Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 27 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 1645/21 w pkt 1 umorzył postępowanie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 sierpnia 2020 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W pkt 2 zasądził od organu na rzecz strony 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
[...] (dalej: Spółka, Skarżąca), wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Organ) z 12 sierpnia 2020 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o umorzenie postępowania sądowego z uwagi na to, że decyzją z 4 grudnia 2020 r. uchylił w całości swoją decyzję z dnia 12 sierpnia 2020 r. i zwolnił Skarżącą z opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r.
W zaskarżonym postanowieniu WSA w Gdańsku podkreślił, że skoro Organ uwzględnił skargę w całości, uchylając swoją wcześniejszą decyzję i zwalniając Skarżącą z opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r., postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe. W związku z tym WSA umorzył postępowanie w sprawie.
Sąd I instancji uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego podniósł, że na podstawie art. 201 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.), zasądził od Organu na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ww. sumę składa się się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł obliczone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Z 2018 r., poz. 265) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
ZUS wniósł zażalenie na pkt 2 postanowienia WSA w Gdańsku domagając się jego zmiany w ten sposób, aby ograniczyć koszty postępowania należne stronie do kwoty 480 zł. Autor zażalenia wniósł o jego rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit b) ustawy o opłacie skarbowej poprzez ich błędne zastosowanie polegające na zasądzeniu od organu rentowego, jako niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę w postacie opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa [...], w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania przed WSA była skarga na decyzje organu rentowego w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, które to jest wolne od obowiązku uiszczania opłat skarbowych/
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd I instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 201 § 1 p.p.s.a.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Obowiązek zasądzenia zwrotu kosztów postępowania jest wyjątkiem od tej zasady. Oznacza to, że uwzględniając ogólne zasady wykładni, przepisy dotyczące tej kwestii muszą być wykładane ściśle, a nie w sposób rozszerzający. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. (art. 201 § 1 p.p.s.a.), taka sytuacji w istocie w sprawie wystąpiła, skoro ZUS podjął decyzję z 4 grudnia 2020 r., przed rozpoznaniem skargi Z kolei zgodnie z art. 201 § 1 p.p.s.a. zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. Z powyższych uregulowań wynika, zatem, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie.
Ciążący na stronie reprezentowanej przez adwokata (radcę prawnego) obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa należy do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. Uiszczenie tej opłaty - w sytuacji, w której strona nie korzysta z odpowiedniego zwolnienia w tym zakresie - stanowi dopełnienie wymagania przewidzianego w obowiązujących przepisach prawa i jest zarazem warunkiem formalnoprawnej zgodności sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa z prawem. Tym samym uiszczenie opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika jest poniesieniem wydatku, który z obiektywnego punktu widzenia jest konieczny do realizacji praw strony w postępowaniu sądowym.
Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1923, ze zm.), nie podlega opłacie skarbowej złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawie z ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, rent strukturalnych (...). Nie ulega wątpliwości, że niniejsza sprawa, w której przedmiotem sporu jest odmowa zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której nie ma obowiązku uiszczania opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W konsekwencji przyjąć należy, że koszty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, które z mocy ustawy nie podlega tej opłacie, nie stanowią kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony i nie ma podstaw do zasądzenia równowartości tej opłaty od strony przegrywającej proces.
Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zawarte w punkcie 2 postanowienia i na podstawie art. 200 i art. 201 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265) sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zasądzona kwota obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego radcą prawnym, w wysokości 480 zł. W rozpoznawanej sprawie żądanie zasądzenia kwoty 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa nie jest uzasadnione z uwagi na wynikający z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o opłacie skarbowej brak obowiązku jej uiszczenia od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego. Nie jest to, więc w tym wypadku wydatek stanowiący niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu organu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.