Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 18 maja 2005r. sygn. akt II SA/Gd 82/02, uwzględniając skargę M. S., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z [...], odmawiającą przyznania zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na motywy decyzji ostatecznej, w której jako powód odmowy przyznania zasiłku okresowego, przewidzianego w art. 31 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) podano, że M. S. (oraz jego żona) nie korzysta z ofert pracy oraz nie jest zainteresowany współpracą z Powiatowym Urzędem Pracy, a przez takie zachowanie sam świadomie pozbawia się pomocy społecznej.
W skardze na tę decyzję M. S. podniósł, iż nie posiada środków utrzymania i gospodarstwa rolnego. Jest wraz z żoną zarejestrowany w PUP jako bezrobotny i nie został wykreślony z rejestru.
Uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż czyni to z innych powodów niż te, na które wskazał skarżący.
Zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych jest spełnienie warunków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 1-11 ustawy. Organ zobowiązany jest brać pod uwagę czy osoby ubiegające się o pomoc, współdziałają w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej i czy na udzielenie pomocy pozwalają cele i możliwości pomocy społecznej (art. 1 ust. 3 i art. 2 ust. 4).
Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić – stosownie do art. 6 ust. 1a ustawy – podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego z art. 31 ust. 1 ustawy ma charakter uznaniowy.
Nie znaczy to, że organ administracji może podejmować ją w sposób dowolny, jest bowiem związany przepisami k.p.a., w tym art. 7, 77 § 1 i przepisami ustawy o pomocy społecznej (art. 2).
Art. 6 ust. 1a ustawy, upoważnia organ do odmowy przyznania świadczenia, mimo spełnienia kryteriów do jego otrzymania gdy wystąpią opisane w nim sytuacje. Jednakże odmawiając przyznania pomocy, organ jest obowiązany wykazać, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Tylko udowodnienie, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie, może spowodować odmowę przyznania świadczenia. Powołanie się jedynie na przepisy i ograniczenie się do samego stwierdzenia, że takie sytuacje mają miejsce jest niewystarczające, godzi to bowiem w zasady określone w art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu, powołując się na okoliczności, o których mowa w art. 6 ust. 1a, organy nie wyjaśniły w czym przejawia się brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym oraz nie wyjaśniono, kiedy skarżący w sposób nieuzasadniony odmówił podjęcia pracy. Organ odwoławczy całkowicie pominął i nie wyjaśnił, czy posiadane dochody oraz posiadane zasoby pieniężne wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny skarżącego oraz jakie są to potrzeby. Uznając, że zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], reprezentowane przez Radcą prawnego L. D. i zaskarżając wyrok w całości zarzuciło:
- 1) naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwej wykładni oraz zastosowaniu przepisów art. 31 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, polegające na przyjęciu, że w sprawie wystąpiła przesłanka braku zatrudnienia, gdy z akt sprawy wynika, że przesłanka ta w sprawie nie została spełniona, art. 6 ust.1a tej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dająca podstawę do odmowy przyznania zasiłku okresowego oraz naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy przez niewłaściwe zastosowanie polegające na całkowitym pominięciu treści powołanego przepisu;
- 2) naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewzięciu pod uwagę całokształtu materiału dowodowego w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało ono wpływ na wynik sprawy, a w szczególności uznaniu, że Kolegium powołało się tylko na art. 6 ustawy o pomocy społecznej i ograniczyło się do samego stwierdzenia, że sytuacje wymienione w tym przepisie mają miejsce, bez przedstawienia dowodów, - błędne uznanie, że SKO wydało decyzje z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., sprzecznie z treścią zaskarżonej decyzji ostatecznej (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 141 § 4 ustawy).
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku, przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium wywodzi, iż Sąd naruszył art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasadą udzielania pomocy było umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Ta zasada subsydiarności ma znaczenie przy dokonywaniu interpretacji art. 6 ust. 1a i 31 ustawy. W sprawie tej, oceniając wystąpienie przesłanek z art. 31 ust. 1 należało przyjąć, że nie miała miejsca przesłanka opisana w pkt 3, gdyż nie istniał brak możliwości zatrudnienia strony. Strona bowiem otrzymywała oferty pracy, ale nie reagowała na nie, nie podejmowała ich i nie starała się u oferujących pracę. Już ta okoliczność mogła spowodować odmowę przyznania zasiłku.
Jednakże uchylona przez Sąd decyzja Kolegium spowodowana była treścią art. 6 ust. 1a ustawy, która dla odmowy przyznania świadczenia wymaga zaistnienia jednej z przesłanek w nim określonych tj. w przypadku braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, bądź w przypadku nieuzasadnionej odmowy podjęcia pracy przez osobę bezrobotną.
