Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 7/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., odrzucił skargę H. D. na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie odmowy wydania decyzji.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 29 października 2009 r. H. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w R., który - zdaniem skarżącej - odmówił wydania kompletnej decyzji dotyczącej rolniczej renty inwalidzkiej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że wydał w stosunku do skarżącej decyzję zamienną dotyczącą renty inwalidzkiej z uwzględnieniem wyroku Sądu Okręgowego Wydziału Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu z dnia 25 listopada 2003 r. sygn. akt. VI U 1766/03, który wskazał okresy zaliczone do ustalenia wysokości inwalidzkiej renty rolniczej. Od wyroku Sądu Okręgowego skarżąca nie odwołała się.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że złożona skarga nie mieści się w kategorii spraw podlegających zaskarżeniu skargą do sądu administracyjnego. Przedmiotem zaskarżenia nie jest żaden z aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a.". W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest to sprawa z zakresu emerytur i rent z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, dla których przewidziano drogę postępowania przed sądem powszechnym zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50 poz. 291 ze zm.) oraz art. 4778 K.p.c. w zw. z art. 476 § 2 i § 4 in fine K.p.c. - co oznacza, że wyłączona została droga sądowoadministracyjna.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniosła H. D., reprezentowana przez adwokata, wnosząc o uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 36 ust 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) przez błędną jego wykładnię, a także przepisów art. 3 pkt 1 i 8 P.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez wadliwe przyjęcie niedopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej i niedopuszczalności "dwutorowości" postępowań sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Szczegółowe unormowanie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych zawierają przepisy art. 3 - 5 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4.
Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
Według definicji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) dalej "k.p.c.", sprawami cywilnymi sensu largo są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy (w tym z zakresu stosunków o charakterze publicznoprawnym), do których na podstawie ustaw szczególnych stosuje się przepisy tego kodeksu. Na gruncie przytoczonej definicji rozróżnić należy zatem sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym, to jest wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, które pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania, oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, wynikające z innych stosunków prawnych (sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz określone jako "inne sprawy"), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.
Oznacza to, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 P.p.s.a. może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwy będzie sąd powszechny, to charakter sprawy - czy jest to sprawa cywilna, czy administracyjna - będzie miał drugorzędne znaczenie.
W tej sytuacji trzeba mieć na uwadze fakt, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Przechodząc do rozpatrzenia niniejszej sprawy należy wskazać, że przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w zakresie rolniczej renty inwalidzkiej. Uprawnienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie zaś z ust. 3 tego artykułu od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że sprawy z zakresu m.in. ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia i ich indywidualnego wymiaru należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy działu III tytułu VII księgi pierwszej części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego.
Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odesłanie to dotyczy również art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w ust. 1 stanowiącego, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a w ust. 2, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
Oczywistym jest, że w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników uprawnienia powyższe przysługują Prezesowi KRUS. Od decyzji, o których mowa w art. 83a o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego.
Podkreślić należy, że ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego rolników, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym.
W tej sytuacji uznać należy, iż sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo do rozpatrywania wszelkich spraw związanych z decyzjami wydawanymi przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie określonym w art. 36 ust. 1 pkt 1-9 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także w przypadku niewydania decyzji.
Wskazać należy, iż w świetle obecnie obowiązujących przepisów, sądy administracyjne właściwe są wyłącznie w zakresie kontroli decyzji administracyjnych organów rentowych, o których mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Z tych uregulowań należy wyprowadzić wniosek, że art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 P.p.s.a., przez co wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach ubezpieczeń społecznych rolników. Tym samym skarga na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, należy do spraw wymienionych w art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a zatem odwołanie w zakresie tej sprawy przysługuje do sądu powszechnego. Słusznie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu z dnia 16 marca 2010 r. uznał swoją niewłaściwość i odrzucił skargę H. D. na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.