Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 października 2022 r. sygn. III SA/Kr 118/22 oddalił skargę M. L. na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 29 października 2021 r. znak OZ.SO.-551-12/21 w sprawie zamknięcia sprawy o egzekucję alimentów (pkt 1) oraz zasądził na rzecz adwokata K. B. wykonującej zawód w Kancelarii Adwokackiej przy ul. [...] w Krakowie od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2).
Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wywiódł M. L., zarzucając:
- I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie analizy całokształtu niniejszej sprawy, w tym zwłaszcza wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego od początku niniejszego postępowania, co doprowadziło:
- a. do błędnego ustalenia, że Organ wypełnił obowiązki wynikające z art. 1 ust. 1 oraz 4 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87), podczas gdy Organ zaniechał dopełnienia ciążących na nim obowiązków, a to przekazania odpowiednich dokumentów organowi przyjmującemu państwa zobowiązanego oraz poinformowania organów francuskich o stanowisku Skarżącego, który przedkładał informacje dotyczące zestawienia zaległości alimentacyjnych i zgłaszał szereg trudności w uzyskaniu dokumentacji rachunkowej z banku, a postępowanie było prowadzone w taki sposób że nie został spełniony cel Konwencji w postaci ułatwienia dochodzenia roszczenia alimentacyjnego;
- b. do niedostrzeżenia, że Organ naruszył art. 6 i 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnianie słusznego interesu Skarżącego, nierozpoznanie istoty sprawy (w tym brak ustalenia okoliczności związanych ze sprawą w postaci zamknięcia przez bank rachunku bankowego Skarżącego i utraty danych, a także braku możliwości poniesienia przez Skarżącego kosztów uzyskania wyciągów bankowych), rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z pominięciem całości materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, bez jasnego ustosunkowania się do wątpliwości podnoszonych przez Skarżącego w jego w toku;
a w konsekwencji do błędnego uznania przez Sąd I instancji, iż Organ prawidłowo zamknął sprawę z wniosku U. H. działającej w imieniu syna - M. L. o egzekucję alimentów od D. L. Zarządzeniem z dnia z dnia 29 października 2021 r., i tym samym do wydania wadliwego zaskarżonego wyroku;
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnienie orzeczenia w sposób pełny i przekonywujący w oparciu o całość materiału dowodowego, w tym całkowite pominięcie faktu dołączenia do pisma pełnomocnika Skarżącego z dnia 6 września 2022 r. fotokopii pisma [...] S.A. skierowanego do matki Skarżącego oraz fotokopii listy rachunków depozytowych prowadzonych dla U. H. z dnia 27 lipca 2022 r.;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie Skargi w sytuacji, gdy Skarżący wykazał, iż postępowanie Organu dotknięte było nieprawidłowościami i rażąco naruszało postanowienia Konwencji, co skutkować powinno uchyleniem Zarządzenia;
II. przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ust. 1 oraz art. art. 4 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87, dalej jako: Konwencja) poprzez błędne przyjęcie, że Organ dopełnił wszystkich ciążących na nim obowiązków stosownie do postanowień ww. Konwencji i prawidłowo Zarządzeniem z dnia 29 października 2021 r. zarządził zamknięcie sprawy, podczas gdy obowiązek Organu, którym jest takie prowadzenie postępowania aby został zrealizowany cel niniejszej Konwencji w postaci ułatwienia dochodzenia roszczenia alimentacyjnego nie został spełniony, w tym nie zostało przekazane organowi przyjmującemu państwa, do którego należy zobowiązany stanowisko Skarżącego co do żądanych zestawień zaległości alimentacyjnych.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi na zarządzenia Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 29 października 2021 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniesiono o zasądzenie na rzecz adwokat K. B. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości lub w części. Zrzeczono się rozprawy, wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Ze skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie wynika, że jej autorka oparła postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to co do zasady, w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania skarga kasacyjna upatruje w naruszeniu art. 133 § 1 p.p.s.a.(pkt I.1). Zarzut ten został zbudowany "kaskadowo", przez co zatarciu uległa zarzucana forma naruszenia, jak też przedmiot tego zarzutu. Podniesiony w pkt I.1 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. został powiązany z naruszeniem art. 1 ust. 1 oraz 4 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87), z uwagi na zaniechanie dopełnienia ciążących na tym organie obowiązków (pkt I.1.a skargi kasacyjnej) oraz z zarzutem naruszenia art. 6 i 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnianie słusznego interesu skarżącego (pkt I.1.b skargi kasacyjnej). W tym miejscu należy poczynić uwagę porządkującą, a mianowicie, że choć skarga kasacyjna formułuje zarzut naruszenia przepisów "k.p.a." to jednocześnie nie definiuje użytego skrótu.
Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzut ten dotyczy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał.
Tak sformułowany zarzut nie mógł przynieść pożądanego rezultatu. Na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. W ramach zarzutu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez sąd oceny dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Podkreślić trzeba jednocześnie, że zakres postępowania dowodowego determinują przepisy prawa materialnego. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może również służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez sąd pierwszej instancji. Taka sytuacja ma w istocie miejsce w badanej sprawie, bowiem skarga kasacyjna poprzez zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. kwestionuje de facto ocenę materiału dowodowego, co powoduje, że sformułowany w pkt. I.1. skargi kasacyjnej zarzut nie mógł przynieść oczekiwanego skutku.
Również poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (pkt I.2. skargi kasacyjnej) nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu, co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1131/13; z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FSK 2081/13; z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13: z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I GSK 1779/13; z dnia 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 474/21 i sygn. akt I OSK 604/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Tak sformułowanym wymogom zaskarżony wyrok odpowiada i poddaje się on kontroli.
Ewentualna wadliwość argumentacji nie stanowi natomiast o naruszeniu przez Sąd tego przepisu (por. wyroki NSA: z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3218/19, z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 175/18, z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I FSK 1789/17), dlatego też podniesiony zarzut nie mógł przynieść pożądanego rezultatu.
Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (pkt I.3 skargi kasacyjnej) jest przepisem wynikowym. Zastosowanie przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Do naruszenia tego przepisu mogłoby więc dojść wówczas, gdyby Sąd I instancji uznał skargę za zasadną, a pomimo to skargę oddalił albo skargi nie uwzględnił, a mimo to uchylił zaskarżoną decyzję (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2016 r. sygn. I OSK 1162/15, wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. II FSK 113/16). Taka sytuacja jednak nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Niezasadnie również Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 1 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87 – dalej jako: Konwencja) – pkt II skargi kasacyjnej. Na podstawie art. 1 ust. 1 Konwencji, jej celem jest ułatwienie dochodzenia roszczenia alimentacyjnego, które osoba ("uprawniony") przebywająca na obszarze jednej z Umawiających się Stron jest uprawniona wysunąć przeciwko innej osobie ("zobowiązanemu"), podlegającej jurysdykcji innej Umawiającej się strony. Przepis art. 4 ust. 1 Konwencji stanowi, że organ przesyłający przekazuje dokumenty organowi przyjmującemu państwa, do którego należy zobowiązany, chyba że dojdzie on do przekonania, że wniosek nie został złożony w dobrej wierze. Stan faktyczny rozpatrywanej sprawy wskazuje, że w związku z wnioskiem U. H. o egzekucję alimentów, organ francuski zwrócił się o zaktualizowanie zestawienia należności, wskazując, że komornik sądowy prowadzący sprawę informuje o dokonywaniu regularnych płatności na rzecz wierzyciela.
