Uzasadnienie
W dniu 10 maja 2022 r. skarżący wniósł do WSA w Łodzi skargę na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 31 marca 2022 r., nr 1/2022/PR w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu. W skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem z 2 sierpnia 2022 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym powyżej zakresie. Postanowieniem 31 sierpnia 2022 r. WSA w Łodzi utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem został doręczony skarżącemu 16 września 2022 r.
Zarządzeniem z 2 września 2022 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwano skarżącego do usunięcia braków fiskalnych skargi w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia przez uiszczenie, stosownie do treści § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 535), wpisu sądowego od skargi w kwocie 2052 zł.
Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącemu 22 września 2022 r.
W dniu 14 października 2022 r. skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie z dnia 2 września 2022 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 405/22 WSA w Łodzi przywrócił termin do wniesienia zażalenia.
Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 19 października 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 405/22 odrzucił skargę W. B. na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 31 marca 2022 r., nr 1/2022/PR na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z akt niniejszej sprawy wynika, że wobec prawomocnie zakończonego postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z 2 września 2022 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków fiskalnych skargi w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia przez uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 2052 zł. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącemu 22 września 2022 r. na podany w skardze adres. Oznacza to zatem, że siedmiodniowy termin do wykonania powyższego wezwania, rozpoczął swój bieg od 23 września 2022 r., a upływał 29 września 2022 r. (czwartek). W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił braków fiskalnych skargi. Zatem z tych przyczyn Sąd I instancji skargę odrzucił.
W. B. w dniu 5 grudnia 2022 r. (data nadania 7 grudnia 2022 r.) wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Łodzi z dnia 19 października 2022 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu podniósł ponownie, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r. WSA w Łodzi przywrócił skarżącemu termin do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, że z art. 230 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym jednym z tego rodzaju pism jest skarga. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, od której pomimo wezwania nie został uiszczony wpis.
W niniejszej sprawie przyczyną odrzucenia skargi przez Sąd I instancji było nieuzupełnienia braku fiskalnego skargi tj. nieuiszczenie wymaganego wpisu w zakreślonym przez sąd terminie.
Niemniej jednak należy zauważyć, że jak wynika z akt sprawy w dniu 21 grudnia 2022 r. skarżący złożył kolejny w sprawie wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie jego skargi na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 31 marca 2022 r. prowadzonej pod sygnaturą III SA/Łd 405/22.
Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy rozpoznał go korzystnie dla strony i postanowieniem z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt III SPP/Łd 168/22 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący wykazał, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego biorąc pod uwagę niewielkie dochody skarżącego uzasadnione było przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jeżeli sąd administracyjny zwolnił wnioskodawcę z uiszczenia kosztów sądowych, to zwolnienie to obejmuje wszelkie koszty sądowe powstałe w toku postępowania sądowego, niezależnie od etapu tego postępowania (podobnie postanowienie NSA z 16.04.2014 r., II FZ 179/13, CBOSA).
W przepisach regulujących przyznawanie prawa pomocy tj. art. 239 § 1 pkt 4 oraz art. 243-262 p.p.s.a. uwzględniono zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w ramach procedury sądowoadministracyjnej. Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat – wpisu i opłaty kancelaryjnej, oraz zwrotu wydatków – art. 211 p.p.s.a.) oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 p.p.s.a.), o które może się ubiegać strona niemająca dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy strona może wnieść przed wszczęciem postępowania lub w jego toku - w każdym czasie, aż do zakończenia postępowania prawomocnym wyrokiem. Wniosek o przyznanie prawa pomocy może być przez stronę składany wielokrotnie w tej samej sprawie i taki wniosek winien być każdorazowo merytorycznie rozpoznany przez sąd I instancji.
Należy wskazać, że "instytucja prawa pomocy została wprowadzona przez ustawodawcę do procedury sądowoadministracyjnej w celu urzeczywistnienia realizacji prawa do sądu w tych przypadkach, gdy podmiot, którego prawa i obowiązki zostały władczo określone na skutek działania lub zaniechania organów władzy publicznej, nie jest w stanie opłacić wnoszonych do sądu pism lub samodzielnie występować przed tym sądem [...]. Instytucję prawa pomocy należy zatem uznać za pomoc przy realizacji prawa do kwestionowania działań państwa wobec podmiotów podlegających jego władztwu w ramach dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego" (Dopuszczalność składania przez organy administracji publicznej wniosku o przyznanie prawa pomocy (prawo ubogich dla administracji publicznej?), PPP 2009/6, s. 48–53). Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W tej sytuacji uznać należy, że odrzucenie skargi ze wskazanych przez Sąd I instancji przyczyn stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Ponadto, za uwzględnieniem zażalenia przemawia zasada prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy, nad rozpoznaniem jej w sposób formalny.
Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że Sąd I instancji odrzucając przedmiotową skargę powołał się na nieprawomocne zarządzenie z dnia 2 września 2022 r. Zarządzenie to zostało zaskarżone zażaleniem z dnia 14 października 2022 r. Postanowieniem z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 405/22 WSA w Łodzi przywrócił skarżącemu termin do wniesienia zażalenia.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.