Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 261/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. w sprawie ze skarg "B. P." Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], z dnia [...] października 2007 r., nr [...], w przedmiocie uznania zagłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług, po połączeniu spraw od I SA/Ol 261/09 do I SA/Ol 268/09 celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, umorzył postępowanie w sprawie oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz "B. P." Sp. z o.o. w P. kwotę 19.336 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd pierwszej instancji zawiesił postępowanie w sprawie na zgodny wniosek stron do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku WSA w O. z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Ol 497/07.
Wyrokiem z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I GSK 531/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej w O., wobec czego organ pismem z dnia 31 grudnia 2008 r. poinformował, iż na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje i decyzje organu pierwszej instancji oraz umorzył postępowanie w tych sprawach. Organ wniósł również o umorzenie postępowania przed sądem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 129 p.p.s.a. podjął postępowanie w sprawach oraz na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. postanowił o połączeniu spraw celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał w motywach postanowienia, iż umorzenie postępowania nastąpiło w oparciu o art. 161 § 3 p.p.s.a. wobec faktu, że organ w trybie autokontroli uchylił zaskarżone decyzje i umorzył postępowania celne i podatkowe, co czyniło postępowanie sądowe bezprzedmiotowym.
W zakresie zwrotu kosztów Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 200, art. 201 § 1 w zw. z art. 205 i 209 p.p.s.a., wskazując, iż do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw należały uiszczony wpisu sądowy, opłata skarbowa do przedłożonego pełnomocnictwa procesowego oraz wynagrodzenie radcy prawnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zostało na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z e zm.) zwanego dalej rozporządzeniem, w łącznej kwocie 19.336 zł z uwzględnieniem wynagrodzenia pełnomocnika w każdej ze spraw połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że sprawy dotyczące należności celnych jak i określenia podatku są sprawami, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, o której mowa w cytowanym przepisie rozporządzenia, natomiast połączenie spraw na podstawie art. 111 § 1 jaki i § 2 p.p.s.a. nie czyniło z tych spraw jednej nowej sprawy oraz nie pozbawiło ich odrębności, dlatego przyznano pełnomocnikowi Spółki wynagrodzenie w każdej ze spraw połączonych pod sygnaturą I SA/Ol 261/09.
Powyższe postanowienie Dyrektor Izby Celnej w O. zażaleniem zaskarżył w części, w której WSA zasądził na rzecz Spółki "B. P." zwrot kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia oraz wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i nieobciążanie organu obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i obciążenie organu obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości adekwatnej do nakładu pracy pełnomocnika, zasad słuszności i charakteru sprawy lub uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji, nadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.
Postanowieniu organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:
- 1. art. 200 i 205 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż stronie należy się zwrot kosztów postępowania (w zakresie kosztów zastępstwa procesowego) niezbędnych do celowego dochodzenia praw w wysokości wskazanej w § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia bez uwzględnienia, nakładu pracy pełnomocnika i specyfiki sprawy,
- 2. art. 2 Konstytucji poprzez niezastosowanie zasad słuszności przez ustalenie zwrotu kosztów postępowania, tj. pominięcie charakteru sprawy, kosztów społecznych orzeczenia i nakładów pracy pełnomocnika,
- 3. § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z pominięciem nakładu pracy pełnomocnika, a także charakteru sprawy i wkładu pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu zażalenia jego autor podniósł, iż Sąd pierwszej instancji zasądzając wynagrodzenie radcy prawnego w przedmiotowych sprawach na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia nie uwzględnił, iż jest ono niewspółmierne do nakładu pracy, charakteru spraw i wkładu pełnomocnika w przyczynienie się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia do czego zobowiązany był zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.
Zdaniem autora zażalenia zasadę słuszności w odniesieniu do wynagrodzenia pełnomocnika, pomimo, iż nie wynika ona wprost z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, można wywieść z treści przepisu art. 2 Konstytucji RP.
W ocenie autora zażalenia Sąd pierwszej instancji pominął okoliczność, iż wymienione w sentencji zaskarżonego postanowienia decyzje Dyrektora Izby Celnej w O. uchylono w trybie autokontroli i stanowiły one tylko część ze 157 decyzji jednorodnych pod względem faktycznym i prawnym, a które to zaskarżone zostały przez Spółkę "B. P." do WSA w O.. Autor zażalenia podniósł również, że istotną okolicznością jest, że radca prawny – pełnomocnik Spółki zgłosił się w postępowaniu przed sądem administracyjnym w czasie gdy w sprawie o tym samym stanie faktycznym i prawnym zapadł już wyrok korzystny dla Spółki zaś działanie pełnomocnika ograniczyło się jedynie do wystosowania dwóch pism procesowych – wyrażającego zgodę na zawieszenie postępowania i zawierającego wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania.
Autor zażalenia podkreślił, iż Spółka uzyskała zwolnienia od kosztów sądowych w 156 sprawach (częściowo lub całkowicie) zarówno ze względu na jej sytuację finansową jaki i ze względu na konieczność uiszczenia wpisów w wielu analogicznych sprawach, zatem obciążanie organu kosztami procesu, które w ocenie organu w okolicznościach sprawy nie były niezbędne do poniesienia w wysokościach, jakie wynikałyby z norm przepisanych jest nieuzasadnione.