W sprawie tej zaistniała druga z przesłanek, nie zachodziła więc konieczność wyjaśnienia i odnoszenia się, w czym przejawiał się brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Uregulowanie zamieszczone w ustawie – art. 6 ust. 1a, art. 1 i 31 ustawy, rozpatrywane łącznie – zdaniem organu - przemawiają za tym, że gdyby w tej sprawie przyznano pomoc, naruszałoby to cele pomocy społecznej.
Błędnym jest także ocena Sądu, co do naruszenia przepisów postępowania art. 7, 77 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji, Kolegium powołało się na pisma PUP, stanowiące dowód z dokumentu, korzystający z domniemania prawdziwości i nie zostały one podważone przez stronę.
Zdaniem Kolegium z pism tych wynika, że strona miała oferty pracy, również odpowiednie do jej kwalifikacji i z tych ofert nie skorzystała. Jeżeli osoba bezrobotna nie przyjmuje ofert pracy, w tym zgodnych z jej kwalifikacjami, to znaczy, że w sposób nieuzasadniony odmawia pracy. Sąd w uzasadnieniu wyroku ustaleń tych nie zauważa i pomija wynikające z tych dowodów okoliczności.
Sąd nie wyjaśnił, z jakich powodów przedstawione przez Kolegium dowody nie zostały uznane za przekonywujące. Tym samym stanowisko Sądu ma cechy dowolności. Sporządzone uzasadnienie wyroku nie wskazuje w istocie podstawy prawnej, interpretacji podstawy prawnej i nie wyjaśnia jej w rozpoznawanej sprawie. Użyte argumenty mają charakter ogólny i nie wyjaśniają dlaczego w przedmiotowej sprawie uznano, że nie została spełniona przesłanka z art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uznając, iż organy nie wyjaśniły w sposób należyty, czy zaistniały okoliczności wymienione w art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej.
Stanowisku temu nie można zarzucić naruszenia prawa i ocenić jako dowolne.
W art. 6 ust. 1a ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, ustawodawca przewidział możliwość odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, gdy osoba ubiegająca się o nie, nie przejawia współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji lub ma miejsce nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną.
Trafnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że pierwsza z wymienionych sytuacji nie miała miejsca w tej sprawie, gdyż organy nie powoływały się na brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym.
Nie można natomiast uznać za zasadny zarzutu skargi kasacyjnej, iż organy wykazały spełnienie drugiej z przesłanek.
W zaskarżonej decyzji organ powołał się jedynie na pisma Powiatowego Urzędu Pracy, z treści których wynikało, iż skarżący zgłosił się do pracy, gdy stanowisko było już zajęte oraz otrzymał inną propozycję "gdzie również nie został zatrudniony".
Powyższe dane z pism nie pozwalają na przyjęcie, że brak zatrudnienia skarżącego spowodowany został nieuzasadnioną odmową podjęcia pracy. Prawidłowo Sąd I instancji ocenił, iż załączone dokumenty nie są wystarczające do przyjęcia, że zaistniały okoliczności wymienione w art. 6 ust. 1a ustawy. Aby można było odmowę przyznania świadczenia oprzeć na przesłance z art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej organ powinien ustalić, że skarżący odmówił przyjęcia pracy i odmowa ta była nieuzasadniona. Nie mieści się więc w tym pojęciu zgłoszenie się do pracy gdy stanowisko było zajęte lub też uzyskanie kolejnej oferty. Organ nie ustalił z jakich powodów nie doszło do zatrudnienia, a w szczególności czy skarżący tę ofertę bezpodstawnie odrzucił. Przyjmując dane z pism Powiatowego Urzędu Pracy za miarodajne, organy nie umożliwiły stronie wypowiedzenie się co do przedstawionego dowodu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe mankamenty postępowania, trafnie ocenił Sąd jako dające podstawę do uchylenia obu zaskarżonych decyzji.
Nie można również odmówić trafności stanowisku Sądu, że wobec braku ustaleń w tym zakresie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zachodzić będzie potrzeba ustalenia czy skarżący posiada jakieś zasoby pieniężne oraz ustalenie, na zaspokojenie jakich potrzeb miał służyć zasiłek okresowy. Potrzeba rozpoznania wniosku także z uwzględnieniem aktualnej sytuacji bytowej i materialnej wynika z faktu, że od daty złożenia wniosku upłynęło kilka lat, zaś organy będą rozpoznawały sprawę z zastosowaniem przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593).
Z powyższych względów uznając podstawy skargi kasacyjnej za chybione, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.