Uzasadnienie
Postanowienie
Dnia 25 lutego 2005 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:
Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2004 r. sygn. akt III SA/Gl 171/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 7 stycznia 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia:
- uchylić zaskarżone postanowienie -
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznając, że nie wykazała ona w dostateczny i przekonywujący sposób, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na pokrycie kosztów sądowych. Sąd ocenił, że uiszczenie przez skarżącą wpisu, który wynosi w sprawie kwotę 1.006 zł nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu strony i jej rodziny, której roczny dochód za 2003 r. wynosi kwotę 62.328,88 zł.
Sad wskazał, że instytucja prawna pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, tzn. odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki potrzebne na pokrycie przewidywanych kosztów sądowych (por. postanowienie SN z dnia 31 marca 1987 r. sygn. akt I CZ 26/87, publ. OSNC 1988/7-8/103).
Sąd stwierdził, że gdyby skarżąca z osiąganych w 2003 r. dochodów, które wolne były od egzekucji, poczyniła stosowne oszczędności na uiszczenie wpisu, to byłaby w stanie go ponieść. Poczynienie tych oszczędności w ocenie Sądu nie przekraczało możliwości finansowych skarżącej i nie odbywałoby się kosztem środków koniecznych na utrzymanie skarżącej oraz jej rodziny. Sąd zauważył także, że skarżąca nie egzekwuje od męża świadczeń alimentacyjnych należnych nieletniej córce.
Wskazując na powyższe Sąd przyjął, że stan majątkowy i dochody skarżącej, będącej wiceprezesem Sp. z o.o. "[...]", są takie jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała własne oraz przysługujące jej jako matce samotnie wychowującej dziecko możliwości zarobkowe będące dodatkowym źródłem przychodu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J. K. podniosła, że WSA nietrafnie ocenił jej sytuację nie uwzględniając faktu, że na podstawie wielu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Katowicach wydanych w identycznych sprawach, jak niniejsza zajęte zostały wszystkie jej oszczędności, a zajęcia wielokrotnie przewyższają jej dochody za 2003 r. Wskazując, że praktycznie każda kwota odłożona z dochodu za 2003 r. jest lub byłaby zajęta przez komornika skarżąca podniosła, że nie miała możliwości odłożenia środków potrzebnych na pokrycie wpisów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie.
Skarżąca uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, ponieważ wszystkie posiadane przez nią środki na rachunkach bankowych zostały zajęte w trybie egzekucji administracyjnej. W wykonaniu wezwania Sądu skarżąca przedłożyła przy piśmie z dnia 31 maja 2004 r. sześć tytułów egzekucyjnych dotyczących zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych skarżącej. Tytuły te zostały wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w Katowicach we wrześniu i październiku 2003 r. oraz w styczniu 2004 r. Łączna suma wierzytelności zajętych na podstawie tych tytułów wielokrotnie przekracza wskazany przez Sąd dochód (62.328,88 zł) osiągnięty przez skarżącą i jej rodzinę w roku 2003.
Powyższe dowody nie zostały w ogóle ocenione przez WSA, który uznając, że skarżąca mogła z dochodów osiągniętych w roku 2003 poczynić oszczędności na uiszczenie wpisu nie rozważył, czy w dacie wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach (13.02.2004 r.) poczynienie przez skarżącą takich oszczędności było możliwe w związku z zajęciem jej rachunków bankowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wyjaśnił tej kwestii, mimo że miała ona istotne znaczenie dla oceny zasadności zarzutu skarżącej, że nie mogła ona poczynić wskazanych przez Sąd oszczędności na pokrycie kosztów sądowych oraz że w sprawie spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.s.a. orzekł, jak w sentencji.