W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik "B. P." Sp. z o.o. wniósł o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Z treści stawianych zaskarżonemu postanowieniu zarzutów oraz ich uzasadnienia wynika, iż organ w istocie kwestionuje rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego w zakresie podstawy prawnej jaką Sąd ten przyjął orzekając o zwrocie na rzecz Spółki "B. P." kosztów zastępstwa procesowego oraz zastosowania przepisów regulujących kwestię zwrotu kosztów postępowania sądowego bez rozważenia kwestii rzeczywistego wkładu pracy pełnomocnika Spółki oraz charakteru sprawy i jej stopnia zawiłości, czego konsekwencją było obciążenie organu kosztami, które w jego ocenie nie były niezbędne do poniesienia przez Spółkę w sprawie.
Stanowisko organu reprezentowane w zażaleniu nie znajduje uzasadnionych podstaw, albowiem jak wynika to z treści art. 201 § 1 p.p.s.a. w przypadku zastosowania przez organ trybu autokontroli przewidzianego w art. 54 § 3 p.p.s.a., co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów, o których mowa w art. 200 p.p.s.a., a więc kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich prawa.
Zasady ustalania wysokości zwrotu niezbędnych kosztów postępowania przewiduje art. 205 p.p.s.a., który w § 2 przewiduje, iż do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednakże nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach (...).
Stosownie do treści art. 205 § 3 p.p.s.a., zawierającego delegację do stosowania odrębnych przepisów w zakresie ustalania wysokości przysługujących należności stronie, do określania stawek opłat za czynności radców prawnych reprezentujących stronę stosuje się przepisy powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...).
Zgodnie z treścią § 2 cytowanego rozporządzenia zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w cytowanym powyżej przepisie, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3 – 4, przy czym opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy.
Powyższe przepisy, a w szczególności § 2 ust. 1 rozporządzenia daje co prawda sądowi możliwość miarkowania wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, jednakże nie oznacza to, iż może on określić wynagrodzenie pełnomocnika poniżej wysokości stawek określonych w rozdziałach 3 – 4 rozporządzenia, w niniejszej sprawie stawki określonej w § 6 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) tego rozporządzenia.
Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I GZ 3/09 wskazując, iż wobec regulacji zawartej w § 2 ust 1 rozporządzenia umorzenie postępowania w trybie autokontroli organu będzie miało wpływ na wysokość stawki określonej według § 14 ust 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Nakład pracy pełnomocnika będzie bowiem mniejszy niż w przypadku rozstrzygania sprawy na rozprawie i dlatego uzasadnione będzie zasądzenie kosztów zastępstwa radcy prawnego według stawek minimalnych określonych w § 6 cytowanego rozporządzenia.
Okoliczność, iż skarżąca Spółka wniosła szereg skarg na decyzje wydane w sprawach o identycznym stanie faktycznym i prawnym oraz, że stroną przeciwną jest organ administracji publicznej nie ma wpływu na określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego (post. NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 177/08).
Również okoliczność, iż strona skarżąca została zwolniona w 156 sprawach od kosztów w zakresie całkowitym lub częściowym pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego gdyż zwolnienie od kosztów – prawo pomocy, o którym mowa w art. 243 – 246 p.p.s.a. odnosi się do kosztów, o których mowa w art. 211 i następnych p.p.s.a., natomiast przepisy art. 200, 201 § 1 i 205 oraz 209 zastosowane w sprawie, odnoszą się do zwrotu kosztów postępowania między stronami.
W świetle powyższych rozważań za niezasadne należało uznać zarzuty stawiane w punktach 1 i 3 zażalenia.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP, jak wskazał organ, poprzez niezastosowanie zasady słuszności wynikającej z tego przepisu. Organ w uzasadnieniu wywodził, iż Sąd pierwszej instancji był zobowiązany, pomimo braku wyrażonej wprost w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasady słuszności w odniesieniu do wynagrodzenia pełnomocnika, zastosować tę zasadę w oparciu o powołany przepis art. 2 Konstytucji.
Podkreślić należy, o czym była mowa powyżej, iż Sąd na podstawie przepisów rozporządzenia ma możliwość miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika ale jedynie w zakresie przyznania go w kwocie stanowiącej wielokrotność stawki minimalnej, nie może natomiast orzec o przyznaniu wynagrodzenia poniżej stawki minimalnej, określonej dla danego rodzaju sprawy. Zaznaczyć również należy, iż rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), a więc zgodnie z przepisami rozdziału III Konstytucji. Zastosowanie cytowanego rozporządzenia na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego wynika natomiast z przepisu art. 205 § 3 p.p.s.a.
Reasumując Sąd pierwszej instancji wobec istnienia szczegółowych zasad ustalania wysokości przysługujących stronie należności, zasądzając w oparciu o odpowiednie przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości na rzecz Spółki "B. P." tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, opłatę w kwocie minimalnej stawki przewidzianej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w istocie realizował zasadę słuszności, na którą powoływał się w zażaleniu organ.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.