Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SAB/Wr 12/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę J. B. wniesioną na bezczynność Rektora Uniwersytetu [...] w rozpoznaniu jego odwołania od decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału [...] z dnia [...] listopada 2005 r. dotyczącej przyjęcia go na pierwszy rok studiów zaocznych na kierunek [...].
W uzasadnieniu powyższego postanowienia zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna Wydziału [...] postanowiła przyjąć J. B. bez postępowania kwalifikacyjnego, na podstawie zapisu, na pierwszy rok studiów zaocznych na kierunek [...] na Wydziale [...] w roku akademickim 2005/2006. W dniu 25 listopada 2005 r. J. B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Rektora Uniwersytetu [...], kwestionując przyjęcie na pierwszy rok studiów zamiast na rok wyższy. W związku z bezczynnością w załatwieniu powyższego odwołania, w dniu 4 stycznia 2006 r. skarżący wezwał Rektora Uniwersytetu [...] do usunięcia naruszenia prawa i wydania decyzji.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. W myśl art. 52 § 2 P.p.s.a., przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden - przewidziany w ustawie - środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem Sądu, zgodnie z tym przepisem, wniesienie skargi na bezczynność organu jest dopuszczalne po wyczerpaniu środków zaskarżenia, do których należy zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie (art. 37 K.p.a.). Stosownie bowiem do art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365) do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Skarżący zaś nie wyczerpał środków zaskarżenia przed organami administracji, gdyż nie wniósł zażalenia do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu na niezałatwienie w terminie sprawy przez Rektora Uniwersytetu [...]. Z tego też względu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., należało odrzucić skargę jako niedopuszczalną.
Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. B. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał jako podstawy kasacyjne zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 207 i art. 169 ust. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, przez ich błędną wykładnię polegającą na wywiedzeniu z tych przepisów normy kompetencyjnej dla Ministra Edukacji Narodowej i Sportu (domniemanie kompetencji i właściwości rzeczowej).
W ramach drugiej podstawy kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP przez prawotwórcze postępowanie wykraczające poza granice prawa i jego podstawy, naruszenie art. 52 § 1 i 4 P.p.s.a. przez błędne warunkowanie dopuszczalności skargi na bezczynność rektora (jako organu odwoławczego w sprawach przyjęcia na studia) wniesieniem, na podstawie art. 37 § 1 K.p.a., "zażalenia do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu na niezałatwienie sprawy w terminie przez Rektora Uniwersytetu [...]".
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W związku z regulacją zawartą w art. 183 P.p.s.a. należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z uwzględnieniem przesłanek określonych w § 2 tegoż artykułu. Przytoczone podstawy kasacyjne determinują więc kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wychodząc z tego założenia, należy wstępnie podkreślić, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa stwierdzając, że są zasadne.
Zgodnie z art. 169 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365), która weszła w życie od dnia 1 września 2005 r., "W przypadku, gdy wstęp na studia nie jest wolny, rekrutację przeprowadzają komisje rekrutacyjne powołane przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej lub inny organ wskazany w statucie. Komisje rekrutacyjne podejmują decyzje w sprawach przyjęcia na studia (ust. 7). Od decyzji komisji rekrutacyjnej służy odwołanie, w terminie czternastu dni od daty doręczenia decyzji, do uczelnianej komisji rekrutacyjnej, powołanej w trybie określonym przez statut. Podstawą odwołania może być jedynie wskazanie naruszenia warunków i trybu rekrutacji na studia, określonych zgodnie z ust.
- Decyzję podejmuje rektor po rozpatrzeniu wniosku uczelnianej komisji rekrutacyjnej. Decyzja rektora jest ostateczna (ust. 8)". Natomiast stosownie do art. 207 ust. 1 powołanej ustawy, do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8 oraz decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji – zgodnie z art. 207 ust. 2 tej ustawy - są ostateczne. Dodać należy, że rektor jest również organem nadzoru w sprawach o wznowienie postępowania i stwierdzenie nieważności m.in. w sprawach nadania tytułu zawodowego i wydania dyplomu, a także w odniesieniu do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną (art. 207 ust. 3 i 4 tejże ustawy). W związku z rozpatrywaną skargą kasacyjną wskazać także należy na unormowanie zawarte w art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, w myśl którego uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swego działania na zasadach określonych w ustawie, a nadto na regulację zawartą w art. 33 ust. 1 tej ustawy, stosownie do której, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego sprawuje nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz nad prawidłowym wydawaniem środków publicznych. Podkreślić przy tym trzeba, że w art. 36 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, ustawodawca wyraźnie wyłączył kompetencję ministra szkolnictwa wyższego w odniesieniu do uprawnienia stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych rektora uczelni, dając mu równocześnie kompetencję do stwierdzania nieważności innych decyzji rektora, a także stwierdzania nieważności uchwał organów kolegialnych uczelni.
Z przedstawionego stanu prawnego, na który składają się zarówno przepisy materialnoprawne, jak i ustrojowe, nie wynika, że Minister Edukacji Narodowej i Sportu jest - w rozumieniu art. 17 pkt 3 k.p.a.- organem wyższego stopnia wobec rektora uczelni. Tym samym błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że w niniejszej sprawie istniała po stronie skarżącego konieczność - przed wniesieniem skargi do sądu - zwalczania bezczynności Rektora Uniwersytetu [...] przez złożenie zażalenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu jako organu administracji publicznej wyższego stopnia. Błąd ten w konsekwencji doprowadził Sąd pierwszej instancji do wadliwej interpretacji art. 52 § 1 P.p.s.a., a w jej następstwie do nietrafnego rozstrzygnięcia sprawy.
W tej sytuacji przyjąć należy, że nie ma potrzeby procesowej odnoszenia się do zarzutu – zgłoszonego w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 7 w zw. z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając na względzie przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a - orzekł, jak w sentencji.