacja ta została wsparta wskazaniem, że sama skarżąca wniosła opłatę na postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji w kwocie 100 złotych, co oznacza, że uznała, że od skargi należy się wpis stały.
Kluczowa zatem dla rozstrzygnięcia tak zarysowanego sporu jest odpowiedź na pytanie, czy przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu o obciążenie wierzyciela kosztami postępowania jest należność pieniężna, o której mowa w art. 216 i 231 p.p.s.a. Powyższa kwestia była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego przykładowo w wyroku z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 914/16 oraz postanowieniach tego Sądu z dnia: 4 września 2019 r. sygn. akt I GZ 268/19; 26 lutego 2020r. sygn. akt I GZ 19/20; 8 sierpnia 2020 r. sygn. akt I GZ 231/19 (opubl. w bazie orzeczeń CBOiS). Pogląd tam wyrażony Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym podziela. Jak wskazuje się w doktrynie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiotem zaskarżenia są akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., których kontrolę z punktu widzenia zgodności z prawem przeprowadza sąd administracyjny (art. 1 § 2 p.u.s.a.).
W tym postępowaniu nie orzeka się o należnościach pieniężnych, tak jak w postępowaniu w sprawach cywilnych, lecz kontroluje legalność aktów, w których takie należności zostały określone lub ustalone. Stąd też należność pieniężna w ścisłym tego słowa znaczeniu nie stanowi przedmiotu zaskarżenia przed sądem administracyjnym. Dlatego regulację zawartą w art. 216 p.p.s.a. należy odnosić do należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością, które w istocie stanowią przedmiot zaskarżenia podlegający kontroli sądu administracyjnego (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, komentarz do art. 216, Lex). Wartością przedmiotu zaskarżenia jest więc wartość uprawnienia lub obowiązku wyrażona w kwocie pieniężnej, którą ustala zaskarżony akt. Jak wynika z akt sprawy zażalenie zostało wniesione na postanowienie, którym obciążono wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 3183,80 zł. Nie ma przy tym znaczenia, że skarga została wniesiona na postanowienie, a nie decyzję administracyjną.
Istotne jest bowiem to, że zaskarżonym aktem administracyjnym została ustalona należność pieniężna. W takiej sytuacji nie jest istotna forma rozstrzygnięcia, którą orzeczono o należności pieniężnej, lecz to, że przedmiotem zaskarżenia jest właśnie ta należność pieniężna (tak też w postanowieniu NSA w sprawach: I GZ 32/19, I GZ 19/20).
Składający zażalenie akcentuje w kontekście zgłoszonego zarzutu, że przedmiotem postanowienia wydanego w kontrolowanej sprawie jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji, a dzieje się tak w przypadku niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego. Ponadto, koszty egzekucyjne pozostają w ścisłym związku z egzekwowaną należnością i są dochodzone w ramach zasadniczego postępowania egzekucyjnego. Z zaprezentowaną argumentacją można byłoby się zgodzić, gdyby w tego rodzaju sprawach spór nie sprowadzał się do kwestionowania konkretnej należności pieniężnej, a stanowił jedynie konsekwencję zakończenia postępowania egzekucyjnego i wynikający z tego obowiązek organu rozliczenia kosztów tego postępowania. Wówczas zobowiązanie nałożone na wierzyciela stanowiłoby wartość pieniężną jedynie w tym sensie, że została ona wyrażona kwotowo poprzez zliczenie całkowitych kosztów poniesionych w toku postępowania egzekucyjnego.
Tymczasem istotnym jest, że w tym postępowaniu występuje spór co do wartości pieniężnej, bowiem zliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego nie można potraktować jako czynności tylko rachunkowej implikowanej wynikiem postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy, należy przyjąć, że przedmiot sprawy – obciążenie (wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego sprowadza się do sporu w zakresie przedmiotu zaskarżenia w postaci należności pieniężnej. Ta bowiem nie została ustalona ostatecznie w toku podjętych czynności egzekucyjnych, gdyż na tym etapie postępowania może ulec zmianie – wierzyciel bowiem jest uprawniony do kwestionowania jej wysokości (np. w zakresie wysokości naliczonej opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej, jak też zasadności obciążenia wierzyciela kosztami podjętych czynności egzekucyjnych – co miało miejsce w tym postępowaniu i zyskało aprobatę Sądu I instancji).
Zatem nie można skutecznie twierdzić, że postępowanie w tym przedmiocie ma doprowadzić jedynie do wskazania podmiotu zobowiązanego do ich poniesienia w związku z wynikiem zakończonego postępowania egzekucyjnego i niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego. Zauważenia wymaga, że przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie lub nieistnienie (postanowienie NSA z 23 czerwca 2008 r., II FZ 227/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowym postępowaniu. Powyższy pogląd zgodny jest z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, dotyczącym wykładni pojęcia "należność pieniężna" zawartym w art. 231 p.p.s.a., który wprowadza zasadę pobierania wpisu stosunkowego w każdym przypadku, gdy zaskarżony akt (niezależnie od tego czy jest to decyzja czy postanowienie) ustala należność pieniężną.
W pozostałych przypadkach, gdy przedmiotem zaskarżenia nie jest akt, który w sposób bezpośredni nakłada obowiązek uiszczenia należności pieniężnej lub ustala wysokość należności, pobiera się wpis stały (por. II OZ 761/18 i przywołane tam orzecznictwo; II OZ 63/19; II OZ413/12; II OZ 736/16; I OZ 1040/18; II OZ 1087/15; II OZ690/19; II OZ 375/19).
Podsumowując, NSA stoi na stanowisku wykluczającym uznanie, że przedmiotem skargi na postanowienie obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wyłącznie legalność samego obciążenia tymi kosztami wierzyciela, ale już nie wysokość obciążenia wyrażona należnością pieniężną. W takiej bowiem sytuacji wierzyciel nie miałby możliwości zgłaszania zarzutów wobec wysokości tego obciążenia, a jak wyżej wykazano tak nie jest.
W konkluzji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie należało zastosować stawkę, o której stanowi § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 3 ww. rozporządzenia, bowiem jest to sprawa, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu art. 231 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I GZ 239/19, por. postanowienie NSA z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GZ 86/19).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.