Postanowienie NSA z 7 lipca 2005 r., I GZ 91/05

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 7 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 917/04

Sprawa

w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 9 lipca 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Gliwicach do ponownego rozpoznania. U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania J. K. prawa pomocy ustalając, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie stać jej na ponoszenie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla jej rodziny. Sąd podkreślił, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Sąd ustalił, że dochód skarżącej w roku 2003 wyniósł 62.328,88 zł, oraz że od 1 lutego 2003 r. otrzymuje ona wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.200 zł brutto, a nadto, że w roku 2003 osiągnęła dochód w kwocie 50.000 zł z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych, a także, że pozostaje w związku małżeńskim z ojcem dziecka, ale nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i nie otrzymuje alimentów na córkę Aleksandrę urodzoną w dniu 1 lutego 2003 r. Sąd wskazał również, że skarżąca oświadczyła, że w dniu 2 kwietnia 2003 r. podpisała umowę o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej, a dochody męża określiła na kwotę brutto 2.000 zł, oraz że nie domagała się alimentów. Sąd uznał, że ta okoliczność nie zwalnia ojca dziecka z obowiązku jego utrzymania, jak również partycypowania w kosztach wynikających ze wspólnego zamieszkania, oraz że rzeczywista sytuacja majątkowa skarżącej budzi wątpliwości. Ponadto Sąd wskazał, że dochody skarżącej ze stosunku pracy są obciążone zajęciem komorniczym w kwocie 121,44 zł, oraz że z dniem 1 listopada 2003 r. zlikwidowała firmę, której działalność przynosiła straty, a której konta zostały zajęte przez komornika. W ocenie Sądu, przyznania skarżącej prawa pomocy nie uzasadniają także kolejne tytuły wykonawcze skierowane do komornika, oraz że niezrozumiałe jest zaniechanie dochodzenia od męża partycypowania w kosztach utrzymania córki. W zażaleniu na to postanowienie [...] wniosła o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego w kwocie 1.308 zł. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że dochody uzyskane przez nią w roku 2003 zostały wydane, a gdyby to nie nastąpiło to i tak zostałyby zajęte przez komornika, tak jak wszystkie inne środki posiadane na rachunkach bankowych w czasie, gdy prowadziła jeszcze działalność gospodarczą. Wyjaśniła, że mąż jej wniósł pozew do sądu o orzeczenie separacji, oraz że obecne zarobki męża wynoszą 1.000 zł brutto, a córka jest na utrzymaniu męża. Skarżąca zaznaczyła również, że Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 25 lutego 2005 r. I GZ 7/05, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w identycznej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpoznanie zażalenia uzasadnia przedstawienie na wstępie kilku uwag natury ogólnej dotyczących instytucji prawa pomocy uregulowanej w art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Realizację tego prawa zapewnia również ratyfikowana przez Polskę Konwencja z dnia 4 listopada 1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), która w art. 6 formułuje prawo do sądu, jako gwarancję poszanowania praw człowieka. Prawo to obejmuje dostępność do sądu, a naruszenie tego prawa może polegać na postawieniu obywatelowi takich wymogów w zakresie sprostania kosztom sądowym, które obiektywnie uniemożliwiają mu dostęp do sądu, czyniąc prawo do sądu iluzorycznym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeżeli osoba ta wykaże, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżąca wnosi o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie jej od wpisu od skargi. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznając, że pokrycie wpisu nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu skarżącej i jej rodziny miał na uwadze jedynie niniejszą sprawę i nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności w jakich znalazła się skarżąca, a w szczególności tego, że w sprawach ze skarg skarżącej rozpatrywanych przez WSA w Gliwicach łączna kwota wierzytelności zajętych na podstawie tytułów egzekucyjnych wielokrotnie przekracza wskazane przez Sąd dochody osiągnięte przez skarżącą w roku 2003. Przedstawione przez skarżącą dowody na tę okoliczność nie zostały w sposób wszechstronny ocenione przez Sąd, który ograniczył się tylko do lakonicznego stwierdzenia, że przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia "...posiadanie przez komornika kolejnych tytułów wykonawczych dla dalszych zajęć majątku skarżącej". Na potrzebę dokonania oceny tych dowodów Naczelny Sąd Administracyjny wskazał już w postanowieniu z dnia 25 lutego 2005 r. sygn. akt I GZ 7/05, wydanym w analogicznej sprawie. Powołany przez Sąd argument, iż skarżąca zaniechała dochodzenia od męża partycypowania w kosztach utrzymania córki budzi wątpliwości, gdyż nawet zakładając, że skarżącej udałoby się uzyskać jakieś środki od męża, to niezależnie od tego, czy skarżąca będąc w niedostatku powinna przeznaczyć te środki na pokrycie wpisu sądowego, czy raczej na niezbędne potrzeby życiowe córki, Sąd nie zauważył, że skarżąca twierdzi, że aktualnie nie posiada środków na pokrycie wpisu. Powyższy argument nie może być uznany za istotny w sprawie także z tego względu, że w zażaleniu skarżąca wyjaśniła, że aktualnie córka pozostaje na utrzymaniu swojego ojca. Ponadto należy zauważyć, że dysponując możliwością przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd nie rozważył, czy w sprawie zachodzą podstawy do zwolnienia skarżącej w części z opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Skład

Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński

Uzasadnienie

Postanowienie

Dnia 7 lipca 2005 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:

Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 917/04 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 9 lipca 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Gliwicach do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania [...] prawa pomocy ustalając, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie stać jej na ponoszenie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla jej rodziny. Sąd podkreślił, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Sąd ustalił, że dochód skarżącej w roku 2003 wyniósł 62.328,88 zł, oraz że od 1 lutego 2003 r. otrzymuje ona wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.200 zł brutto, a nadto, że w roku 2003 osiągnęła dochód w kwocie 50.000 zł z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych, a także, że pozostaje w związku małżeńskim z ojcem dziecka, ale nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i nie otrzymuje alimentów na córkę Aleksandrę urodzoną w dniu 1 lutego 2003 r. Sąd wskazał również, że skarżąca oświadczyła, że w dniu 2 kwietnia 2003 r. podpisała umowę o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej, a dochody męża określiła na kwotę brutto 2.000 zł, oraz że nie domagała się alimentów. Sąd uznał, że ta okoliczność nie zwalnia ojca dziecka z obowiązku jego utrzymania, jak również partycypowania w kosztach wynikających ze wspólnego zamieszkania, oraz że rzeczywista sytuacja majątkowa skarżącej budzi wątpliwości. Ponadto Sąd wskazał, że dochody skarżącej ze stosunku pracy są obciążone zajęciem komorniczym w kwocie 121,44 zł, oraz że z dniem 1 listopada 2003 r. zlikwidowała firmę, której działalność przynosiła straty, a której konta zostały zajęte przez komornika. W ocenie Sądu, przyznania skarżącej prawa pomocy nie uzasadniają także kolejne tytuły wykonawcze skierowane do komornika, oraz że niezrozumiałe jest zaniechanie dochodzenia od męża partycypowania w kosztach utrzymania córki.

W zażaleniu na to postanowienie [...] wniosła o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego w kwocie 1.308 zł.

W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że dochody uzyskane przez nią w roku 2003 zostały wydane, a gdyby to nie nastąpiło to i tak zostałyby zajęte przez komornika, tak jak wszystkie inne środki posiadane na rachunkach bankowych w czasie, gdy prowadziła jeszcze działalność gospodarczą. Wyjaśniła, że mąż jej wniósł pozew do sądu o orzeczenie separacji, oraz że obecne zarobki męża wynoszą 1.000 zł brutto, a córka jest na utrzymaniu męża.

Skarżąca zaznaczyła również, że Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 25 lutego 2005 r. I GZ 7/05, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w identycznej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Rozpoznanie zażalenia uzasadnia przedstawienie na wstępie kilku uwag natury ogólnej dotyczących instytucji prawa pomocy uregulowanej w art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Realizację tego prawa zapewnia również ratyfikowana przez Polskę Konwencja z dnia 4 listopada 1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), która w art. 6 formułuje prawo do sądu, jako gwarancję poszanowania praw człowieka. Prawo to obejmuje dostępność do sądu, a naruszenie tego prawa może polegać na postawieniu obywatelowi takich wymogów w zakresie sprostania kosztom sądowym, które obiektywnie uniemożliwiają mu dostęp do sądu, czyniąc prawo do sądu iluzorycznym.

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeżeli osoba ta wykaże, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a.

Skarżąca wnosi o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie jej od wpisu od skargi.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd uznając, że pokrycie wpisu nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu skarżącej i jej rodziny miał na uwadze jedynie niniejszą sprawę i nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności w jakich znalazła się skarżąca, a w szczególności tego, że w sprawach ze skarg skarżącej rozpatrywanych przez WSA w Gliwicach łączna kwota wierzytelności zajętych na podstawie tytułów egzekucyjnych wielokrotnie przekracza wskazane przez Sąd dochody osiągnięte przez skarżącą w roku 2003. Przedstawione przez skarżącą dowody na tę okoliczność nie zostały w sposób wszechstronny ocenione przez Sąd, który ograniczył się tylko do lakonicznego stwierdzenia, że przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia "...posiadanie przez komornika kolejnych tytułów wykonawczych dla dalszych zajęć majątku skarżącej".

Na potrzebę dokonania oceny tych dowodów Naczelny Sąd Administracyjny wskazał już w postanowieniu z dnia 25 lutego 2005 r. sygn. akt I GZ 7/05, wydanym w analogicznej sprawie.

Powołany przez Sąd argument, iż skarżąca zaniechała dochodzenia od męża partycypowania w kosztach utrzymania córki budzi wątpliwości, gdyż nawet zakładając, że skarżącej udałoby się uzyskać jakieś środki od męża, to niezależnie od tego, czy skarżąca będąc w niedostatku powinna przeznaczyć te środki na pokrycie wpisu sądowego, czy raczej na niezbędne potrzeby życiowe córki, Sąd nie zauważył, że skarżąca twierdzi, że aktualnie nie posiada środków na pokrycie wpisu. Powyższy argument nie może być uznany za istotny w sprawie także z tego względu, że w zażaleniu skarżąca wyjaśniła, że aktualnie córka pozostaje na utrzymaniu swojego ojca.

Ponadto należy zauważyć, że dysponując możliwością przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd nie rozważył, czy w sprawie zachodzą podstawy do zwolnienia skarżącej w części z opłat sądowych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.