Sąd Okręgowy zwrócił się zatem do U. H. o przygotowanie aktualnego zestawienia zaległości w formie tabel, których wzory załączono do pisma z dnia 26 kwietnia 2021 r. Udzielono terminu 30 dni, pod rygorem pozostawienia sprawy bez biegu. Wezwanie to doręczono U. H. dnia 12 maja 2021 r. i pozostało ono bez odpowiedzi. Ponownie, organ francuski, w sierpniu 2021 r. zwrócił się o informację czy wierzyciel potwierdził otrzymanie wpłat przekazanych przez komornika prowadzącego sprawę. Ponowiono również wezwanie do przedłożenia aktualnego zestawienia zaległości.
W związku z tym, pismem z dnia 12 sierpnia 2021 r. ponownie zwrócono się także do U. H., wzywając ją do przedłożenia aktualnych tabel zaległości w terminie 14 dni pod rygorem zamknięcia sprawy. Wezwanie to doręczono dnia 19 sierpnia 2021 r. Pismem sporządzonym 29 sierpnia 2021 r. U. H. odpowiadając na wezwanie Sądu Okręgowego podała, że będzie kontaktować się z bankiem [...] S.A. w celu uzyskania dokumentacji z archiwum w celu uzupełnienia tabeli. Jednocześnie oświadczyła, że na "dzień dzisiejszy kwota zaległa to [...] zł bez odsetek". W tej sytuacji, pismem z dnia 7 września 2021 r. wezwano U. H. do ujednolicenia kwoty zaległych alimentów oraz nadesłania aktualnego zestawienia zaległości według załączonego wzoru, w terminie 7 dni pod rygorem zamknięcia sprawy. Wezwanie to doręczono U. H. 10 września 2021 r. Zważywszy na wywody skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że sprawa administracyjna, jaką jest sprawa o której mowa w art. 3 i art. 4 Konwencji, jest załatwiana przez organ przesyłający w postępowaniu uregulowanym wyłącznie przepisami Konwencji (por. uchwała NSA z 23 marca 1998 r. sygn. OPS 10/97).
Przepisy tej Konwencji wymagają, aby organ przesyłający podejmował wszelkie niezbędne środki zmierzające do zapewnienia, aby wymagania prawa obowiązującego w państwie, do którego należy organ przyjmujący, były spełnione; przy uwzględnieniu przepisów tego prawa. Wniosek, jak stanowi Artykuł 3 ust. 4 lit. c Konwencji, powinien zawierać, bliższe dane dotyczące podstaw, na których opiera się roszczenie, rodzaju i wysokości żądanych świadczeń alimentacyjnych oraz inne mające znaczenie dane, dotyczące na przykład stosunków majątkowych i rodzinnych uprawnionego i zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie istnieją zasadnicze rozbieżności, co do aktualnego stanu zaległości (a więc wysokości żądanych świadczeń alimentacyjnych - Artykuł 3 ust. 4 lit. c Konwencji). Wyjaśnienie tych rozbieżności (pomiędzy deklarowaną przez wnioskodawczynię kwotą zaległości, a deklarowanym przez organ francuski bieżącym regulowaniem zobowiązań alimentacyjnych) wymagało aktywności procesowej samej wnioskodawczyni i stanowiło warunek nadania biegu tej sprawie.
Zgodnie z postanowieniami Konwencji wniosek osoby uprawnionej rozpatrywany jest zgodnie z prawem państwa, w którym przebywa zobowiązany, a organ przesyłający nie załatwia sprawy w zakresie uznania i wykonania zobowiązania alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym, lecz jedynie ułatwia uprawnionemu załatwienie takiej sprawy w innym państwie przez jej przekazanie w trybie Konwencji organowi przyjmującemu (por. A. Juryk, 3.2.1. Konwencja nowojorska z 1956 r. (ogólna charakterystyka) [w:] Alimenty w prawie prywatnym międzynarodowym, Warszawa 2011 oraz uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 23 marca 1998 r., sygn. akt OPS 10/97). Zważywszy zatem na okoliczności sprawy niezasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że zważywszy na okoliczności sprawy obciążanie strony skarżącej kosztami sądowymi nie jest uzasadnione.